1. Kiedy stosuje się ruchomy aparat ortodontyczny?
  2. Dlaczego warto nosić ruchomy aparat ortodontyczny?
  3. Przebieg leczenia ortodontycznego przy użyciu ruchomego aparatu ortodontycznego
  4. Jak dbać o higienę aparatu zdejmowanego?
  5. Rodzaje ruchomych aparatów ortodontycznych
  6. W jaki sposób prawidłowo zakładać i zdejmować ruchomy aparat ortodontyczny


Wady zgryzu
są bardzo powszechne w naszym społeczeństwie. Wiele osób ma z ich powodu kompleksy oraz obniżoną samoocenę. Dlatego warto je leczyć już w dzieciństwie. Wówczas nieprawidłowości w ułożeniu zębów można skutecznie skorygować przy użyciu ruchomych aparatów ortodontycznych. Służą one do leczenia niewielkich wad zgryzu. Pozwalają na poszerzenie łuku zębowego, przechylenie lub wychylenie zębów, odpowiednie ustawienie szczęk względem siebie. Wczesne wyleczenie nieprawidłowości w ułożeniu zębów pozwala uniknąć wielu problemów w przyszłości. Osoby z wadami zgryzu są bardziej narażone na próchnicę oraz paradontozę. W przypadku dzieci nieleczony nieprawidłowy zgryz może zaburzyć proces wyżynania się zębów stałych.

Z poniższego artykułu dowiesz się, kiedy stosuje się ruchomy aparat ortodontyczny, dlaczego warto je nosić, jak o nie dbać oraz jakie są rodzaje ruchomych aparatów.

Kiedy stosuje się ruchomy aparat ortodontyczny?

Ruchome aparaty ortodontyczne stosuje się głównie w korygowaniu niewielkich wad zgryzu. Jak sama nazwa wskazuje pacjent, może swobodnie go zdejmować i zakładać.. Jednak by leczenie było skuteczne, pacjent powinien nosić aparat możliwie jak najczęściej wedle zaleceń lekarza.

Ruchome aparaty ortodontyczne polecane są szczególnie dzieciom i młodzieży. U dorosłych w zasadzie nie stosuje się aparatów ruchomych, wyjątkiem jest typ aparatu invisalign.

Ruchome aparaty ortodontyczne zwykle wykonane są z akrylu, klamer (które utrzymują go we właściwej pozycji), śrub i sprężyn. Leczenie ortodontyczne ruchomym aparatem umożliwia: poszerzenie łuku zębowego, przechylenie lub wychylenie zębów, przesunięcie zęba oraz odpowiednie ustawienie szczęk względem siebie.

Dlaczego warto nosić ruchomy aparat ortodontyczny?

Leczenie wad zgryzu warto rozpocząć możliwie jak najwcześniej. Dlatego rodzice powinni udać się z dzieckiem do ortodonty, zwłaszcza jeśli zaleci im to stomatolog dziecięcy lub gdy sami zauważą pierwsze objawy wady zgryzu. Uznaje się, że leczenie nieprawidłowości w ułożeniu zębów przy użyciu ruchomego aparatu ortodontycznego jest najbardziej efektywne pomiędzy 4 a 12 rokiem życia dziecka. Nieprawidłowy zgryz u dzieci może utrudnić prawidłowe wyrżnięcie się zębów stałych, a nawet je zahamować. Poza tym nieprawidłowości w ułożeniu zębów sprzyjają powstawaniu próchnicy. Wyleczenie wad zgryzu w dzieciństwie pozwoli na uniknięcie problemów w wieku dorosłym. Warto pamiętać, że osoby, które nie poddały się leczeniu ortodontycznemu są bardziej podatne na paradontozę, rozwój próchnicy i chorób przyzębia. Poza tym krzywe zęby są częstym źródłem kompleksów.

Przebieg leczenia ortodontycznego przy użyciu ruchomego aparatu ortodontycznego

Pierwszy etapem leczenia jest konsultacja z ortodontą. Lekarz dokładnie ogląda uzębienie małego pacjenta i diagnozuje wadę zgryzu. Robiony jest także wycisk uzębienia do modeli diagnostycznych. Na podstawie wywiadu oraz zdjęć RTG opracowuje się optymalny plan leczenia i omawia je z opiekunami pacjenta. Gipsowe modele służą także do przygotowania konkretnego aparatu. Ruchomy aparat ortodontyczny dziecko otrzymuje już na drugiej wizycie wraz z dokładną instrukcją jak dbać o urządzenie, zakładać je oraz zdejmować. Następnym etapem są regularne wizyty kontrolne, na których ortodonta ocenia postępy w leczeniu i decyduje o wymianie aparatu jeśli to konieczne. Czas terapii ruchomym aparatem jest różny trwa średnio  dwa lata. By leczenie było skuteczne pacjent powinien stosować się do wszystkich zaleceń lekarza.

