Medicover
Czym są sinice i dlaczego są ważne?
Pojawianie się latem sinic, czyli cyjanobakterii, nie jest niczym nadzwyczajnym, szczególnie w kontekście sinic w Bałtyku. Należą one bowiem do jednych z najstarszych organizmów występujących na Ziemi. Tworzą widoczne zakwity na powierzchni wód słodkich i słonawych, zwłaszcza w warunkach sprzyjających ich szybkiemu namnażaniu – ciepłej wodzie obfitej w składniki odżywcze. Niektóre szczepy są zdolne produkować trujące toksyny, które mogą być groźne dla życia i zdrowia ludzi i zwierząt. U ludzi sinice najczęściej powodują objawy żołądkowo-jelitowe.
Jak rozpoznać sinice w wodzie?
Początkowo sinice zaklasyfikowano do roślin, ale według najnowszej klasyfikacji te jednokomórkowce uznano za bakterie. Sinice występują na całym świecie, sezonowo, gdy temperatura powietrza i wody się podnosi, ale w cieplejszym klimacie mogą występować całorocznie. Najczęściej zakwity sinic występują wiosną i latem.
Wydłużenie czasu występowania sinic może świadczyć o zaburzeniu równowagi ekologicznej. Wzrost zawartości w wodach substancji odżywczych związany z działalnością człowieka (np. nawozy z pól i ścieki) nasila namnażanie się sinic. Duża zawartość sinic w wodach powierzchniowych może ograniczać dopływ światła do głębszych warstw zbiornika wodnego, tym samym hamując efektywność fotosyntezy przez żyjące tam organizmy. Ograniczony dostęp tlenu i światła może prowadzić do obumarcia wielu organizmów, co wpływa negatywnie na zapach i wygląd wody.
Aby ustrzec się przed szkodliwym działaniem toksyn sinicowych, należy unikać kontaktu z wodą o zmienionej barwie i nieprzyjemnym zapachu, zwłaszcza w przypadku informacji o zanieczyszczeniu kąpieliska sinicami. Nie można pozwalać dzieciom na zabawy w pobliżu brzegu skażonego sinicami zbiornika wodnego. Nie wolno również poić skażoną wodą zwierząt domowych i używać jej do podlewania warzyw.
- Przeczytaj także: Złota alga w Odrze – czy ma wpływ na zdrowie człowieka?
Co powoduje obecność sinic?
Zakwity sinic obniżają walory estetyczne kąpielisk, bo wszyscy chcemy kąpać się w czystej i przejrzystej wodzie. Cześć szczepów sinic produkuje szkodliwe dla ludzi i zwierząt toksyny. Zagrożenie stanowi nie tylko kontakt skóry ze skażoną wodą, czy jej wypicie, ale również wdychanie powietrza, zawierającego toksyny sinicowe lub sinice (np. podczas kąpieli w skażonej wodzie). W przypadku wystąpienia niepokojących objawów (np. żołądkowo-jelitowych, trudności z oddychaniem, wysypki) należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.
Nie wszystkie gatunki sinic produkują szkodliwe toksyny. Jednak trudne jest określenie na podstawie wyglądu wody, czy zakwit jest groźny, czy też nie. Prognozowanie występowania zakwitów też jest bardzo trudne, gdyż istotne znaczenie mają tu zmienne warunki pogodowe, takie jak nasłonecznienie, wiatr i temperatura.
Objawy zatrucia sinicami
Objawy zależą od rodzaju toksyny wytwarzanej przez dany szczep. U osób, które pływały w skażonym Bałtyku, najczęściej pojawiają się objawy: |
W przypadku zakażenia neurotoksyną chory będzie głównie skarżył się na drżenia mięśni, zaburzenia równowagi i objawy żołądkowo-jelitowe. Mogą pojawić się również reakcje alergiczne – wtedy dominuje wysypka, owrzodzenia i pęcherze na skórze oraz błonach śluzowych, łzawienie oczu czy zaostrzenie objawów astmy. Także objawem zatrucia mogą być trudności z oddychaniem.
