Radiologia - rodzaje badań RTG i przygotowanie

Radiologia to rozwinięta już współcześnie dziedzina medycyny, ukierunkowana na obrazowanie ciała człowieka przy pomocy urządzeń radiologicznych wykorzystujących promieniowanie rentgenowskie, w tym m.in. aparatów rentgenowskich. Jakie są rodzaje badań RTG, w jaki sposób się do nich przygotować?
Radiologia - jakie są rodzaje badań RTG?

Radiologia co to znaczy

Badanie radiologiczne odbywa się pod nadzorem specjalisty elektroradiologa. Opis badania,
na podstawie wykonanego zdjęcia, sporządza lekarz radiolog.   

Radiologia umożliwia szybkie wykrycie choroby, analizę rozwoju schorzenia oraz dokładniejszego umiejscowienia powstałego urazu. Obecnie stanowi podstawową formę diagnozowania i stosowana jest na każdym etapie leczenia pacjenta.

Diagnostyka obrazowa w radiologii, obejmuje m.in.:

  • rentgenodiagnostykę (RTG),
  • ultrasonografię (USG),
  • rezonans magnetyczny (RM/MRI),
  • tomografię komputerową (TK),
  • mammografię,
  • angiografię (koronarografię),
  • pantomogram,
  • densymetrię.

Z jakimi dziedzinami medycyny jest związana radiologia? 

Radiologia jest ściśle związana z wieloma dziedzinami medycyny klinicznej i doświadczalnej, dlatego też dla większości z nas, powyższe nazwy badań nie są obce. Przykładem popularnego badania profilaktycznego ostatnich lat jest mammografia, realizowana w ramach programu wczesnego wykrywania zmian nowotworowych piersi.

Ciągły rozwój badań radiologicznych, nowoczesna aparatura i innowacyjne metody, przyczyniły się
do podziału radiologii na odrębne specjalności, w tym również na:

  1. Radioterapię - radiologia zabiegowa, która wykorzystując technikę obrazowania, zajmuje
    się wykonywaniem zabiegów leczniczych (np. angioplastyka, drenaże, leczenie chorób nowotworowych). 
  2. Medycynę nuklearną - jej celem jest diagnozowanie i leczenie pacjentów przy pomocy izotopów promieniotwórczych (radiofarmaceutyki wprowadzane do tkanek i narządów).

Znaki ostrzegawcze stosowane w ochronie radiologicznej wykorzystują symbol promieniowania jonizującego, który zamieszcza się na tablicy pracowni rentgenowskiej czy też medycyny nuklearnej. Stosuje się również oznakowanie świetlne przed pracowniami radiologii. Najważniejsze jest bezpieczeństwo pacjenta i minimalizowanie ryzyka wystawienia się na zbędne dawki promieniowania.

Czym się zajmuje radiolog? 

Prawidłowo przeprowadzone badanie, to nie tylko odpowiednie przygotowanie się pacjenta i obsługa techniczna aparatury radiologicznej. Otrzymany z przeprowadzonego badania obraz musi zostać opisany i zinterpretowany, dopiero wtedy można postawić diagnozę. Zajmuje się tym specjalista – radiolog.

Dzięki technice obrazowania narządów radiolog jest w stanie wskazać powstałe w nich niepokojące zmiany. Stawia diagnozę i wskazuje dalsze leczenie.

Przepisy prawne jasno określają standardy dotyczące personelu wykonującego badanie radiologiczne. Obsługą aparatury radiologicznej – w celu wykonania np. zdjęcia rentgenowskiego lub mammograficznego – zajmują się technicy elektroradiologii lub elektroradiolodzy.

Badanie z zakresu tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MR), technik elektroradiologii może wykonywać jedynie pod nadzorem lekarza (specjalisty radiologa). Jeśli badanie radiologiczne wymaga użycia kontrastu, konieczna jest również obecność pielęgniarki.

Lekarz radiolog musi czuwać nad prawidłowym wykonywaniem badania, ponieważ jest to niezbędne w celu sporządzenia właściwego opisu i diagnozy. Nienależyte wykonanie badania może spowodować, że radiolog nie będzie w stanie wykonać prawidłowej interpretacji badania, co w konsekwencji może opóźnić leczenie.

Naraża to jednocześnie pacjenta na konieczność powtórzenia badania (czyli przyjęcia dodatkowej dawki promieniowania), które nie jest obojętne dla naszego organizmu. 

Radiologia rodzaje badań 

Badanie RTG (promieniowanie rentgenowskie) na czym polega i czy jest bolesne?

Promieniowanie rentgenowskie stosowane w diagnostyce medycznej, wytwarzane jest w tzw. lampach rentgenowskich.

Promieniowania rentgenowskie należą do grupy promieniowań elektromagnetycznych -rozchodzą się one w przestrzeni w formie fal, a reagują z materią jak cząsteczki. Jest to szeroko stosowana metoda obrazowania narządów człowieka.