Po zakończonym leczeniu należy zadbać o utrzymanie efektów terapii. Mały pacjent nadal powinien korzystać z aparatu tylko w określonych przez lekarza porach dnia lub nocy, do czasu wymiany zębów mlecznych na stałe

Jak dbać o higienę aparatu zdejmowanego?

Nosząc ruchomy aparat ortodontyczny bardzo ważne jest zachowanie odpowiedniej higieny jamy ustnej oraz samego aparatu ortodontycznego. Pacjenci korzystający z tej formy leczenia są szczególnie narażeni na nawracające zapalenia jamy ustnej, halitozę oraz rozwój próchnicy. Przyczyną tych potencjalnych problemów jest zwiększona liczba bakterii S. mutans oraz grzybów z rodzaju Candida w ślinie oraz jamie ustnej. Drobnoustroje te kolonizują ruchome aparaty ortodontyczne i jeśli nie są one regularnie czyszczone, przedostają się na ich powierzchni do jamy ustnej.  W celu zachowania optymalnej higieny jamy ustnej należy też dbać o czystość ruchomego aparatu ortodontycznego, który codziennie wkładamy do naszych ust.

Chropowata powierzchnia ruchomego aparatu sprzyja gromadzeniu się płytki nazębnej (tej samej, która znajduje się na naszych zębach) oraz adhezji drobnoustrojów. Dlatego aparat ortodontyczny należy dokładnie czyścić każdego dnia, po wyjęciu go z jamy ustnej. Najprostszym sposobem jest mechaniczne mycie aparatu przy użyciu szczoteczki i pasty do zębów. Najlepiej, jeśli szczoteczka dedykowana do czyszczenia aparatów lub protez ma miękkie włosie, wówczas nie uszkodzimy i nie porysujemy akrylowej powierzchni aparatu. Jednak metoda ta nie jest w 100% skuteczna. Nawet jeśli bardzo dokładnie będziemy myć elementy aparatu, to nie jesteśmy wstanie usunąć płytki nazębnej gromadzącej się w trudno dostępnych miejscach. Dużo skuteczniejsze i efektywniejsze będzie wykorzystanie past do czyszczenia aparatów ruchomych lub specjalnych tabletek. Produkty te skutecznie usuwają płytkę nazębną z powierzchni aparatu i dezynfekują go. Użytkownicy aparatów nie muszą się obawiać, że preparaty czyszczące uszkodzą jego metalowe elementy, ponieważ w przypadku produktów dobrej jakości ryzyko jest naprawdę minimalne.

Po umyciu aparatu należy go dokładnie osuszyć i przechowywać w czystym, wentylowanym pojemniku na aparat ortodontyczny. Pojemnik ten także warto od czasu do czasu porządnie czyścić.

Rodzaje ruchomych aparatów ortodontycznych

Decydując się na leczenie ortodontyczne bardzo istotny jest dobór odpowiedniego aparatu w zależności od rodzaju wady. Różnią się one funkcją i oczekiwanym efektem leczenia. Lekarz ortodonta po ocenie stanu uzębienia pacjenta dobierze optymalny rodzaj aparatu, który najskuteczniej skoryguje wadę zgryzu.

Ruchome aparaty ortodontyczne przede wszystkim dzieli się pod względem liczby łuków zębowych, na które są zakładane. Dostępne są aparaty jednoszczękowe (na jeden łuk) oraz dwuszczękowe (na oba łuki). Poza tym podziałem można jeszcze wyróżnić następujące rodzaje ruchomych aparatów ortodontycznych:

  • Aktywator - ten rodzaj aparatu stosuje się w początkowym etapie terapii ortodontycznej. Umożliwia on przesunięcie wyżynających zębów do wskazanych miejsc w łukach zębowych i ukształtowanie prawidłowego zgryzu.  Pełni też funkcję profilaktyczną, skutecznie zapobiega rozwojowi wad zgryzu.

