Ekshibicjonizm - przyczyny, jak rozpoznać, leczenie

Zjawisko ekshibicjonizmu, mimo prowokowania negatywnych skojarzeń w kontekście społecznym, od lat stanowi obiekt rozważań badaczy, którzy z ciekawością przyglądają mu się z perspektywy różnych dziedzin nauki – począwszy od medycyny, psychologii i socjologii, na prawie kończąc. Jest klasyfikowany jako parafilia i polega na wewnętrznym przymusie eksponowania swoich narządów płciowych obcym osobom, czego konsekwencją jest odczuwanie satysfakcji seksualnej.
Podniecenie ekshibicjonisty jest większe dzięki celowemu wywoływaniu przez sprawcę szoku.

Czym jest ekshibicjonizm?

Termin po raz pierwszy pojawił się w nomenklaturze medycznej w XIX wieku za sprawą francuskiego lekarza Charlesa Lasègue’a. To zaburzenie preferencji seksualnej cechujące się silną potrzebą obnażenia narządów genitalnych osobom zupełnie niespodziewającym się tego, głównie obcym, w celu doznania przyjemności seksualnej, rozładowania napięcia seksualnego, bez kontekstu związanego z przygotowaniem do stosunku płciowego – wpisuje się to w definicję parafilii, czyli stanów, w których gratyfikacja seksualna osiągana jest na drodze nietypowych, wykraczających poza społecznie przyjętą normę bodźców (inne rodzaje parafili to np. fetysz, froteryzm czy sadyzm).

Powszechność występowania nie jest dokładnie poznana, jednak badania oraz opisy świadków wskazują na to, że ekshibicjonistami są głównie młodzi mężczyźni.

Co podnieca ekshibicjonistę?

Ofiarami ich zachowań są najczęściej kobiety i dzieci, a czynnikiem wyzwalającym satysfakcję seksualną u ekshibicjonisty jest wzbudzenie poczucia wstydu, zaskoczenia i strachu w zaatakowanej osobie, a często też doprowadzenie jej do krzyku, co dodatkowo może pogłębić uczucie podniecenia.

Powiązane tematy: 

Objawy ujawniają się zwykle w okresie młodzieńczym i wczesnej dorosłości oraz mają tendencje do wygasania wraz z wiekiem, podobnie jak w przypadku innych parafilii.

Ekshibicjonizm dotyczy osiągania podniecenia seksualnego poprzez obnażanie się przed kimś obcym. Dotyczy niemal wyłącznie mężczyzn. 

Czy ekshibicjonista jest niebezpieczny?

Ekshibicjoniści zazwyczaj nie szukają kontaktu fizycznego z ofiarą i rzadko dochodzi do gwałtu. Ich modus operandi opiera się na pokazywaniu swoich genitaliów celem wywołania reakcji psychicznej u swoich ofiar.

Jak się zachować, gdy spotkamy ekshibicjonistę?

Dla wielu osób zetknięcie się z kimś, to realizuje potrzebę rozbierania się przed obcym, może być traumatyzującym doświadczeniem. W takiej sytuacji bardzo trudno przewidzieć swoją reakcję, natomiast na tyle, na ile to możliwe, należy zachować spokój, odwrócić wzrok, a następnie zgłosić sprawę na policję, gdyż obnażanie się w miejscach publicznych jest zdarzeniem podlegającym karze.

Niezastąpiona może okazać się pomoc psychoterapeuty, jeśli ofierze takiego ataku z trudnością przychodzi uporanie się z tym, co zaszło.

Konsekwencje prawne ekshibicjonizmu

W kodeksie prawa karnego brak wzmianek bezpośrednio odnoszących się do karalności tego zjawiska – figurują natomiast stosowne zapisy penalizujące parafilie o większej szkodliwości społecznej, jak np. pedofilia. Publiczne obnażanie się jest wykroczeniem określanym według Kodeksu Wykroczeń jako nieobyczajny wybryk, a konsekwencje prawne, z którymi może spotkać się ekshibicjonista, zawarte są między innymi w art. 140. Takie zachowanie podlega karze aresztu, ograniczeniu wolności, grzywnie do 1500 zł albo karze nagany.

Przyczyny ekshibicjonizmu

Pytań o przyczyny jest wiele i choć wciąż na większość z nich nie opracowano satysfakcjonujących odpowiedzi, istnieją pewne hipotezy dotyczące genezy tego zaburzenia.

