Witamina D – źródła witaminy D, właściwości i normy

Deficyt witaminy D jest równie groźny, jak jej nadmiar. Niedobór tego składnika u dzieci grozi krzywicą, a u dorosłych i osób starszych osteomalacją (chorobą polegającą na niedostatecznym wysyceniu kości wapniem) i w jej konsekwencji osteoporozą. Towarzystwa naukowe zalecają regularną suplementację tej witaminy od września do końca kwietnia w odpowiedniej dawce.
Niedobór witaminy D może być groźny w skutkach dla naszego organizmu.

W czym jest witamina D?

Uzupełnienie niedoborów witaminy D za pomocą diety jest niemożliwe. Aby pozyskać odpowiednią dawkę, trzeba by zjeść codziennie kilka porcji tłustych ryb, dziesiątki żółtek jaj lub wypić setki szklanek mleka. Nawet 80–100 proc. witaminy D3 jest wytwarzane z 7-dehydrocholesterolu, syntetyzowanego w skórze pod wpływem promieniowania UVB.

Niestety, niecodziennie możemy przebywać na świeżym powietrzu w słoneczne dni. Ponadto, w okresie od września do końca kwietnia w naszej szerokości geograficznej promieniowanie słoneczne jest niewystarczające do produkcji witaminy w skórze. Dlatego towarzystwa naukowe zalecają profilaktyczną suplementację witaminy D, by zapobiec niedoborowi tego składnika i jego powikłaniom w okresie od września do końca kwietnia, a przy braku dostatecznej ekspozycji w okresie letnim (a także u osób powyżej 65. roku życia, otyłych lub pracujących w godzinach nocnych), przez cały rok.

Ważne jest, aby każdy przyjmował taką dawkę, jakiej potrzebuje – z uwzględnieniem wieku, masy ciała, stanu zdrowia, karnacji, pory wykonywania pracy zawodowej, ekspozycji na promieniowanie słoneczne czy spożycia tej witaminy z dietą. W przypadku kobiet znaczenie ma również stan fizjologiczny – ciąża i laktacja.

Witamina D badanie

Pacjenci często przychodzą na konsultację, w celu sprawdzenia stężenia witaminy D w swojej krwi. Towarzystwa naukowe zalecają, by nie oznaczać stężenia witaminy D w surowicy osób zdrowych, które nie są w grupie ryzyka. Dlaczego? Wynik badania nie ma większego wpływu na zalecenia. Obecnie obowiązuje profilaktyczna suplementacja od września do końca kwietnia, w odpowiedniej dawce (u zdrowych dorosłych: 800-2000 IU) i ekspozycja na słońce w okresie letnim.

Warto skonsultować się z lekarzem, by ustalił preparat i właściwą dawkę witaminy D oraz ocenił, czy pacjent znajduje się w grupie ryzyka.

Decyzja o skierowaniu pacjenta na badanie stężenia witaminy D należy do lekarza, który zna wskazania medyczne.

Osoby z grupy ryzyka niedoboru to m.in. osoby z osteoporozą, krzywicą, nadczynnością przytarczyc, zespołami przebiegającymi z zaburzeniami wchłaniania (np. mukowiscydozą, chorobą Leśniowskiego-Crohna i celiakią), przewlekłymi chorobami nerek, niewydolnością wątroby i chorobami nowotworowymi. 

Witamina D dla dzieci i kobiet w ciąży

Witamina D wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, przyczynia się do utrzymania zdrowych kości i zębów oraz wspomaga pracę mięśni.

Kobiety planujące ciążę i będące w niej oraz karmiące piersią powinny suplementować
witaminę D. Niedobór tej witaminy zwiększa u nich ryzyko rozwoju osteoporozy. Odpowiedni poziom witaminy D u dzieci to nie tylko prawidłowy rozwój kości, lecz także zmniejszone ryzyko krzywicy. Dlatego u niemowląt suplementacja jest zalecana już od pierwszych dni życia.

Podawanie witaminy D niemowlętom jest u nas dość powszechne, jednak wraz z wiekiem dziecka ulega to zmianie. 

Specjaliści podkreślają, że nawet 84,2 proc. polskich dzieci może mieć niedobór witaminy D w okresie po sezonie zimowym.

Od maja do września dziecko zdrowe, powinno spędzić przynajmniej 15 minut na słońcu, pomiędzy 10. a 15. bez kremu do opalania – wtedy suplementacja w tym okresie nie jest konieczna, ale wciąż zalecana. Jeżeli ten warunek nie jest spełniony, zaleca się suplementację codziennie przez cały rok.

Warto zapytać pediatrę o wskazania do suplementacji witaminy D u swojego malucha i odpowiednią dawkę oraz preparat. 

Witamina D norma

Optymalny zakres zawartości witaminy D w surowicy krwi to >30-50 ng/ml. Prace naukowe sugerują, że niedobór tej witaminy jest związany ze wzrostem ryzyka niektórych nowotworów, chorób o podłożu autoimmunologicznym, zaburzeń odporności i nawracających infekcji, czy chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń psychiatrycznych i chorób neurodegeneracyjnych.

