Leczenie ortodontyczne może przebiegać na różne sposoby. Najczęściej jednak, szczególnie u osób dorosłych, do korygowania wad zgryzu i nieprawidłowości zębowych stosuje się stałe aparaty ortodontyczne. Jak wygląda takie leczenie? Czy stały aparat jest wygodny? Czy może być estetyczny? Odpowiadamy! 

Kiedy stosuje się stały aparat ortodontyczny? 

Stały aparat ortodontyczny jest w stanie skorygować najbardziej zaawansowane wady zgryzu czy nieprawidłowości zębowe spośród wszystkich tego typu metod leczenia. Można go nosić w zasadzie w każdym wieku, na korekcję nigdy nie jest za późno. Założenie stałego aparatu ortodontycznego przynosi najlepsze efekty metamorfozy uśmiechu. Jest często długotrwałe, ale dzięki temu, że aparat jest stale umieszczony na zębach, postęp korekcji nie jest uzależniony od tego, czy pacjent pamięta o jego zakładaniu (jak dzieje się to w przypadku aparatów ruchomych czy zdejmowanych nakładek). 

Najczęściej stały aparat stosuje się w przypadku chęci skorygowania wad typu szparowatość lub stłoczenia zębów. Mówiąc wprost – jeśli pacjent ma wyraźne przerwy między zębami lub jeśli zęby w widoczny sposób na siebie nachodzą. Oprócz tego leczenie ortodontyczne aparatem stałym zalecane jest też przy wadach takich jak: tyłozgryz, przodozgryz czy zgryz otwarty. 

Jeśli podejrzewa się u siebie wadę zgryzu, walczy z problemami z wymową lub przeżuwaniem albo po prostu chce się poprawić estetykę swojego uśmiechu, warto zgłosić się na konsultację do lekarza ortodonty. To pierwszy krok do określenia potrzeb, a następnie ustalenia kompleksowego planu leczenia ortodontycznego. 

Rodzaje stałych aparatów ortodontycznych 

Większość pacjentów kojarzy stały aparat ortodontyczny z wyraźnie widocznymi, przyklejonymi do zębów zamkami oraz metalowymi łukami. Faktycznie, jest to najpopularniejszy, najczęściej stosowany rodzaj korekcji. Jednak po pierwsze nie jedyny, a po drugie – mający też swoje różne odmiany. 

Tradycyjny stały aparat ligaturowy 

To właśnie ten najbardziej powszechny rodzaj. Na całą konstrukcję aparatu składają się zamki, łuki i pierścienie. Jest to najbardziej widoczny rodzaj aparatu stałego, ale można się zdecydować na jego wersję tzw. „estetyczną” – wtedy zamki są ceramiczne lub np. porcelanowe i zdecydowanie mniej widoczne dzięki swojemu neutralnemu kolorowi. 

Czasami pacjent chce żeby aparat był jak najmniej widoczny, a innym razem wręcz przeciwnie. Bardzo często dzieci decydują się na wybór różnokolorowych gumek (ligatur) przy okazji kolejnych wizyt kontrolnych u ortodonty. Taki aparat na zębach pozwala się wyróżnić. 

Stały aparat samoligaturujący 

Ten rodzaj aparatu stałego nie wymaga zakładania (a więc również wymieniania) gumek. To w zamku, dzięki specjalnej klapce, przytrzymywany jest metalowy łuk, który w największym stopniu decyduje o postępie korekcji wady. Tego typu aparaty pozwalają łatwiej utrzymać higienę, a także nieco przyspieszają leczenie. Dodatkowo, w tym przypadku również można się zdecydować na wersję estetyczną, a więc z mniej widocznymi zamkami. 

Stały aparat lingwalny 

Ten rodzaj stałego aparatu ortodontycznego przeznaczony jest dla tych pacjentów, którzy szczególnie cenią sobie względy estetyczne. Jest on bowiem montowany od wewnętrznej strony łuku zębowego, a więc zupełnie niewidoczny. Jest projektowany na specjalne zamówienie i indywidualnie dopasowywany do konkretnego pacjenta. Jego największą zaletą jest właśnie połączenie funkcjonalności z estetyką. Wśród wad wymienia się jednak możliwość wystąpienia problemów z mówieniem (przynajmniej w pierwszych dniach) lub podrażnień okolic języka czy drobnych dolegliwości bólowych. 

Jak wygląda leczenie stałym aparatem na zęby? 

Zasada działania stałego aparatu ortodontycznego jest stosunkowo prosta. W poszczególnych typach aparatów różni się jedynie szczegółami i drobnymi elementami. I tak podstawą są pierścienie, które umieszcza się z reguły na jednych z pierwszych zębów trzonowych – mają one utrzymywać całą „konstrukcję”, stanowią krańcowy element aparatu. Często aby je umieścić w odpowiednim miejscu konieczne jest najpierw założenie na kilka dni tzw. separacji – specjalnych gumek, które stworzą przestrzeń. 

Następnie kluczową częścią aparatu stałego są zamki – metalowe, porcelanowe lub wykonane z jeszcze innych materiałów. Zamki umieszcza się za pomocą specjalnego kleju na powierzchni zębów (z przodu lub z tyłu). Posiadają one klamry, bądź montuje się w nich gumki (ligatury), dzięki którym możliwe jest połączenie i przymocowanie metalowego łuku. To właśnie ten ostatni pełni najważniejszą rolę w procesie leczenia ortodontycznego. Wywiera nacisk na poszczególne partie zębów i stopniowo je prostuje. Należy podkreślić, że istotne w procesie leczenia są regularne wizyty u ortodonty, który ocenia postępy korekcji i wymienia łuki na coraz mocniejsze w miarę korygowania się wady. W przypadku aparatów ligaturowych wymienia również gumki. 