W wyniku różnic w pochłanianiu wiązek promieni rentgenowskich przez tkanki ciała, powstaje charakterystyczny obraz (suma cieni). Jeśli wykonanie pojedynczego zdjęcia nie będzie wystarczające dla wywołania miarodajnego obrazu, badanie radiologiczne może być doprecyzowywane serią zdjęć pod różnym kątem.

Samo badanie rentgenowskie nie trwa długo i jest bezbolesne. Jeśli technik lub radiolog uzna wykonane zdjęcie za poprawne – pacjent może się przygotowywać do wyjścia z pracowni radiologicznej.

Najczęściej metoda ta jest stosowana do oceny zmian powstałych np.:

  • w klatce piersiowej (głównie w płucach, np. zapalenie płuc czy gruźlica),
  • w układzie kostnym (podejrzenie złamania/pęknięcia kości kończyn lub ocena kręgosłupa). 

RTG klatki piersiowej.

Dowiedz się więcej na temat badania RTG klatki piersiowej - na czym polega, wskazania do badania.

Badanie RTG czy jest szkodliwe?

Jonizacja to jedna z właściwości promieniowania rentgenowskiego. Z biologicznego punktu widzenia jest to zjawisko niekorzystne, a bezpieczeństwo zależy od dawki napromieniowania, wieku oraz rodzaju tkanki napromienionej (dlatego inne dawki promieniowania stosuje się w badaniu dzieci, a inne w przypadku dorosłych).

Organizmy żywe od zawsze miały i będą mieć styczność z promieniowaniem jonizującym (np. z radioizotopami skorupy ziemskiej, promieniowaniem kosmicznym, naturalnymi izotopami promieniotwórczymi z pokarmów i płynów, przemysłem chemicznym). Komórki ciała radzą sobie ze skutkami promieniowania m.in. poprzez odtwarzanie zniszczonych części.

Dawka promieniowania ma istotne znaczenie w diagnostyce i leczeniu. Miarą wielkości narażenia na negatywne skutki promieniowania jest dawka efektywna, mierzona jednostką siwert (Sv). Do pojedynczego badania RTG wykorzystuje się małe dawki szkodliwych promieni rentgenowskich. Negatywny wpływ promieni X wykorzystuje się np. w leczeniu nowotworów złośliwych (radioterapia). 

Jak wygląda badanie RTG?

Istnieje kilka sposobów prezentacji obrazu radiologicznego:

  • tradycyjne zdjęcie rentgenowskie,
  • radiografia cyfrowa (DR),
  • prześwietlenie rentgenowskie,
  • tomografia komputerowa (TK).

Dosyć często pojęcie „zdjęcie rentgenowskie” i „prześwietlenie” jest błędnie i zamiennie stosowane. Pomiędzy dwoma badaniami RTG istnieje znacząca różnica – czas ekspozycji na promienie rentgenowskie. Zdjęcie RTG wykonuje się szybko, obrazuje niczym fotografia. Prześwietlenie RTG polega na obserwacji obrazu dłuższy czas (np. badanie przewodu pokarmowego pacjenta).

Radiografia cyfrowa, w przeciwieństwie do tradycyjnych zdjęć rentgenowskich, umożliwia uzyskanie zapisu zdjęcia na nośniku w formie cyfrowej. Jest to szybsza metoda diagnostyczna.

Jak przygotować się do badania RTG?

Badanie RTG przygotowanie 

1. Pacjent powinien posiadać aktualne, prawidłowo wypełnione skierowania na badanie RTG – wystawione przez lekarza prowadzącego.
2. Ponieważ promieniowanie rentgenowskie nie jest obojętne dla organizmu, badanie wykonywane jest tylko wówczas, gdy istnieją wyraźne wskazania do jego wykonania.

3. Istotne jest, aby w trakcie wykonywania badania, pacjent stosował się do poleceń technika elektroradiologii lub elektroradiologa, w celu poprawnego wykonania zdjęcia lub prześwietlenia.

Operator aparatu RTG minimalizuje tym samym ryzyko powtórzenia badania i wystawienia pacjenta na ponowne działanie promieniowania. Pacjent w trakcie badania nie może się poruszać, a jeśli jest to niezbędne – musi również wstrzymać na chwilę oddech.

Dzięki sprawnej współpracy pacjenta i technika lub elektroradiologa, badanie wykonywane jest szybko. Nowoczesna aparatura pozwala wyświetlić zdjęcie cyfrowo, można również zapisać je na płycie CD. Po wykonanym badaniu lekarz radiolog sporządza analizę i opis obrazu, który zostaje dołączony do dokumentacji pacjenta.