Jednak stwierdzenie wyższych stężeń, czyli nadmiar tej witaminy – powyżej 100 ng/ml, (>250 nmol/l), oznacza występowanie poziomu toksycznego i jest wskazaniem do bezwzględnego przerwania kuracji. Nadmiar witaminy D w organizmie może prowadzić do wysokiego stężenia wapnia we krwi, wysokiej ilości wydalanego wapnia z moczem i zwapnień w nerkach.

Witamina D niedobór

Korzyści zdrowotne wynikające z odpowiedniego poziomu witaminy D w organizmie nie dotyczą wyłącznie kości i mięśni. Jej niedobór może zwiększać ryzyko wielu chorób:

Dlatego tak ważne jest zapewnienie odpowiedniej ekspozycji na promieniowanie słoneczne od maja do września i suplementacja zalecanej dawki odpowiedniej dla wieku przez pozostałe miesiące roku (a w przypadku m.in. ograniczonej ekspozycji na promieniowanie słoneczne, przyjmowanie odpowiedniej dawki tej witaminy przez cały rok). 

Witamina D suplementacja

Suplementacja witaminy D powinna stanowić jeden z codziennych nawyków. Dowiedz się od swojego lekarza, czy jesteś w grupie ryzyka niedoboru i powinieneś zbadać stężenie witaminy D we krwi.

Jeżeli jesteś kobietą w ciąży lub karmisz piersią, a także jeśli dopiero planujesz macierzyństwo, skonsultuj się ze swoim lekarzem i suplementuj odpowiedni preparat we właściwej dawce. 

Witamina D a słońce

Optymalna ilość witaminy D w organizmie jest ważna na każdym etapie życia, od okresu płodowego, dzieciństwa i dojrzewania, aż po starość. Powstaje ona w organizmie głównie w wyniku ekspozycji naszej skóry na promieniowanie słoneczne.

Nawet, jeśli wychodzimy latem na zewnątrz, zwykle zabezpieczamy skórę kremem z filtrem przeciwsłonecznym. Co prawda preparaty te chronią przed rakiem skóry, ale jednocześnie utrudniają produkcję witaminy D w organizmie. W dodatku w Polsce od września do końca kwietnia ze względu na kąt padania promieni słonecznych synteza skórna witaminy D nie jest wystarczająca nawet w dni bezchmurne.

W okresie od maja do września, każdy powinien przynajmniej 15 minut spędzić „pod słońcem” bez kremu z filtrem (pomiędzy godziną 10. a 15.), by zapewnić odpowiedni poziom syntezy
witaminy D (z wyjątkiem dzieci do 3. roku życia, osób z grupy ryzyka nowotworów skóry, osób o skórze typu 1. – czyli bladej, jasnej karnacji, lub osób z oparzeniami skórnymi w przeszłości).

Skórna produkcja może zapewnić nawet 80-100 proc. dobowego zapotrzebowania organizmu na ten składnik.

Witamina D a osteoporoza

Osteoporoza to choroba dotykająca coraz więcej kobiet po menopauzie i mężczyzn po 65. roku życia. Zmniejszająca się wraz z wiekiem masa kostna sprawia, że osoby starsze są w znacznie większym stopniu narażone na złamania kości, nawet przy niewielkich urazach. Wśród czynników ryzyka osteoporozy wymienia się niedobór witaminy D i wapnia

Witamina D dla sportowców

Dobroczynny wpływ witaminy D na układ mięśniowo-szkieletowy spowodował, że stała się przedmiotem zainteresowania medycyny sportowej. Wyniki badań prowadzonych wśród sportowców wyczynowych wskazują, że niedobór może pogarszać funkcjonowanie mięśni szkieletowych. Biorąc pod uwagę, że coraz więcej Polaków uprawia sport, bierze udział w maratonach, jeździ rowerem, dbanie o odpowiedni poziom tej witaminy staje się szczególnie istotne.

Referencje:

  1. Rusińska A., Płudowski P., Walczak M. i wsp. Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland – Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies – 2018 Update. Front Endocrinol 9:246, doi: 10.3389/fendo.2018.00246.
  2. Grossman Z., Hadjipanayis A., Siris T., i wsp. Vitamin D in European children – statement from the European Academy of Paediatrics (EAP). Eur J Pediatr 2017; 176: 829-831.
  3. Holick M.F., Binkley N.C., Bischoff-Ferrari H.A., i wsp. Evaluation, Treatment, and Prevention of Vitamin D Deficiency: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 2011; 96(7): 1911-1930.
  4. Drezner M.K. Causes of vitamin D deficiency and resistance. UpToDate, Topic 2048 Version 15.0.
  5. Chlebna-Sokół D, Konstantynowicz J, Abramowicz P, et al. Evidence of a significant vitamin D deficiency among 9-13-year-old Polish children: results of a multicentre study. Eur J Nutr. 2019;58(5):2029–2036. doi:10.1007/s00394-018-1756-4.

Dowiedz się więcej

Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej

https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/view/12035

Ocena zawartości witamin w całodziennych racjach pokarmowych kobiet o prawidłowej masie ciała oraz z nadwagą i otyłością

http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.dl-catalog-a5127ee0-2be5-43d7-bc45-1fa746eb0b68

Sezonowość zmian stężeń witaminy D w organizmie człowieka

https://journals.viamedica.pl/eoizpm/article/view/25989

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor Halina Pilonis
konsultacja merytoryczna Redakcja Medicover
Data dodania 08.07.2019
Data ostatniej aktualizacji 05.11.2020