Zaburzenia erekcji - przyczyny i leczenie zaburzeń erekcji

Najczęstszym problemem związanym z męską seksualnością są zaburzenia erekcji, które dotyczą w przybliżeniu 16% mężczyzn w wieku 20-75 lat. Problemy z erekcją ma około 22% osób do 40 roku życia i aż 49% osób w wieku 70 lat. Niektóre badania epidemiologiczne podają jeszcze większe rozpowszechnienie. Statystyki nie kłamią - aktywność seksualna obniża się wraz z wiekiem, ale trudności w życiu seksualnym mogą dotyczyć również osób młodych.
Zaburzenia erekcji to niezdolność do uzyskania i/lub utrzymania wzwodu

Czym są zaburzenia erekcji?

Zaburzenia funkcji seksualnych mężczyzn obejmują:

Prawidłowa erekcja wymaga współpracy psychiki, układu nerwowego, sercowo-naczyniowego i hormonalnego.

WAŻNE: Zaburzenia erekcji zostały opisane jako stały lub nawracający brak zdolności do uzyskania i utrzymania wzwodu, co uniemożliwia odbycie satysfakcjonującego stosunku płciowego. Objawy muszą utrzymywać się co najmniej przez 3 miesiące.

Zaburzenia mogą występować na tle psychicznym lub być związane z przyczyną organiczną.

Jak dochodzi do erekcji?

Do prawidłowej erekcji - uzyskania i utrzymania wzwodu - niezbędny jest napływ krwi do ciał jamistych prącia i ich rozszerzenie. Ten proces nie może zajść bez odpowiedniej stymulacji.

Fantazja (stymulacja psychogenna) lub stymulacja seksualna okolic genitalnych (stymulacja mechanoreceptorów) aktywują impulsy w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym co prowadzi do aktywacji układu przywspółczulnego. W konsekwencji uwalniany jest tlenku azotu, który wnika do komórek mięśniowych naczyń doprowadzających krew do prącia i ciał jamistych.

W efekcie dochodzi do relaksacji komórek mięśniowych, a krew tętnicza napływa do ciał jamistych prącia. Jednocześnie zahamowany jest odpływ krwi naczyniami żylnymi, co umożliwia stopniowe powiększanie rozmiaru prącia i jego twardości oraz utrzymanie wzwodu przez czas, który pozwala na odbycie satysfakcjonującego stosunku płciowego. Rozumienie tego mechanizmu jest kluczowe w diagnostyce zaburzeń erekcji, jak i działania leków.

WAŻNE: Nocne erekcje to wzwody, które pojawiają się podczas snu w fazie REM, średnio 3-4 razy w ciągu nocy.

Na zaburzenia erekcji mogą mieć wpływ różne czynniki, jak np. stres, czy niezdrowe odżywianie się

Co powoduje zaburzenia erekcji?

Opierając się na mechanizmie erekcji, zaburzenia wzwodu mogą być następstwem:

  • chorób prowadzących do uszkodzenia naczyń krwionośnych (miażdżyca, cukrzyca),
  • dysfunkcji układu nerwowego (neuropatia),
  • zaburzeń hormonalnych (w zakresie wydzielania testosteronu, prolaktyny i hormonów tarczycy),
  • problemów psychogennych (depresja, zaburzenia lękowe),
  • przyjmowania określonych leków (przeciwdepresyjne, leki hormonalne),
  • przebytych zabiegów (radykalna prostatektomia),
  • stosowania używek (papierosy, alkohol, narkotyki).

Zaburzenia erekcji diagnostyka

Punktem wyjścia do leczenia zaburzeń erekcji powinna być próba identyfikacji ich przyczyny. Może okazać się, że zaburzenia erekcji są tylko nieprzyjemną konsekwencją depresji, wtedy odpowiednie leczenie może okazać się wystarczające.

Mężczyzna, który zgłasza zaburzenia erekcji powinien zostać poddany szczegółowemu postepowaniu diagnostycznemu (wywiad uwzględniający dotychczasową aktywność seksualną i stan psychospołeczny, badanie fizykalne i badania dodatkowe, np. oznaczenie porannego stężenia testosteronu, glukozy lub HbA1c).

