Endometrioza – diagnoza, objawy i leczenie endometriozy

Endometrioza (wędrująca śluzówka lub gruczolistość zewnętrzna) to choroba, która dotyka tylko kobiety. Jest to rozrost błony śluzowej macicy (czyli endometrium) poza jamą macicy. Szczyt zachorowań przypada zazwyczaj na 30-40 rok życia. Szacuje się, że nawet co 5 kobieta choruje na endometriozę.
Endometrioza to choroba charakteryzująca się występowaniem błony śluzowej macicy poza jamą macicy

Jak wykryć endometriozę?

Diagnoza endometriozy bywa złożona, może obejmować wykonanie badań laboratoryjnych i obrazowych.

Objawy mogą się różnić u poszczególnych kobiet, często chorobie towarzyszy ból, zaburzenia miesiączkowania i trudności w zajściu w ciąże.

"Moje życie to permanentny fizyczny i psychiczny ból" - blogerka Małgorzata Tinc o swojej walce z endometriozą.

Choroby nie da się całkowicie wyleczyć, terapia skupia się na łagodzeniu objawów i umożliwieniu zajścia w ciążę.  

Endometrioza a cykl miesiączkowy

W cyklu miesiączkowym przez ok 21 dni endometrium, czyli błona śluzowa wyściełająca macicę narasta, po czym w czasie menstruacji – złuszcza się i ulega wydaleniu na zewnątrz, poza ciało kobiety. Dzieje się to w trakcie miesiączki.

W momencie, kiedy endometrium cofnie się przez jajowody do jamy brzusznej, ulega wszczepieniu w inne narządy:

  • jajniki,
  • jelita,
  • pęcherz moczowy,
  • otrzewną.

Rzadziej, choć zdarza się, ogniska endometrialne znajdują się w:

  • wątrobie,
  • nerkach,
  • jamie opłucnej.

W miejscu wszczepień tworzą się guzki, które wrażliwe są na działanie hormonów płciowych dokładnie tak samo, jak endometrium w macicy.

W związku z tym zgodnie ze wzrostem hormonów w cyklu miesiączkowym guzki narastają, po czym w trakcie, kiedy kobieta ma menstruację – pojawia się krwawienie z ognisk endometrialnych.

Ponieważ nie ma żadnej drogi ewakuacji krwi z jamy brzusznej – gromadzi się ona w postaci zrostów w okolicy guzków endometrialnych.

Co sprzyja powstaniu endometriozy?

  • genetyczne predyspozycje;
  • wysoki poziom estrogenów;
  • współistnienie chorób autoimmunologicznych (niedoczynność tarczycy, RZS, stwardnienie rozsiane);
  • niskie BMI;
  • wczesne wystąpienie pierwszej miesiączki;
  • długie menstruacje;
  • nieposiadanie dzieci.

Endometrioza charakteryzuje się nieprzyjemnym bólem w okolicy miednicy

Endometrioza objawy

W zależności od przebiegu zachorowania objawy endometriozy mogą się od siebie różnić w przypadku innych pacjentek.

Do najczęstszych objawów endometriozy należą:

  • przedłużające się krwawienia menstruacyjne;
  • obfite i bolesne miesiączki;
  • ból, który pojawia się kilka dni przed miesiączką i trwa do jej końca;
  • zaburzenia miesiączkowania;
  • silne bóle brzucha;
  • bolesność w trakcie współżycia;
  • trudności z zajściem w ciążę;
  • ból w trakcie defekacji i mikcji;
  • krew w moczu lub w kale.

Mniej charakterystyczne objawy endometriozy obejmują występowanie:

Te objawy występują najczęściej wtedy, gdy endometrioza zlokalizowana jest na narządach układu pokarmowego.

Czy endometrioza boli?

Odczuwanie bólu jest typowe w przebiegu endometriozy.

Przyczyny jego występowania nie są do końca znane, natomiast wiadomo, że nasilenie bólu nie jest wprost proporcjonalne do ilości ognisk endometrialnych.

Endometrioza a ciąża

Trudności z zajściem w ciążę dotyczą wielu kobiet z endometriozą, ale nie wszystkich. Częściej problem ten występuje u pań, które mają ogniska endometriozy zlokalizowane w okolicy jajników, jajowodów, bądź wiele zrostów w tej okolicy.

Diagnozowanie endometriozy bardzo często rozpoczyna się w momencie stwierdzenia problemów z zajściem w ciążę. Kobieta zgłasza się do ginekologa, zaniepokojona przedłużającymi się staraniami o dziecko.

Kobiety, które cierpią na endometriozę, twierdzą, że ból ten jest dużo silniejszy niż normalne skurcze

Endometrioza diagnostyka i rozpoznanie

Lekarz rozpoczyna diagnostykę od podstawowych, standardowych badań hormonalnych, USG transwaginalnego i bardzo często wyniki te są w normie, nie sugerują żadnej nieprawidłowości.

Czasem w USG stwierdza się torbiele czekoladowe, które sugerują chorobę, jednak aby mieć pewność, co do treści torbieli należy zbadać jej zawartość (pobrać zawartość torbieli do badania).

Najczęściej jednak potrzebna jest laparoskopia diagnostyczna, w czasie której pobiera się wycinki do badania histopatologicznego.