Zalecenia przed wykonaniem badania RTG

  1. Należy przestrzegać zaleceń lekarza i pracowni radiologicznych, zwłaszcza gdy badanie wymaga użycia środków kontrastujących (środków chemicznych wprowadzanych do organizmu, w celu uzyskania lepszej widoczności np. zmian patologicznych).
  2. Przed badaniem nie zaleca się stosowania kosmetyków rozświetlających z tzw. drobinkami (kremy, balsamy do ciała), jak również dezodorantów, talku, maści.
  3. Pacjenci z otyłością powinni skonsultować w poradni możliwość wykonania badania (chodzi o optymalne dopasowanie aparatu).
  4. Nnależy zgłosić operatorowi posiadanie dużych znamion, brodawek, tatuaży oraz elementów metalowych (np. piercing).

Przykładowe zalecenia szczegółowe 

Na dzień przez badaniem RTG jamy brzusznej czy RTG kręgosłupa należy stosować dietę lekkostrawną, z wyłączeniem jarzyn, owoców i ciemnego pieczywa, nie pić napojów gazowanych oraz przyjąć leki na wzdęcia. W dniu badania należy być na czczo i nie palić papierosów.

RTG w ciąży czy jest bezpieczne?

Kobiety podejrzewające ciążę oraz będące w ciąży (zwłaszcza w pierwszym trymestrze) mają obowiązek poinformowania o tym fakcie swojego lekarza oraz technika elektroradiologii lub elektroradiologa – należy także powiadomić o tym podczas rejestracji na badanie RTG.

Wykonywanie RTG ciężarnym jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy cele nadrzędne badania (korzyści) przewyższają potencjalne jego skutki (ryzyko). Podczas takiego badania stosuje się specjalne osłony, które minimalizują wpływ promieniowania na płód.

Pozostałe badania stosowane w radiologii

Tomografia komputerowa (TK)

Tomografia komputerowa to szczegółowe badanie wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie. Pozwala ona analizować niedostępne i niewidoczne przy innych sposobach badań tkanki (np. mózg) oraz uzyskiwać dokładniejszy obraz. W trakcie badania tomografii lampa rentgenowska urządzenia, emitująca promienie X, porusza się ruchem okrężnym wokół badanego obiektu. Dzięki temu wykonuje wiele zdjęć, które są następnie analizowane przez program komputerowy.

Tworzy on obraz ukazujący z dużą dokładnością daną strukturę anatomiczną narządu w wielu przekrojach lub wersji 2- czy 3-wymiarowej. Przy tomografii komputerowej podana pacjentowi dawka promieniowania X jest wyższa niż w przypadku wykonywania zwykłego badania RTG.  W celu dokładniejszego uwidocznienia badanego narządu, czasami stosowany jest kontrast.  

Ultrasonografia (USG)

USG to nieinwazyjne badanie wykorzystujące fale ultradźwiękowe. Aparat USG zbudowany jest m.in. z głowicy o różnych kształtach i określonej szerokości pola widzenia. Badanie USG wykorzystuje się do uwidaczniania narządów, ich pomiaru, oceny głębokości położenia oraz sprawdzenia ich czynności. Badanie USG jest podstawowym badaniem wykorzystywanym do oceny rozwoju płodu w czasie ciąży.

Rezonans magnetyczny (RM/MRI)

Jądrowy rezonans magnetyczny to sposób obrazowania wnętrza ciała i stanu narządów, z wykorzystaniem właściwości magnetycznych cząsteczek wody znajdujących się w organizmie człowieka. Podczas badania magnes aparatu RM wytwarza bardzo silne, stałe pole magnetyczne. Istnieje wiele przeciwwskazań do wykonania badania RM i są to m.in.: rozrusznik serca, metalowe wszczepy czy protezy, klaustrofobia.

Dowiedz się więcej: Rezonans magnetyczny (MRI) – kiedy robić rezonans?

Źródło:

https://inforadiologia.pl/informacje,kto-nas-bada-w-pracowniach-radiologicznych--,62.html

Radiologia. Diagnostyka obrazowa. Rtg, TK, USG, MR I radioizotopy; red. B. Pruszyński, Wydawnictwo Lekarskie PZWL: file:///C:/Users/MR/Desktop/Radiologia%20-%20Pruszy%C5%84ski.pdf

https://brain.fuw.edu.pl/edu/index.php/Obrazowanie:Obrazowanie_Medyczne/Metody_obrazowania_medycznego_wykorzystuj%C4%85ce_promieniowanie_rentgenowskie

https://4wsk.pl/pl/radiologia_zab/radiologiazabiegowa.html

Powiązane tematy: 

Co to jest RTG cefalometryczne?

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor Agnieszka Reptowska
konsultacja merytoryczna mgr Maria Kornacka-Wojtaś, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover
Data dodania 06.11.2020
Data ostatniej aktualizacji 06.05.2021