WAŻNE: W ustaleniu wstępnego rozpoznania przyczyn zaburzeń erekcji fundamentalną role odgrywa dobrze zebrany wywiad lekarski.

Rozmowa na temat seksualności może być krępująca, ale dla personelu medycznego zaburzenia erekcji to problem zdrowotny jak każdy inny, który znacząco pogarsza jakość życia pacjenta. Wizyta u lekarza może być trudna dla pacjenta, jednakże podstawą rozwiązania problemów związanych z erekcją jest szczera rozmowa.

Wpływ innych chorób na erekcję

Zaburzenia erekcji są uznawane za objaw podwyższonego ryzyka wystąpienia choroby sercowo-naczyniowej. Problem, który z punktu widzenia pacjenta pozornie dotyczy tylko jakości życia płciowego, może okazać się o wiele bardziej złożony.

Zaburzenia erekcji mogą być objawem lub powikłaniem choroby przewlekłej. Mogą być na przykład konsekwencją zaburzeń psychicznych (depresji,  problemów w związku) lub cukrzycy. W takim przypadku właściwe postępowanie diagnostyczne i ustalenie przyczyny problemu są kluczowe dla dalszego postępowania. Leczenie choroby podstawowej jest kluczowe w terapii zaburzeń erekcji.

Ćwiczenia fizyczne i dieta na zaburzenia erekcji

Istnieje szereg czynników ryzyka, które mogą zwiększać ryzyko zaburzeń erekcji albo stanowią ich bezpośrednią przyczynę. Chociaż niektórzy pacjenci wymagają leczenia farmakologicznego, to często ważna jest też modyfikacja stylu życia.

Nadwaga, otyłość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, palenie tytoniu są czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Mogą także prowadzić do zaburzeń erekcji. Modyfikacja stylu życia przez pacjenta polega na:

  • zmianie dotychczasowej diety na zdrowszą,
  • zwiększeniu aktywności fizycznej,
  • rzuceniu palenia.

Stwierdzenie zaburzeń erekcji i początek leczenia to dobra okazja na zmianę diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Takie zachowania dają efekty nie tylko w leczenia zaburzeń erekcji, ale wpływają na poprawą samopoczucia i zdrowia. Warto wykorzystać ten moment, gdy pojawia się duża motywacja na poprawę jakości życia seksualnego i wpłynąć również na poprawę ogólnego stanu zdrowia.

Leczenie zaburzeń erekcji

Lekami zatwierdzonymi w leczeniu zaburzeń erekcji są przyjmowane w postaci tabletek inhibitory fosfodiestrazy typu 5 (PDE5i). Mechanizm działania tych leków polega na umożliwieniu uzyskania erekcji, dzięki blokowaniu enzymu PDE5 (fosfodiestrazy typu 5), który rozkłada związek pobudzający rozluźnienie mięśni naczyń prącia i ciał jamistych.

Należy pamiętać, że do uzyskania wzwodu konieczne jest skojarzenie leku ze stymulacją seksualną (bez odpowiedniego pobudzenia okolic genitalnych lub właściwej fantazji lek nie zadziała).

Leki na zaburzenia erekcji

Spośród PDE5i dostępne na rynku są:

  • sildenafil,
  • vardenafil,
  • tadalafil,
  • avanafil,

które różnią się głównie pod względem farmakokinetyki, a co za tym idzie sposobem dawkowania leku. Dostępne dane sugerują, że skuteczność wyżej wymienionych leków jest zbliżona.

Jednym ze sposobów leczenia zaburzeń erekcji są tabletki na potencję

Efekty uboczne w leczeniu zaburzeń erekcji

Najczęściej raportowane efekty uboczne dla PDE5i to:

  • dyspepsja,
  • ból głowy,
  • ból pleców,
  • uczucie zatkanego nosa,
  • zaburzenia widzenia.

Avanafil rzadziej powoduje dyspepsję, tadalafil uczucie gorąca, a vardenafil i avanafil mialgię. Leki będące PDE5i powinny być stosowane z ostrożnością u osób z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby, a w stopniu ciężkim są niewskazane.