Wiele źródeł podkreśla rolę czynników psychospołecznych, w których wymienia się m. in. fizyczną, psychiczną oraz emocjonalną przemoc i wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie, lękowy styl przywiązania, nadużywanie substancji psychoaktywnych, a także różnego rodzaju dysfunkcje seksualne.

Inną teorią tłumaczącą genezę jest tzw. teoria „zaburzonych zalotów” (z ang. – courtship disorder). Według niej, ekshibicjonizm wynika z zaburzonego postrzegania reakcji ofiary jako zainteresowania, a sam akt obnażania się miałby stanowić, według chorego, formę flirtu.

Urazy głowy lub organiczne zmiany (np. guzy) w obszarach mózgu odpowiedzialnych za regulowanie funkcji seksualnych i związanych z nimi zachowań mogą doprowadzić do hiperseksualności, która potencjalnie może zamanifestować się rozwojem zaburzenia.

Ekshibicjonizm – przyczyny.

Rozpoznanie ekshibicjonizmu

Diagnoza nastręcza wielu trudności. Większość osób z tym zaburzeniem nie szuka pomocy na własną rękę i nie podejmuje żadnej formy leczenia, dopóki nie zostaną do tego w jakiś sposób zmuszeni – najczęściej z powodu przyłapania na gorącym uczynku. Problemem nierzadko jest również niechęć chorego do współpracy z lekarzem bądź psychoterapeutą, a to właśnie ona ma decydujące znaczenie dla powodzenia terapii.

Zgodnie z klasyfikacją DSM-5, postawienie diagnozy opiera się na poniższych kryteriach:

  • na przestrzeni co najmniej sześciu miesięcy osoba z podejrzeniem zaburzenia ekshibicjonistycznego doświadcza nawracających oraz intensywnie pobudzających seksualnie fantazji, których głównym elementem jest obnażanie swoich narządów płciowych niespodziewającej się tego innej osobie,
  • osoba zrealizowała te fantazje z kimś niewyrażającym na to zgody, a chęć obnażania się znacząco utrudnia jej funkcjonowanie w życiu codziennym i wiąże się z cierpieniem

Leczenie ekshibicjonizmu – na czym polega?

Leczenie potrzeby rozbierania się przed innymi, tak jak i innych parafilii, opiera się głównie na psychoterapii oraz farmakoterapii.

Istotą leczenia jest zaopatrzenie chorego w pewne narzędzia psychologiczne, które mają mu pomóc w znalezieniu bardziej akceptowalnych sposobów na zaspokajanie swojego popędu seksualnego.

Jedną z zalecanych form psychoterapii jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pozwala na zidentyfikowanie czynników prowokujących zachowania chorego oraz poradzenie sobie z kompulsjami seksualnymi.

Równie ważny element leczenia stanowi leczenie farmakologiczne. Niektóre leki powszechnie używane w leczeniu depresji oraz innych zaburzeń nastroju, takie jak SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny), wpływają na obniżenie pożądania seksualnego i są stosowane w leczeniu ekshibicjonizmu (a także innych parafilii, gdy stwierdza się współwystępowanie hiperseksualności). W wypadku ich nieskuteczności, istnieje możliwość skorzystania z leków o działaniu antyandrogenowym, których zadaniem jest redukowanie poziomu testosteronu, np. octanu cyproteronu lub octanu medroksyprogesteronu. Konieczne jest wówczas ścisłe monitorowanie pacjenta, a w szczególności wykonywanie regularnych badań morfologicznych krwi oraz kontrolne oznaczanie stężenia testosteronu.

Bibliografia:

Kasparek K., (2010), Co wiemy o ekshibicjonizmie?, [w:] R. Polczyk, K. Dukała [red], Przestępstwa Seksualne z Perspektywy Psychologicznej i Prawnej, AT Group, Kraków, ss. 83-92.

DU rok 1971 numer 12 poz. 114

psychologytoday.com/us/conditions/exhibitionism

msdmanuals.com/home/mental-health-disorders/paraphilias-and-paraphilic-disorders/exhibitionism

sciencedirect.com/topics/social-sciences/exhibitionism

firstlightpsych.com/blog/sexual-disorders/exhibitionistic-disorder

podyplomie.pl/psychiatria/36790,diagnoza-i-strategie-terapeutyczne-w-leczeniu-hiperseksualnosci

“Exhibitionism”: Historical Note. Diederik F. Janssen

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
Data dodania 16.08.2022
Data ostatniej aktualizacji 02.11.2022