Kiedy przychodzi moment zdjęcia z zębów aparatu stałego, wielu pacjentów myśli, że korekcja dobiegła końca i odtąd będą już mogli cieszyć się idealnym uśmiechem. Jednak często nie jest to takie proste jakby mogło się wydawać. „Nowy zgryz” i ułożenie zębów wymagają utrwalenia efektów. Do tego celu służy właśnie aparat retencyjny. 

Co to jest aparat retencyjny i kiedy się go stosuje? 

Retainter, czyli aparat retencyjny, jest gwarantem utrzymania efektów leczenia ortodontycznego. Stosuje się go bardzo często po zdjęciu aparatu stałego – po to, by zęby nie wróciły na swoje dawne – nieprawidłowe – miejsce. Chociaż bowiem noszenie aparatu może trwać w niektórych przypadkach nawet ponad 2 lata, to po zdjęciu korekcji i tak zdarza się, że efekt nie jest trwały. Aby zadbać o jego utrzymanie i wydłużenie, specjaliści ortodonci zalecają noszenie aparatu retencyjnego. Dzięki temu nie zaprzepaści się efektu osiągniętego ciężką wspólną pracą pacjenta i ortodonty. 

Jak długo się nosi aparat retencyjny? 

Retencja to proces bardzo zindywidualizowany. Nie ma jednej recepty na to, ile trzeba nosić aparat retencyjny – czasem jest to kilka miesięcy, innym razem kilka lat, a zdarzają się przypadki, kiedy konieczne jest zakładanie go już do końca życia. Przyjmuje się, że zwykle retencja trwa połowę czasu, który został przeznaczony na korekcję. Często zaś jest tak, że w początkowym okresie po zdjęciu korekcji, ortodonci zalecają nosić retainter przez całą dobę, z przerwą jedynie na posiłki. Z czasem zaś, po kilku tygodniach lub miesiącach, ta częstotliwość się zmniejsza – np. do konieczności zakładania aparatu jedynie na noc. Dzięki takim działaniom pacjent zabezpiecza się przed nawrotem wady. 

Rodzaje aparatów retencyjnych 

Wyróżnia się dwa główne rodzaje aparatów retencyjnych – stałe i ruchome. Te pierwsze – aparaty retencyjne stałe - przyjmują zwykle formę cienkiego łuku przyklejonego od wewnętrznej strony zębów na tej samej zasadzie co zamki aparatu stałego. Są wygodne ze względu na to, że nie trzeba pamiętać o ich zakładaniu. Taki retainer można nosić nawet do końca życia. Jego wadą jest to, że mając go na zębach trudniej jest utrzymać ich czystość (nitkowanie jest utrudnione), a także wdrożyć leczenie stomatologiczne jeśli zaszłaby taka potrzeba. 

Aparaty retencyjne ruchome to wyjmowane płytki lub całe szyny obejmujące w pełni łuk zębowy. Odpowiednio dobrana płytka Hawleya dobrze przylega do zębów i podniebienia, nie hamuje wzrostu zębów i nie stanowi przeszkody w ich leczeniu. Jest też delikatniejsza i subtelniejsza oraz ma nieco prostszą konstrukcję niż zwykły wyjmowany aparat retencyjny. 

Specjalnym rodzajem ruchomych retainerów są przezroczyste nakładki na zęby. Niemal niewidoczne, termoformowalne szyny z reguły lepiej radzą sobie z utrzymywaniem efektów korekcji wad zgryzu i pozycji zębów. Jednak przez to, że, w przeciwieństwie do np. płytki Hawleya, obejmują całe powierzchnie zębów, utrudnione może być przeprowadzanie leczenia stomatologicznego. Nakładka jest dopasowana do zębów, więc jeśli zostanie zastosowane duże wypełnienie lub odbudowa, to założenie retainera z powrotem może nie być możliwe. Dodatkowo, tego rodzaju aparaty ruchome szybciej się zużywają, zdarza się, że pękają lub się przebarwiają. 