Istnieją również przeciwwskazania u pacjentów przyjmujących tzw. nitraty (pochodne nitrogliceryny, stosowane w chorobach sercowo-naczyniowych). Dawka leku jest ustalana indywidualnie dla pacjenta – np. W przypadku Sildenafilu przyjmowanie leku rozpoczyna się od dawki 50mg, którą można modyfikować w zależności od odpowiedzi.

Działanie leków na zaburzenia erekcji

 

Początek działania

(na ile przed planowanym stosunkiem należy przyjąć lek?)

Czas działania

(jak długo po przyjęciu leku utrzyma się jego efekt działania?)

Interakcja z posiłkiem

(kiedy należy przyjąć lek (przed czy po posiłku)?)

Sildenafil

 

6-12 godzin

Tak/Po posiłku – nie.

Wardenafil

30-60 minut

6-12 godzin

Tak/Po posiłku – nie.

Posiłek o wysokiej zawartości tłuszczu może spowolnić wchłanianie leku, tym samym opóźnić początek działania.

Tadalafil

 

36 godzin

Nie.

Avanafil

15-30 minut

6-10 godzin

Nie, z wyj. posiłku wysokotłuszczowego.

Posiłek o wysokiej zawartości tłuszczu może spowolnić wchłanianie leku, tym samym opóźnić początek działania.

  • Sildenafil: jest najdłużej obecny na rynku, dlatego dostępnych jest najwięcej danych dotyczących możliwych efektów ubocznych. Sildenafil umożliwia uzyskanie następnej erekcji w krótszym czasie niż byłoby to możliwe bez leczenia.
  • Tadalafil: cechuje najdłuższy czas działania nawet do 36 godzin.
  • Avanafil: charakteryzuje najszybszy początek działania może być przyjmowany zaledwie 15 minut przed planowanym stosunkiem płciowym.

Możliwe efekty uboczne przy stosowaniu sildenafilu to:

  • ból głowy,
  • dyspepsja,
  • biegunka,
  • rozkurcz naczyń,
  • katar sienny,
  • zaburzenia widzenia.

Vardenafil, tadalafil i avanafil cechują podobne efekty uboczne jak sildenafil, przy czym częściej zgłaszano zaburzenia widzenia barw.

Testosteron w leczeniu zaburzeń erekcji

Testosteron to ważny hormon związany z funkcjami seksualnymi u mężczyzn. Jeżeli pacjenci z zaburzeniami erekcji jednocześnie mają stwierdzony niedobór testosteronu (stężenie < 300 ng/dl, wspólnie z występowaniem charakterystycznych objawów), suplementacja testosteronu pod nadzorem lekarza może poprawić odpowiedź na leczenie PDE5i.

Palenie tytoniu może prowadzić do zaburzeń erekcji

Suplementy w leczeniu zaburzeń erekcji

FDA (ang. Food and Drug Administration, Agencja ds. Żywności i Nadzoru Leków w USA) ostrzega konsumentów, by nie kupowali i nie przyjmowali suplementów, które są opisywane jako zwiększające libido i pewność seksualną.

Producenci często opisują suplementy jako produkty naturalne, przy czym wykazano, że mogą być one zanieczyszczone – zawierać inhibitory PDE5 lub ich analogi, co może być szczególnie niebezpieczne u osób, u których te leki są przeciwwskazane.

Aparaty próżniowe w leczeniu zaburzeń erekcji

Alternatywą dla leczenia farmakologicznego są aparaty próżniowe (ang. vacuum erection devices), które powodują napływ krwi do ciał jamistych, dzięki czemu umożliwiają uzyskanie wzwodu. Ponad 77% pacjentów i partnerów jest zadowolonych ze stosowania tej metody, która jest jednocześnie tania i skuteczna.

Preparaty próżniowe mogą być nabyte bez recepty. Mogą powodować ból i dyskomfort oraz problemy z ejakulacją. Powinny być stosowane z ostrożnością u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe, ze stwierdzonymi w przeszłości zaburzeniami krzepnięcia lub priapizmem (długotrwałym, bolesnym wzwodem). Pacjenci z tych grup powinni skonsultować się z lekarzem przed decyzją o wyborze aparatu próżniowego.

