Kolagen - rodzaje, który z nich najlepiej wspiera stawy i skórę

Czym jest kolagen?

Kolagen to ważne białko strukturalne występujące w organizmie człowieka. Zbudowane jest z aminokwasów, głównie proliny, glicyny i hydroksyproliny, tworzących włókna kolagenowe. W zależności od składu aminokwasowego, funkcji oraz miejsca występowania, wyróżnia się ponad 20 rodzajów kolagenu, przy czym u ludzi najczęściej spotykanymi są: kolagen typu I (stanowiący ponad 90 proc. całej puli tego białka) oraz kolagen typu II, III, IV i V.

Tabela 1. Charakterystyka wybranych typów kolagenu

Źródło: Wang H. A Review of the Effects of Collagen Treatment in Clinical Studies. Polymers. 2021; 13(22):3868. https://doi.org/10.3390/polym13223868; Zhou N, Liu Y-D, Zhang Y, Gu T-W, Peng L-H. Pharmacological Functions, Synthesis, and Delivery Progress for Collagen as Biodrug and Biomaterial. Pharmaceutics. 2023; 15(5):1443. https://doi.org/10.3390/pharmaceutics15051443

Kolagen jest białkiem syntetyzowanym w organizmie człowieka. Wydajność tego procesu zależy od wielu czynników, takich jak np. predyspozycje genetyczne czy zaburzenia hormonalne. Kluczowe znaczenie odgrywa również styl życia. Brak aktywności fizycznej, nieprawidłowo zbilansowana dieta, uboga w witaminy (zwłaszcza witaminę C) i aminokwasy, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, nadmierna ekspozycja na promienie UV oraz niewystarczająca długość i zła jakość snu mogą zaburzać produkcję kolagenu.

Rola kolagenu w organizmie człowieka

Kolagen to białko, które charakteryzuje się wyjątkową wytrzymałością i dużą elastycznością. W organizmie człowieka znajduje się on przede wszystkim w kościach, zębach, stawach i więzadłach, chrząstkach, rogówce czy naczyniach krwionośnych. Jest również składnikiem budulcowym skóry.

Główną funkcją kolagenu to:

• utrzymanie prawidłowej struktury tkanek i narządów wewnętrznych,
• redukcja zmarszczek,
• poprawa elastyczności i sprężystości skóry,
• wpływa na gojenie ran i blizn, a także na masę kostną oraz mięśniową.

Rola tego ważnego białka strukturalnego jest bardzo szeroka i wiele jego funkcji nie zostało jeszcze dobrze poznanych, dlatego też kolagen nieustannie jest obiektem licznych badań naukowych, które oceniają jego potencjalny wpływ na różne aspekty zdrowotne.

Kolagen - suplement diety

Suplementacja staje się coraz bardziej popularnym zjawiskiem. Około 70 proc. Polaków deklaruje przyjmowanie różnych suplementów diety. Popularnym składnikiem takich preparatów jest kolagen, a powodów włączenia go do diety jest wiele. Jednym z nich jest spowolnienie procesów starzenia, spowodowanych postępującym wraz z wiekiem spadkiem endogennej syntezy tego białka. Inne motywy to m.in. poprawa wyglądu włosów, skóry i paznokci, a także zmniejszenie dolegliwości bólowych kości i stawów. Chęć suplementacji kolagenu warto skonsultować ze specjalistą (lekarzem, dietetykiem czy farmaceutą), który oceni zasadność wdrożenia takiej interwencji żywieniowej, a także dobierze odpowiednią dawkę i formę preparatu, dostosowaną do indywidualnych potrzeb pacjenta. 

Kolagen na stawy 

Kolagen, zwłaszcza typu II, to główny składnik chrząstki stawowej. Przeciążenia czy zwichnięcia stawów to stosunkowo często zdarzające się urazy. Problem stanowią również schorzenia w obrębie stawów. Jednym z nich jest choroba zwyrodnieniowa stawów, w wyniku której dochodzi do uszkodzenia struktury chrząstki stawowej. Objawia się ona szeregiem dolegliwości, takich jak np. ból, sztywność stawów, a nawet ograniczenie zakresu ich ruchomości, co w rezultacie znacznie pogarsza jakość życia pacjentów.

Leczenie tej choroby ma głównie charakter objawowy i polega na przyjmowaniu leków przeciwbólowych (paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne). Ze względu na możliwe poważne konsekwencje zdrowotne związane z długotrwałym ich zażywaniem, duże znaczenie odgrywają inne alternatywne metody terapeutyczne o wyższym profilu bezpieczeństwa, a jedną z nich jest doustna suplementacja kolagenu na stawy, która może zmniejszać nasilenie objawów, a także przyczyniać się do poprawy struktury chrząstki i kości.