Laparoskopie wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Badanie polega na wykonaniu kilku nacięć, długości kilku centrymetrów przez które wprowadza się kamery i narzędzia. W jamie otrzewnej poszukuje się charakterystycznych ognisk endometrialnych.

Jeśli operator nie jest pewien czy to na pewno endometrioza – pobiera wycinki ze zmian, aby oddać je do badania histopatologicznego.

Rodzaje endometriozy

Amerykańskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu stworzyło punktację na podstawie której ocenia się stopień zaawansowania endometriozy:

  • stopień I - zmiany są niewielkie, poniżej 5mm. W jajowodach i jajnikach są nieunaczynione zrosty, strzępki jajowodów są wolne
  • stopień II – zrosty i torbiele w jajnikach mają średnicę do 5 mm, torbiele często pękają samoistnie, zmiany zaczynają obejmować coraz większy obszar macicy, jajników i jajowodów
  • stopień III – zmiany endometrialne przekraczają 5 mm i zaczynają obejmować więzadła krzyżowo - maciczne
  • stopień IV – torbiele endometrialne zaczynają osiągać kilkucentymetrowy rozmiar. Macica może być nieruchoma, przyrośnięta do pętli jelit. Zmiany mogą pojawiać się na pęcherzu moczowym, w pochwie czy szyjce macicy.

Leczenie endometriozy

Sposób leczenia endometriozy uzależniony jest od tego, z jakim problemem zgłosiła się Pacjentka. Jeśli kobieta planuje akurat ciążę, a jej głównym problemem jest niepłodność – należy podjąć kroki, aby usunąć przyczynę niepłodności.

Często lekarz decyduje w takiej sytuacji o leczeniu chirurgicznym, która ma na celu usunięcie zrostów, które stanowią mechaniczną przeszkodę dla zapłodnienia.

Natomiast, jeśli kobieta w najbliższej przyszłości nie planuje dziecka, a głównym powodem, dla którego się zgłosiła są bolesne, obfite miesiączki czy przewlekły ból zlokalizowany w obrębie miednicy mniejszej, to postępowaniem z wyboru jest wprowadzenie leczenia hormonalnego.

Endometrioza – jak złagodzić ból?

Terapia hormonalna ma udowodnione działanie zmniejszające ból związany z endometriozą.

Zazwyczaj w leczeniu stosuje się preparaty estrogenowo – progestagenowe, ewentualnie same progestageny np. w postaci wkładek wewnątrzmacicznych.

Endometrioza - blizny i siniaki po laparoskopii

Jaka dieta przy endometriozie?

W czasie leczenia endometriozy warto wspomagać się prawidłowo zbilansowaną dietą, bogatą w ryby morskie i kwasy omega-3.

Podczas leczenia endometriozy spożywać należy dużo owoców i warzyw bogatych w witaminę E, witaminę C i beta-karoten, ze względu na ich działanie przeciwzapalne.

Ograniczyć należy spożycie kawy i alkoholu.

Endometrioza – jakie leki?

Niestety nadal nie znaleziono leku, który leczyłby skutecznie endometriozę, ale choroba mija w okresie menopauzalnym, gdy następuje fizjologiczny spadek hormonów.

Można skupić się na znoszeniu bólu bądź osiągnięciu ciąży metodami alternatywnymi (IVF), ale nie da się w zupełności wyleczyć tej choroby.

Endometrioza rokowanie i powikłania

U kobiet nieplanujących macierzyństwa dąży się do umożliwienia pacjentce powrotu do codziennych aktywności i zniesienia bólu.

Do nawrotów choroby dochodzi dosyć często, stąd konieczność cyklicznego powtarzania terapii lekami (farmakologicznej).

Kobiety, które chcą zajść w ciąże powinny natychmiast po zakończeniu leczenia chirurgicznego podjąć starania o ciążę. W przypadku niepowodzeń rekomenduje się podjęcie próby zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro). 

Niestety choroba wciąż nie jest dostatecznie dobrze poznana. Wiadomo, że wbrew panującej obiegowej opinii zajście w ciąże nie leczy choroby, może jedynie wpłynąć na czasowe zahamowanie rozwoju ognisk.

Endometrioza zalecane postępowanie

  • Jeśli odczuwasz ból, zaburzenia miesiączkowania np. krwawienie między miesiączkami lub inne niepokojące objawy mogące świadczyć o rozwoju ognisk endometriozy, skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym.
  • W przypadku kiedy zdiagnozowano u Ciebie endometriozę stosuj się do zaleceń lekarza prowadzącego, nie modyfikuj dawek leków ani samodzielnie ich nie zmieniaj/odstawiaj.

Dowiedz się więcej:

Czy istnieje możliwość diagnostyki endometriozy z poziomu endometrium?

http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-2033e9de-562f-46d3-a4fd-69b7176c1bb4;jsessionid=2E1B02CC3DB66769B7CE2E80DF372BD9

Występowanie dyspareunii u kobiet z endometriozą

https://journals.viamedica.pl/seksuologia_polska/article/view/33617/24660

Endometrioza i proces nowotworowy

https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.psjd-7ae840aa-7c3e-4b97-930a-d4b4cd18d783/content/partContents/5ad5fcba-20a3-3030-a118-bd5e3717f770

autor Sylwia Bowsza, położna Medicover
konsultacja merytoryczna dr n. med. Lidia Walczak, ginekolog
Data dodania 13.07.2018
Data ostatniej aktualizacji 05.03.2019