Zaburzenia erekcji na tle psychicznym

U pacjentów z zaburzeniami erekcji na tle psychogennym wskazana jest konsultacja z:

  • psychiatrą,
  • seksuologiem,
  • lub psychologiem.

Jeżeli przyczyną zaburzeń jest depresja, skuteczne okazać się mogą leki przeciwdepresyjne – np. inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Pomocna może okazać się również psychoterapia (w tej grupie pacjentów psychoterapia grupowa jest szczególnie skuteczna).

Zaburzenia erekcji mogą być skutkiem problemów na tle psychogennym

Inne metody leczenia zaburzeń erekcji

Pozostałe metody leczenia zaburzeń erekcji to leczenie drugiego rzutu, które obejmuje:

  • iniekcje do ciał jamistych (prostaglandyna E1),
  • preparaty docewkowe,
  • leczenie skojarzone.

Leczenie trzeciego rzutu to zabiegi chirurgiczne – implanty ciał jamistych i zabiegi naczyniowe.

Iniekcje do ciał jamistych

Stosowane są najczęściej w przypadku braku skuteczności PDE5i lub preferencji pacjenta (niechęci do przyjmowania leków doustnie). Oceniane są jako skuteczne w uzyskiwaniu satysfakcjonującej erekcji u 53,7-100 % pacjentów. Najczęstsze efekty uboczne to priapizm i ból.

W przeciwieństwie do inhibitorów PDE5 iniekcje do ciał jamistych nie wymagają do działania pobudzenia seksualnego. Pierwsza testowa iniekcja powinna być wykonywana w gabinecie lekarskim przez specjalistę.

Zabiegi operacyjne

Wszczepienie protezy prącia jest skuteczną metodą. Należy pamiętać, że obarczone jest ryzykiem powikłań, jak:

  • zakażenie,
  • krwiak,
  • erozja tkanki,
  • zatrzymanie moczu,
  • w ostateczności konieczność usunięcia protezy.

Skuteczność i mała inwazyjność innych metod odsuwa zabiegi chirurgiczne na leczenie trzeciego rzutu, niemniej satysfakcja pacjentów po udanym leczeniu chirurgicznym sięga aż 90%. W wąskiej grupie pacjentów mogą być stosowane także zabiegi chirurgii naczyniowej.

WAŻNE: Zgodnie z niedawno opublikowanymi rekomendacjami (2018), podejmowanie decyzji o leczeniu zaburzeń erekcji powinno włączać pacjenta w proces decyzyjny. Lekarz powinien go poinformować (i jego partnera/partnerkę) o wszystkich dostępnych opcjach terapeutycznych, dla których nie istnieją przeciwwskazania. Ponadto pacjent powinien uzyskać wyczerpującą i zrozumiałą informację dotyczącego balansu korzyści i możliwego ryzyka związanego z wyborem każdej z metod leczenia.

Źródła:

Erectile dysfunction: AUA Guideline Burnett AL, i wsp.; J Urol 2018; 200:633

Treatment of male sexual dysfunction Khera M, Cunningham GR.; UpToDate, Topic 7469 Version 31.0

Zaburzenie erekcji w praktyce lekarza rodzinnego Jakima S, Zakliczyńska H.; Medycyna Praktyczna, Medycyna Rodzinna

https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/170576,zaburzenia-erekcji-w-praktyce-lekarza-rodzinnego.html

Overview of male sexual dysfunction Cunningham GR, Rosen RC.; UpToDate, Topic 6840 Version 24.0

Dowiedz się więcej:

Zaburzenia erekcji jako wynik niepożądanego działania leków

https://journals.viamedica.pl/seksuologia_polska/article/view/33636

Neurogenne przyczyny zaburzeń erekcji

https://journals.viamedica.pl/seksuologia_polska/article/view/33650

Badanie doplerowskie w diagnostyce zaburzeń erekcji

https://journals.viamedica.pl/seksuologia_polska/article/view/33669

autor Agata Stróżyk, Młodszy Specjalista ds. Informacji Medycznej, Dietetyk kliniczny, sportowy i pediatryczny
konsultacja merytoryczna Lek. med. Paweł Pudełko, Lekarz urolog
Data dodania 13.02.2019
Data ostatniej aktualizacji 14.02.2019