Inną poważną, przewlekłą i wyniszczającą chorobą o podłożu autoimmunologicznym jest reumatoidalne zapalenie stawów (RZS).

Zdaniem wielu ekspertów kolagen może również wspomagać leczenie tego schorzenia. Jego skuteczność oceniono m.in. w wieloośrodkowym randomizowanym badaniu klinicznym, w którym część uczestników przyjmowała 0,1 mg kolagenu/dzień, a druga grupa 10 mg metotreksatu (silnego leku immunosupresyjnego) tygodniowo. Poprawę, w postaci złagodzenia dolegliwości bólowych, zaobserwowano u wszystkich uczestników, co może sugerować, że kolagen również przyczynia się do kontrolowania reakcji zapalnej oraz zwiększania u pacjentów tolerancji na ból.

Mimo że wiele wyników badań dotyczących wpływu kolagenu na funkcję stawów sugeruje jego skuteczność, to konieczne są dalsze obserwacje, na podstawie których możliwe będzie określenie optymalnej dawki, formy i czasu trwania suplementacji kolagenem, niezbędnej do uzyskania efektu leczniczego.

• Przeczytaj także: Sposoby na stawy

Kolagen na skórę i włosy

Zmniejszająca się wraz z wiekiem wewnętrzna produkcja kolagenu może niekorzystnie oddziaływać na wygląd włosów, skóry i paznokci. Dlatego dużą rolę przypisuje się doustnej suplementacji tego ważnego składnika, której celem jest spowolnienie procesów starzenia. Zagadnienie to nieustannie jest obiektem wielu badań klinicznych, a uzyskane wyniki wydają się być obiecujące.

Przykładem jest randomizowane badanie przeprowadzone wśród 72 kobiet w wieku 35 lat i starszych. Połowa uczestniczek przez okres 12 tygodni przyjmowała suplement diety, zawierający 2,5 g peptydów kolagenowych, dodatkowo wzbogacony w ekstrakt z aceroli, witaminę C i E oraz biotynę, a pozostała grupa zażywała substancję placebo. Po zastosowanej interwencji, w grupie badanej zaobserwowano wyraźną poprawę w nawilżeniu, elastyczności oraz gęstości skóry. Co ciekawe, zmiany te nie ustąpiły po zaprzestaniu przyjmowania kolagenu.

Jaki kolagen wybrać?

Na rynku dostępny jest kolagen występujący np. w postaci kapsułek, tabletek, proszku, płynu, a nawet w formie tzw. shotów, zawierających odmierzone porcje do jednorazowego wypicia. Kupując dany preparat, warto również zwrócić uwagę na pochodzenie kolagenu (np. kolagen rybi, wołowy) oraz na obecność innych składników, takich jak np. witamina C, koenzym Q10, kwas hialuronowy czy kompleks witamin z grupy B. Istotna jest również zawartość kolagenu w danym preparacie oraz forma, w jakiej występuje. Najczęściej suplementy zawierają kolagen hydrolizowany, który charakteryzuje się wysoką przyswajalnością. Bogata oferta suplementów diety, zawierających w swoim składzie kolagen, sprawia, że konsumenci mają możliwość wyboru preparatu idealnie dopasowanego do własnych potrzeb. W przypadku pojawiających się wątpliwości warto zasięgnąć opinii specjalisty. 

Kto nie może suplementować kolagenu?

Szczególną ostrożność podczas suplementacji powinny zachować osoby, u których występuje alergia np. na ryby czy skorupiaki, a to właśnie z nich w dużej mierze izoluje się kolagen do suplementów diety. Należy wówczas dokładnie zapoznać się ze składem danego preparatu i wybierać tylko takie produkty, których przyjmowanie nie będzie wiązało się z ryzykiem wystąpienia reakcji alergicznych, w tym zagrażającej życiu anafilaksji.

Ponadto suplementacja kolagenem może być obarczona pewnym ryzykiem u pacjentów chorujących na łuszczycę, kolagenozy (autoimmunologiczne, rzadkie schorzenia tkanki łącznej) czy choroby zapalne naczyń. W takich sytuacjach, przyjmowanie preparatu zawierającego kolagen powinno być obowiązkowo skonsultowane z lekarzem. 

Mimo że suplementacja kolagenem wydaje się być stosunkowo bezpieczna to u pewnej grupy osób mogą wystąpić działania niepożądane, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego. Często zgłaszanymi dolegliwościami są zgaga, uczucie ciężkości w nadbrzuszu czy nieprzyjemny posmak w ustach. W przypadku wystąpienia wyżej wymienionych symptomów pomocna może być zmiana rodzaju czy formy preparatu na inny.

