Ortodoncja

Ortodoncja – czym jest i dlaczego warto poddać się leczeniu ortodontycznemu?

  1. Czym zajmuje się ortodoncja?
  2. Przyczyny i rodzaje wad zgryzu
  3. Jak przygotować się do pierwszej wizyty u ortodonty?
  4. Dlaczego warto leczyć wady zgryzu?

Czym zajmuje się ortodoncja?

Ortodoncja jest działem stomatologii skupionym na leczeniu wad zgryzu i szczękowo-twarzowych oraz korygowaniu nieprawidłowości zębowych. Dzięki ortodoncji pacjenci mogą uniknąć poważnych problemów zdrowotnych, poprawia się jakość ich życia oraz estetyka uśmiechu. Wady zgryzu czy krzywe zęby są przyczyną kompleksów, które osłabiają poczucie własnej wartości. Dobrze przeprowadzone leczenie ortodontyczne, choć czasochłonne, niweluje kompleksy, a pacjenci mogą szeroko uśmiechać się bez skrępowania.

Leczenie ortodontyczne można z powodzeniem przeprowadzić u dorosłych oraz dzieci, zatem wiek nie jest przeciwwskazaniem. Nawet w podeszłym wieku leczenie ortodontyczne może być konieczne, by dopasować pacjentowi protezę zębową.

Podstawowym narzędziem, dzięki któremu można wyleczyć lub przynajmniej wyraźnie skorygować występujące wady zgryzu są aparaty ortodontyczne. Wyróżniamy aparaty stałe i ruchome (te są stosowane głównie u dzieci). Ze względu na rozwój ortodoncji istnieje bardzo duży wybór aparatów ortodontycznych, dlatego bez problemu można dobrać odpowiedni do wady, oczekiwanych efektów i estetycznych upodobań pacjenta.

Przyczyny i rodzaje wad zgryzu

Na występowanie wad zgryzu wpływ ma wiele rzeczy. Dużą rolę gra tutaj genetyka - wady zgryzu po prostu są dziedziczne (przynajmniej niektóre). Choroby, które przebyła matka podczas ciąży również mogą negatywnie wpłynąć na zgryz dziecka.

Wady zgryzu mogą pochodzić także z ucisku wewnątrzmacicznego, wadliwego ułożenia płodu i porodu kleszczowego oraz twarzyczkowego.

Natomiast już po narodzinach istnieje szereg czynników zewnętrznych, które zwiększa ryzyko powstania wad zgryzu. Należą do nich:

  • zgrzytanie zębami, czyli bruksizm,
  • ssanie warg, policzków, kciuka, wadliwego smoczka,
  • oddychanie przez usta,
  • gryzienie przedmiotów, np. długopisów,
  • nieprawidłowe przystawianie dziecka do piersi lub karmienie butelka pod złym kątem, podczas karmienia butelka lub pierś powinny się znajdować pod kątem 45o,
  • niewłaściwe układanie dziecka do snu, w pozycji na boku główka oraz szyja dziecka powinny być delikatnie wyżej.

Wady zgryzu mają różny charakter i dzielimy je ze względu na kierunek przestrzenny, w którym się rozwijają. Wyróżniamy: wady poprzeczne (zgryz krzyżowy, przewieszony), pionowe (zgryz głęboki, otwarty), pośrodkowe (tyło- i przodozgryz). Niezależnie od nich mogą wystąpić także nieprawidłowości zębowe (stłoczenia i szparowatość).

Wady poprzeczne

  • Zgryz krzyżowy polega na nieprawidłowym zachodzeniu uzębienia na siebie. Zęby dolne przykrywają górne, co wynika z przesunięcia szczęki w prawą lub lewą stronę. Zgryz krzyżowy może doprowadzić do wady wymowy, problemów z żuciem, uszkodzeń błony śluzowej. Sprzyja on również próchnicy i osłabia strukturę zębów (stają się bardziej podatne na ukruszenia). Wada ta może dotyczyć całego łuku zębowego lub tylko wybranych odcinków. Objawami tej wady są: asymetria warg, zapadniętą górna warga, zaburzony ruch żuchwy, asymetria między przerwą jedynek górnych i dolnych.