Jak długo nosi się stały aparat na zęby? 

Trudno podać jeden określony czas korekty wady zgryzu. Leczenie ortodontyczne aparatem stałym może trwać od ok. 1 roku do nawet 3 lat. Zwykle jest to mniej więcej 1,5 roku. Warto pamiętać, że po zdjęciu aparatu zwykle niezbędna jest jeszcze tzw. retencja, a więc noszenie aparatu retencyjnego – służącego utrzymaniu efektów korekcji. Tutaj może to być kwestia kilku miesięcy, a czasem całego życia. Czas noszenia aparatu na zęby jest bardzo zindywidualizowany i powinien go określić specjalista - lekarz ortodonta. 

Należy podkreślić, że o ile usuwać wady zgryzu czy nieprawidłowości zębowe można właściwie w każdym wieku, to czas leczenia będzie w większości przypadków krótszy u ludzi młodszych – szczególnie młodzieży i dzieci. Ich uzębienie jest bowiem bardziej podatne na kształtowanie za pomocą metod ortodontycznych. 

Higiena jamy ustnej w aparacie ortodontycznym 

Jak czyścić zęby w aparacie stałym? Przede wszystkim regularnie! Higiena jamy ustnej w aparacie stałym jest utrudniona, dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na rejony przy zamkach – najważniejsze jest niedopuszczanie do zalegania resztek jedzenia. Warto wyposażyć się w specjalne akcesoria do czyszczenia, nić dentystyczną, irygator, dedykowane wyciory czy szczoteczki oraz oczywiście płyn do płukania jamy ustnej. Pomocne w kwestii higieny są również wizyty kontrolne u ortodonty. Moment między zdjęciem starych łuków, a założeniem nowych jest dobry na to, by dokładniej oczyścić zęby. W niektórych przypadkach możliwe jest także wykonanie higienizacji w trakcie noszenia aparatu. 

Aparat stały - najczęstsze problemy 

Stały aparat ortodontyczny sprawia, że możliwa jest korekcja nawet poważnych wad zgryzu. Jednak jeśli chodzi o ograniczenia, to wymusza ich kilka i są one zdecydowanie większe niż ma to miejsce w przypadku aparatów ruchomych, wyjmowanych. Jakie najczęstsze problemy mają pacjenci noszący stałe aparaty? 

Po pierwsze, muszą unikać pewnych rodzajów pokarmów i napojów. Przede wszystkim tych mocno klejących, ciągnących, lepiących, a także twardych. Wszystko po to, by nie uszkodzić aparatu, ani go nie odkształcić. Guma do żucia, orzechy, twarde owoce, cukierki czy ciągnące słodycze należy wykluczyć z diety. Podobnie jak silnie barwiące napoje, takie jak kawa czy czerwone wino. 

Po drugie, noszenie aparatu stałego, przynajmniej w początkowej fazie, może się wiązać z dolegliwościami bólowymi. Mechanizm aparatu wywiera nacisk na łuki zębowe, nic więc dziwnego, że potrzeba czasu, by się do tego przyzwyczaić. Z podobnych przyczyn założony aparat może wywołać podrażnienia w jamie ustnej, otarcia na dziąsłach lub śluzówce. Z czasem dyskomfort mija. 

Po trzecie, aparat stały, przynajmniej w wersji metalowej, ma duży wpływ na wygląd. Jest dosyć mocno widoczny, co niektórym może przeszkadzać. Należy także być świadomym, że zdarzają się odkształcenia metalowych łuków, istnieje też małe ryzyko odklejenia się zamków. W takich przypadkach należy jak najszybciej zgłosić się do ortodonty, by przywrócić korekcję do poprawnej formy. Nie do pominięcia jest również fakt, że przy aparacie stałym trudniej o dokładną higienę jamy ustnej. Jednak tym bardziej należy zwrócić na nią większą uwagę – nie tylko na precyzję, ale również na częstotliwość mycia. 

Ile kosztuje stały aparat ortodontyczny? 

Trudno określić jedną cenę leczenia stałym aparatem ortodontycznym. Istnieje bowiem wiele zmiennych indywidualnych dla każdego pacjenta, które koszt modyfikują. Najważniejszy jest fakt, że leczenie ortodontyczne to nie tylko sam aparat. Trzeba bowiem doliczyć jeszcze koszt regularnych wizyt u ortodonty, badań diagnostycznych, a zwykle również m.in. cenę aparatu retencyjnego. Sam aparat stały także może mieć różny koszt, ponieważ różna może być jego wielkość. Orientacyjne ceny aparatów stałych można sprawdzić na naszej stronie internetowej - cennik ortodoncja Medicover Stomatologia. Tańszy będzie aparat metalowy niż ceramiczny. Mniej również zapłacimy za aparat obejmujący okolicę kilku zębów, niż korekcję na całą szczękę.  

Proces leczenia ortodontycznego aparatem stałym jest dosyć kosztowny i długotrwały, ale to właśnie tego typu metody dają najlepsze efekty. Co więcej, w niemal każdym wieku. Do tej pory jedną z najczęstszych barier powstrzymujących pacjentów przed korekcją wad zgryzu i nieprawidłowości zębowych, były względy estetyczne. Dzisiaj to już nie musi być problem, ponieważ są dostępne estetyczne aparaty ortodontyczne – mało widoczne i nieprzeszkadzające w codziennym życiu. Warto sprawdzić możliwości i odmienić swój uśmiech.


Konsultacja merytoryczna artykułu: lek. dent. Konrad Telecki