Jakie są objawy niedoboru kolagenu?

Produkcja kolagenu spada wraz z wiekiem, jednak również u osób młodych może być ona zaburzona w wyniku działania różnych czynników, takich jak np. przewlekły stres czy nadmierna ekspozycja na promienie słoneczne.

Do najbardziej zauważalnych objawów, które mogą wskazywać na niedobór kolagenu zalicza się:

• pogorszenie kondycji skóry,
• nasilone wypadanie włosów,
• zwiększoną łamliwość paznokci,
• symptomem mogą być również bóle kostno-stawowe,
• wolniejsze gojenie się ran
• zwiększona podatność na różne infekcje.

Ze względu na fakt, iż objawy te mają niespecyficzny charakter i mogą wskazywać na wiele schorzeń, w przypadku ich wystąpienia warto skonsultować się z lekarzem.

W jakich produktach jest najwięcej kolagenu?

Głównym źródłem kolagenu są produkty pochodzenia zwierzęcego. Zalicza się do nich przede wszystkim trzodę chlewną, krowy oraz drób. Poza tym białko to występuje również w rybach i skorupiakach. To właśnie z tych źródeł izoluje się kolagen wykorzystywany do produkcji suplementów diety. Najwięcej kolagenu znajduje się w kościach, skórach czy tkance łącznej tych zwierząt.

Kolagen zastosowanie w medycynie

Ze względu na swoje właściwości, m.in. niski stopień immunogenności (nie wywołuje silnych reakcji układu odpornościowego) i dobrą biodegradowalność, kolagen znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym, kosmetycznym oraz do produkcji wielu wyrobów biomedycznych. Wykorzystuje się go m.in. do wyrobu plastrów i opatrunków, biomateriałów inżynierii tkankowej (np. substytuty skóry, syntetyczne substytuty kości i ścięgien), implantów i wypełniaczy oraz kompozytów dentystycznych. Jest również powszechnie wykorzystywanym składnikiem w medycynie estetycznej. 

Źródło: 

1. Martínez-Puig D., Costa-Larrión E., Rubio-Rodríguez N., Gálvez-Martín P. Collagen Supplementation for Joint Health: The Link between Composition and Scientific Knowledge. Nutrients. 2023; 15(6):1332. https://doi.org/10.3390/nu15061332
2. Wang H. A Review of the Effects of Collagen Treatment in Clinical Studies. Polymers. 2021; 13(22):3868. https://doi.org/10.3390/polym13223868
3. Bolke L., Schlippe G., Gerß J., Voss W. A Collagen Supplement Improves Skin Hydration, Elasticity, Roughness, and Density: Results of a Randomized, Placebo-Controlled, Blind Study. Nutrients. 2019; 11(10):2494. https://doi.org/10.3390/nu11102494
4. Pu S-Y., Huang Y-L., Pu C-M., Kang Y-N., Hoang K.D., Chen K-H., Chen C. Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023; 15(9):2080. https://doi.org/10.3390/nu15092080
5. Zhou N., Liu Y-D., Zhang Y., Gu T-W., Peng L-H. Pharmacological Functions, Synthesis, and Delivery Progress for Collagen as Biodrug and Biomaterial. Pharmaceutics. 2023; 15(5):1443. https://doi.org/10.3390/pharmaceutics15051443
6. Jadach B., Mielcarek Z., Osmałek T. Use of Collagen in Cosmetic Products. Current Issues in Molecular Biology. 2024; 46(3):2043-2070. https://doi.org/10.3390/cimb46030132 
7. Świąder K., Kośla I., Tan F-J.  Dietary supplements containing collagen – analysis and availability on the Polish market. TECHNOLOGICAL PROGRESS in food processing. 2021
8. Dziedziński M., Goryńska-Goldmann E., Kobus-Cisowska J. Problem nadkonsumpcji suplementów diety przez Polaków, „Intercathedra” 2019, 3(40), s. 235-242.
9. Kaziród K., Hunek A., Zapała M., Wiśniewska-Skomra J., Chmielarz K., Tylutka K., Hapon A. Collagen supplementation - does it bring real benefits?. Quality in Sport. Online. 9 May 2023. Vol. 13, pp. 88-107. [Accessed 20 June 2024]. DOI 10.12775/QS.2023.13.01.008
10. Materkowski M. Rola kolagenu w formie doustnej w schorzeniach i urazach narządu ruchu. Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja © MEDSPORTPRESS, 2023; 1(6); Vol. 25, 37-4