  • Zgryz przewieszony polega na nadmiernym wysunięciu zębów trzonowych i/lub przedtrzonowych do przodu. Może to dotyczyć całego uzębienia bocznego oraz pojedynczych zębów, ale zdecydowanie częściej dotyczy jednego trzonowca lub przedtrzonowca. Zdarza się, że występuje jednostronnie oraz obustronnie. Wadę tę rozpoznaje się na podstawie ułożenia zębów w pozycji zwarcia. Jeśli powierzchnie podniebienne bocznych zębów górnych stykają się z powierzchniami policzkowymi zębów dolnych mamy do czynienia ze zgryzem przewieszonym.

Wady pionowe

  • Zgryz głęboki, w wyniku tej wady zęby dolne są przykryte górnymi przynajmniej w 2/3, ponieważ górne siekacze zbytnio nachodzą na żuchwę. Jeśli wada jest bardzo zaawansowana, zęby górne mogą stykać się nawet z dziąsłami żuchwy, co prowadzi do poważnych problemów z zakresu periodontologii. Efektem tej wady są nie tylko zmiany w wyglądzie twarzy, ale także wady wymowy. Negatywnie wpływa ona na stan zębów, które nadmiernie się ścierają. Może wywoływać choroby dziąseł i przyzębia. Osobom z tą wadą trudniej odgryza się i przeżuwa pokarm. Zgryz głęboki może być: całkowity, częściowy oraz wtórny.
  • Zgryz otwarty zwany szparą niedogryzową. Jest wadą złożoną, w wyniku której zęby górne i dolne nie stykają się ze sobą. W wyniku czego powstaje widoczna przestrzeń między zębami. Zgryz otwarty powstaje we wczesnym dzieciństwie i może doprowadzić do problemów z jedzeniem oraz wady wymowy. Praca języka również jest zaburzona, co wymaga korekty. Nieleczona wada często skutkuje nieprawidłowym ułożeniem szczęki i żuchwy, obniżonym napięciem mięśni war oraz nieestetycznym wyglądem twarzy. Zgryz otwarty może być: częściowy przedni, częściowy boczny oraz całkowity.

Wady pośrodkowe

  • Tyłozgryz jest najczęściej występującą wadą, aż 45% osób z nieprawidłowości zgryzu ma pewien rodzaj tyłozgryzu (może być całkowity, częściowy lub rzekomy) Polega on na tym, że żuchwa jest cofnięta względem szczęki.

  • Przodozgryz, w przeciwieństwie do tyłozgryzu, jest najrzadszą wadą występującą w społeczeństwie. Polega na wysunięciu części lub całego dolnego łuku zębowego względem górnego. Podobnie jak w przypadku tyłozgryzu, przodozgryz może być częściowy, całkowity oraz rzekomy. Pacjenci z tą wadą mają duże problemy z prawidłowym mówieniem, jedzeniem oraz oddychaniem. Rozpoznaje się je po bardzo charakterystycznym wysunięciu do przodu brody lub dolnych warg.

Nieprawidłowości zębowe

  • Stłoczenia najogólniej mówiąc wynikają z braku wystarczającej ilości miejsca w łuku zębowym dla wszystkich zębów. Występują bardzo często i w zależności od przyczyny wyróżniamy kilka rodzajów tej nieprawidłowości. Stłoczenia pierwotne wynikają ze zbyt dużej różnicy między wielkością kości szczęki i żuchwy a wielkością zębów. Przyczyną stłoczeń wtórnych jest przedwczesna utrata zębów mlecznych trzonowych, pierwszego trzonowego lub kła. Stoczenia późne wywołuje resztkowy rozrost żuchwy. Ten rodzaj wady to głównie defekt estetyczny. Pacjenci unikają szerokiego uśmiechania się, zakrywają zęby dłonią. Czują się po prostu niekomfortowo. Jednak stłoczenia warto leczyć nie tylko przez wzgląd na wygląd. Zaburzają symetrię twarzy, u dzieci mogą powodować problemy z oddychaniem i właściwym połykaniem. Stłoczone zęby mogą również sprawiać ból, są bardziej podatne na odkładanie się kamienia nazębnego, trudniej zachować prawidłową higienę jamy ustnej, co skutkuje próchnicą.