  • Trainer - leczenie tym  aparatem polega na oddziaływaniu na mięśnie jamy ustnej, co wpływa na poprawę kształtu łuku zębowego. Zaleca się go dzieciom, które nie posiadają jeszcze zębów stałych. Aparat typu trainer powinien być zakładany na całą noc oraz jedną godzinę w ciągu dnia przy zamkniętych ustach.

  • płytka Schwarza - aktywuje wzrost kości na szerokość, co skutkuje poszerzeniem górnych oraz dolnych łuków zębowych. Tego typu leczenie można zastosować przed zakończeniem skoku wzrostowego dziecka. Ortodonta decyduje o regulacji płytki, zależnie od postępów leczenia.

  • Twin Block – aparat tego typu składa się z dwóch płytek: dolnej i górnej. Ich współpraca skutkuje stopniowym przesuwaniem żuchwy do przodu. By leczenie było skutecznie, pacjent powinien go zdejmować tylko na czas mycia zębów i aparatu oraz w trakcie uprawiania dynamicznego sportu.

  • Expander lub Hyrax - wykorzystuje się go w leczeniu stłoczeń zębów lub gdy szczęka jest zbyt wąska w stosunku do żuchwy. W wyniku działania tego rodzaju aparatu dochodzi do poszerzenia szczeki i rozluźnienia szwu podniebiennego.

  • Płytka Hassa - działa na podobnej zasadzie co aparat Hyrax, również służy do poszerzania górnego łuku zębowego, jednak posiada dodatkowe elementy.

  • Aparat Quad Helix - jego elementy rozszerzają górny łuk zębowy, by zrobić miejsce stłoczonym zębom. Mocuje się go do górnych zębów trzonowych za pomocą dwóch pierścieni oraz przynajmniej dwóch sprężyn. Można go wykorzystywać u pacjentów z uzębieniem zarówno mlecznym, jak i stałym.

  • Clear Aligner - składa się z przezroczystych nakładek umieszczonych na szynie. Stosuje się go u pacjentów dorosłych w leczeniu diastemy lub stłoczeń.

  • Invisalign - to bardzo nowoczesny i praktycznie niewidoczny rodzaj aparatu ortodontycznego. Ma postać estetycznych nakładek, które stopniowo przesuwają zęby do pożądanej pozycji. Nakładki te pacjent wymienia samodzielnie według instrukcji podanych przez lekarza. Stosuje się go u dorosłych pacjentów oraz nastolatków.

W jaki sposób prawidłowo zakładać i zdejmować ruchomy aparat ortodontyczny

Ruchomy aparat na zęby wymaga uważnego zakładania i zdejmowania. Nieprawidłowe i niestaranne wykonywanie tych codziennych czynności może skutkować deformacją i uszkodzeniem aparatu. Oczywiście ortodonta zawsze instruuje pacjenta oraz jego opiekunów jak prawidłowo należy zakładać i zdejmować aparat ortodontyczny. Warto przestrzegać tych wskazówek podczas całego procesu leczenia.

Zakładając aparat na zęby szczęki górnej należy umieścić i docisnąć płytkę akrylową do błony śluzowej podniebienia. W przypadku zakładania aparatu na zęby żuchwy, płytkę akrylową umieszczamy i dociskamy do językowej powierzchni wyrostka zębowego, używając w tym celu palców wskazujących. Pamiętajmy, by aparat zawsze zakładać symetrycznie, wówczas go nie uszkodzimy. Po umieszczeniu płytki akrylowej w odpowiednim miejscu należy założyć klamry utrzymujące aparat na właściwym miejscu. Pacjenci po prawidłowym założeniu ruchomego aparatu ortodontycznego mają wrażenie, że ściśle przylega on do błony śluzowej.

Wyciągając aparat również, powinniśmy robić to oburącz. W przypadku aparatu znajdującego się na górnych zębach najpierw należy delikatnie pociągnąć w dół ostatnie klamry aparatu palcami wskazującymi, a następnie wyjąć delikatnie aparat. Gdy zdejmujemy aparat z zębów dolnych ostatnie klamry aparatu, należy delikatnie, równomiernie i jednocześnie podważyć kciukami. Bardzo ważne jest, by nie ciągnąć aparatu tylko z jednej strony, gdyż można go zdeformować.