Objawy mogą pojawić się bezpośrednio po kąpieli w wodzie, w której znajdowały się toksyny sinic, a nawet po upływie kilku dni.
Czy zatrucie sinicami jest niebezpieczne?
Dolegliwości mogą wystąpić po kąpieli w skażonej wodzie, spożyciu skażonej żywności lub wody. Od dłuższego czasu nie odnotowano przypadków śmiertelnych wśród ludzi, jednakże w kilku sytuacjach zachorowania były bardzo poważne. W razie wystąpienia objawów zatrucia u dziecka, trzeba udać się do pediatry, a w przypadku dorosłych do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Ciężkie zatrucia są rzadkie, najczęściej odpowiednie nawadnianie i leczenie objawowe jest wystarczające.
Toksyny sinicowe obejmują toksyny hepatotoksyczne (działające szkodliwie na wątrobę), neurotoksyczne (oddziałujące na układ nerwowy), dermatotoksyny (powodujące objawy ze strony skóry), ale także te wywołujące nowotwory. Badania epidemiologiczne sugerują możliwość występowania również efektu długofalowego związanego z przewlekłą ekspozycją na sinice – zwiększone ryzyko raka wątroby i nowotworów przewodu pokarmowego. W przypadku pojawienia się zakwitów sinic w danym zbiorniku wodnym konieczne jest unikanie kontaktu ze skażoną wodą.
Sinice w kąpieliskach i ich wpływ na zdrowie
Sinice stają się problemem, gdy masowo wzrasta ich ilość w danym zbiorniku wodnym. Kiedy zagęszczenie sinic w wodzie nie jest zbyt duże, są - obok innych organizmów - ważnym składnikiem ekosystemów wód naturalnych. Ponadto produkują życiodajny tlen. Stanowią naturalny nawóz azotowy wykorzystywany w uprawie ryżu i fasoli.
O zakwicie wody mówimy wtedy, gdy sinice intensywnie rozmnażają się i powodują zmianę zabarwienia wody związaną z masowym wzrostem ich ilości. Groźne dla człowieka toksyny gromadzone są w komórce sinic. Do wody zostają uwolnione, dopiero gdy komórki te obumierają. Toksyny te mogą być naprawdę groźne. W Brazylii w 1988 r. spowodowały zatrucie aż 2000 osób, z których 88 zmarło, w tym głównie dzieci. Choć przypadki śmiertelne są stosunkowo rzadkie.
Gdzie najczęściej występują sinice, zwłaszcza nad Bałtykiem?
W Bałtyku sinice występują w centralnej części akwenu - zdjęcia satelitarne pokazują tam masowe pojawianie się co roku toksycznej sinicy Nodularia spumigena. U wybrzeży Zatoki Gdańskiej zakwit może dotyczyć tylko części plaż, co jest związane z kierunkiem i siłą wiatru, który przesuwa powierzchniowy zakwit nawet w ciągu kilku godzin. Z uwagi na trudność przewidzenia występowania sinic w danym kąpielisku i ich przemieszczanie, warto śledzić informacje dotyczące zakwitów np. publikowane przez sanepid lub lokalne kanały informacyjne.
Kąpieliska o wysokim stopniu skażenia są zamykane, co zmniejsza ryzyko zatrucia. Bezwzględnie należy przestrzegać tych zakazów i warto sprawdzić tę informację wcześniej, jak zaleca Główny Inspektorat Sanitarny.
Powiązane tematy
Dlaczego kąpiel w fontannie miejskiej może być niebezpieczna?
Źródła:
- https://sk.gis.gov.pl/informacje (dostęp z dnia: 15.07.2024)
- https://www.gov.pl/web/psse-wabrzezno/uwaga-na-sinice
- Zhang W, Liu J, Xiao Y, Zhang Y, Yu Y, Zheng Z, Liu Y, Li Q. Wpływ zakwitów sinic na środowisko wodne i zdrowie człowieka. Toksyny. 2022; 14(10):658. https://doi.org/10.3390/toxins14100658
Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania. Należy potwierdzić przy zakupie badania szczegóły do jego przygotowania. |