  • Szparowatość w przypadku tej wady problemem jest nadmiar miejsca w łukach zębowych dla wyrżniętych zębów. Efektem czego są nieestetyczne szpary między zębami, gdyż nie stykają się one ze sobą. Z tego powodu osoby ze szparowatością zakrywają usta podczas uśmiechu, nie czują się pewnie i mogą mieć kompleksy. Ponadto pacjenci z tą wadą często mają problemy z jedzeniem, ponieważ resztki jedzenia bardzo łatwo wchodzą im w przestrzenie międzyzębowe, co nie jest komfortowe. W rezultacie dotyka ich problem nieświeżego oddechu, gdyż nie są w stanie dokładnie wyczyścić wszystkich przestrzeni.

Jak przygotować się do pierwszej wizyty u ortodonty?

Podczas pierwszej wizyty ortodonta ocenia charakter wady zgryzu na podstawie bezbolesnych i nieinwazyjnych badań. Lekarz analizuje symetrię twarzy, szerokość szczęki, pracę stawów żuchwowych. Sprawdza także stan uzębienia, błony śluzowej jamy ustnej, dziąseł, więzadełek, języka i ślinianek. Przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego wszystkie zęby powinny zostać wyleczone z ubytków próchnicowych i być w dobrej kondycji. Następnie diagnozuje problem wady zgryzu. W tym celu wykonuje się gipsowy model zgryzu oraz pantogram i cefalometrię Na podstawie uzyskanych informacji ortodonta opracowuje plan leczenia i omawia go z pacjentem na kolejnej wizycie. Dokładna analiza wszystkich danych i przygotowanie optymalnego i najkorzystniejszego planu leczenia wymaga czasu i skupienia.

Przed samą pierwszą wizytą u ortodonty pacjent powinien zastanowić się, jakie są jego oczekiwania. Na jakich efektach mu zależy i co chce osiągnąć dzięki leczeniu. Warto ze sobą zabrać wyniki wcześniejszych badań, jeśli je wykonywaliśmy (pantomogram, tomografie 3D, zdjęcia rentgenowskie jamy ustnej). Standardowo, jak przed każdą wizytą u dentysty, dobrze jest szczególnie zadbać o higienę jamy ustnej.

Dlaczego warto leczyć wady zgryzu?

Większość ludzi decyduje się na leczenie ortodontyczne, ponieważ chce poprawić swój wygląd. Wady zgryzu i krzywe zęby są źródłem kompleksów, które znacznie osłabiają samoocenę. Wyleczenie wad zgryzu poprawia jakość życia, podnosi samoocenę oraz zwiększa pewność siebie. Jednak leczenia ortodontycznego powinno się podjąć głównie w celu uniknięcia wielu groźnych powikłań.

Leczenie wad zgryzu jest ważne nie tylko ze względów estetycznych. Nieprawidłowości w ułożeniu zębów mogą być przyczyną komplikacji zdrowotnych. Wady zgryzu przyczyniają się do częstych bólów głowy i żuchwy, nieprawidłowej postawy ciała, bezdechu sennego oraz chrapania. Ponadto nieprawidłowy zgryz negatywnie wpływa na stan uzębienia pacjenta. Zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy oraz wystąpienia paradontozy. Zęby osób z wadami zgryzu są bardziej kruche i podatne na złamanie, ukruszenie oraz pęknięcie. U dzieci nieprawidłowy zgryz może utrudnić wyrżnięcie się zębów stałych, a w krytycznych przypadkach uniemożliwić ten proces. W wyniku wad zgryzu dochodzi do wzmożonego ścierania się zębów, co negatywnie wpływa na ich kondycję. Nieleczone nieprawidłowości w ułożeniu zębów często prowadzą do recesji dziąseł oraz ubytków klinowych, pojawiających się przy szyjkach zębowych.

Wyleczenie wad zgryzu znacząco ułatwia zachowania prawidłowej higieny jamy ustnej. Gdy zęby są prawidłowo ułożone, znacznie łatwiej dotrzeć szczoteczką oraz nicią do zębów we wszystkie miejsca potrzebujące wyczyszczenia. Dzięki temu maleją szanse na powstanie próchnicy oraz chorób przyzębia.

Na koniec warto wrócić do kwestii estetycznych. Chcemy wyglądać atrakcyjnie i młodo przez długi czas, ale nie zdajemy sobie sprawy, że wady zgryzu mogą przyśpieszyć proces starzenia się naszej twarzy. Nieprawidłowo ułożone zęby nie stanowią podparcia dla tkanek miękkich, co prowadzi do ich zapadania oraz pogłębiania zmarszczek.