O tym, jakiego rodzaju retencję powinno się zastosować, decyduje lekarz ortodonta. Robi to w oparciu o potrzeby pacjenta, stopień korekcji oraz rodzaj wady zgryzu czy nieprawidłowości zębowych, które były niwelowane. 

Czy aparat retencyjny wyprostuje zęby? 

Retainera nie nosi się po to, by wyprostować zęby czy nadać im pożądane ułożenie. Aparat retencyjny ma jedynie podtrzymywać efekt uzyskany podczas korekcji, utrwalić go. Kształt i forma płytki lub szyny sprawiają, że nie byłby on w stanie skorygować wady zgryzu. Jednak skutecznie zabezpiecza przed jej nawrotem. Nie w każdym przypadku noszenie aparatu retencyjnego jest konieczne, ale większość planów leczenia ortodontycznego taki etap zawiera. Za każdym razem ostateczną decyzję powinien podjąć prowadzący lekarz ortodonta. Warto zaznaczyć, że kiedy pacjent nosił ruchomy aparat ortodontyczny, to zdarza się, że jego retainerem pozostaje dotychczasowy aparat – tyle że po etapie korekcji zakłada się go już np. jedynie na noc. 

Co się stanie, jeśli nie będzie się nosiło aparatu retencyjnego po zdjęciu aparatu stałego? Efekty mogą być różne, wiele zależy od indywidualnych skłonności, a nawet nawyków pacjenta. Jeśli zęby są podatne na przemieszczanie, to szybko mogą wrócić do pozycji sprzed korekcji. Podobnie jeśli zostaną zachowane nieprawidłowe praktyki przyczyniające się do krzywienia się uzębienia (chociażby obgryzanie paznokci). Warto nie dopuścić do powrotu wady – szczególnie jeśli wystarczy do tego jedynie regularne noszenie aparatu retencyjnego. 

Ile kosztuje aparat retencyjny? 

Koszt, przynajmniej orientacyjny, aparatu retencyjnego powinien zostać uwzględniony przy przygotowywaniu planu leczenia ortodontycznego. Pacjent powinien być świadomy, że po zdjęciu aparatu korekcyjnego będzie go czekał jeszcze dodatkowy etap leczenia, z którym będą się wiązały kolejne koszty. A te nie są nieznaczne. Cena aparatu retencyjnego to ok. 500 złotych, należy do tego doliczyć jeszcze koszt regularnych wizyt kontrolnych u ortodonty. Trzeba jednak pamiętać, że to już ostatni krok leczenia – nie warto go pomijać, by nie zaprzepaścić uzyskanych w czasie długotrwałej korekcji efektów.  

Aparat retencyjny - jak czyścić? 

W trakcie noszenia ruchomego aparatu retencyjnego należy dbać o higienę zębów w ten sam sposób, jak robi się to na co dzień. Regularne szczotkowanie, nitkowanie, używanie płynu do płukania – retainer nie stanowi tu bariery czy problemu. W przypadku stałego aparatu retencyjnego warto zwracać większą uwagę na okolice metalowego łuku przyklejonego do zębów. Może się tam w większym stopniu odkładać kamień nazębny. 

Jeśli chodzi o czyszczenie aparatu retencyjnego, to należy dbać o jego higienę po prostu regularnie go myjąc. Warto pamiętać o każdorazowym wyjmowaniu go z ust przed jedzeniem. Do czyszczenia nie powinno się używać zbyt gorącej wody, ponieważ może ona spowodować deformację retainera. Jest to szczególnie istotne w przypadku szyn termoformowalnych. 

Noszenie aparatu retencyjnego to ostatni etap planowego leczenia ortodontycznego – finalny krok, w którym pacjent może już cieszyć się z efektów korekcji i rozpocząć dbanie o ich utrzymanie. Chociaż może się wydawać uciążliwa, retencja wcale taka nie jest, a niepozorne działania wchodzące w jej skład sprawiają, że piękny uśmiech pozostaje z pacjentem na długie lata.


Konsultacja merytoryczna artykułu: lek. dent. Konrad Telecki