Alergie i nietolerancje pokarmowe - objawy i leczenie

Odsetek osób zapadających na alergie i nietolerancje pokarmowe rośnie z każdym rokiem. Badania epidemiologiczne ECAP (Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce) wskazują, że alergia pokarmowa dotyczy 13% dzieci w wieku 6–7 lat, 11% dzieci w wieku 13–14 lat oraz około 5% dorosłych. Z kolei nietolerancja pokarmowa stanowi problem nawet u 20–30% pacjentów.
Alergie i nietolerancje pokarmowe dotyczą coraz większej liczby osób

Skąd się biorą alergie i nietolerancje pokarmowe?

Alergie i nietolerancje pokarmowe nie tylko wpływają negatywnie na jakość życia, ale mogą być przyczyną rozwoju innych poważnych dolegliwości, a także, w skrajnych przypadkach, stanowić zagrożenie życia.

Warto dowiedzieć się więcej na temat mechanizmów alergii i nietolerancji pokarmowej, ponieważ wiedza na ten temat stanowi podstawę zapobiegania negatywnym skutkom tych chorób.

Przyczyny występowania alergii i nietolerancji pokarmowej

Sprawne funkcjonowanie takich mechanizmów, jak:

  • anatomicznego (związanego z prawidłową budową narządów wewnętrznych),
  • biochemicznego (dotyczącego przemian substancji chemicznych w organizmie),
  • immunologicznego (reakcje odpornościowo-obronne ciała),

warunkuje u każdego człowieka właściwą tolerancję pokarmów, a także ich prawidłowe przyswajanie i trawienie.

W przypadku, gdy któryś z wymienionych mechanizmów szwankuje lub zawodzi, może dochodzić do tak zwanych niepożądanych reakcji pokarmowych, które zasadniczo podzielić możemy na alergię pokarmową oraz nietolerancję pokarmową.

Choć często dolegliwości te są mylone, występują między nimi zasadnicze różnice.

Co to jest alergia pokarmowa?

Alergia pokarmowa to nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna organizmu, powodująca natychmiastowe występowanie różnych objawów klinicznych.

Objawy alergii pokarmowej

  • biegunka,
  • zaparcia,
  • bóle brzucha,
  • pokrzywka i inne zmiany skórne,
  • duszności,
  • kaszel oraz w niektórych przypadkach szok anafilaktyczny.

Można zatem powiedzieć, że alergia pokarmowa to specyficzna odpowiedź naszego układu odpornościowego na substancje, które nie szkodzą większości ludzi.

Aby można było mówić o alergii pokarmowej, objawy zawsze przyjmować muszą tę samą postać i zawsze występować po spożyciu danego pokarmu, na który dana osoba jest uczulona.

Kto choruje na alergie pokarmowe?

Warto zwrócić uwagę, że alergia pokarmowa ujawnia się najczęściej u niemowląt i małych dzieci.

Układ immunologiczny przewodu pokarmowego człowieka we wczesnym okresie życia cechuje większa podatność na nieprawidłowe reakcje. Należy jednak zaznaczyć, że alergia pokarmowa może wystąpić w każdym wieku.

Alergia pokarmowa może być wywołana przez prawie każdy produkt spożywczy, co wynika z tego, że dziś bardzo duża grupa składników żywności (np. jaja kurze, mleko krowie, sery, owoce, warzywa, orzechy), a także większość środków konserwujących, które zawierają produkty spożywcze, ma właściwości alergizujące.

Z badań wynika, że u dorosłych alergię pokarmową wywołują najczęściej produkty pochodzenia roślinnego, u dzieci zaś zwierzęcego.

W alergii, zwłaszcza pokarmowej, mogą wystąpić niedobory ważnych składników odżywczych, niezbędnych do prawidłowego rozwoju dziecka. Jest to związane ze stosowaniem diety eliminacyjnej (eliminującej pokarmy uczulające z jadłospisu danej osoby) oraz z zaburzeniami trawienia i wchłaniania.

Warto w przypadku osób uczulonych szczególnie dbać o różnorodną dietę, tak, by wykluczyć przewlekłe niedożywienie, które uważane jest często za pośredni skutek występowania alergii pokarmowych.

Zdarza się, iż alergia pokarmowa współwystępuje z innymi chorobami alergicznymi:

  • atopowym zapaleniem skóry,
  • alergicznym nieżytem nosa.

Co to jest nietolerancja pokarmowa?

Nietolerancja pokarmowa to nieimmunologiczna reakcja organizmu na określony składnik jedzenia.

O ile w przypadku alergii reakcja organizmu na dany produkt jest natychmiastowa, o tyle w przypadku nietolerancji pokarmowej objawy są znacznie bardziej dyskretne i odroczone w czasie – nawet do kilku dni po spożyciu.

Objawy nietolerancji pokarmowej

  • migrena,
  • wzdęcia,
  • poczucie ciężkości,
  • zaparcia,
  • bóle reumatyczne, a także nadwaga,
  • problemy skórne,
  • zmarszczki,
  • przedwczesne starzenie się skóry oraz obrzęk tkanek.

Przyczyny nietolerancji pokarmowej

Przyczyn nietolerancji pokarmowej lekarze upatrują we wrodzonych bądź nabytych zaburzeniach enzymatycznych w jelicie cienkim.

Na skutek zaburzonego działania mechanizmów immunologicznych nietolerancja pokarmowa może sprzyjać wystąpieniu infekcji bakteryjnych i wirusowych, a niekiedy doprowadzić nawet do rozwoju cukrzycy typu I.

Nietolerancja pokarmowa może dotyczyć wielu pokarmów:

  • orzechów,
  • mięs,
  • warzyw,
  • owoców,
  • ryb.

Najczęściej spotykanymi nietolerancjami pokarmowymi są:

Diagnozowanie alergii i nietolerancji pokarmowej

Aby zdiagnozować alergię pokarmową i nietolerancję pokarmową, należy przede wszystkim zgłosić się do alergologa.

Efektem takiej wizyty jest przeprowadzenie wywiadu dotyczącego okoliczności występowania określonych objawów i porównanie ich występowania ze spożywaniem konkretnych pokarmów.

Dopiero po przeprowadzeniu tego wywiadu lekarz decyduje o kolejnych etapach diagnostyki.

Leczenie alergii i nietolerancji pokarmowej

Alergia pokarmowa - leczenie

W przypadku podejrzenia alergii pokarmowej pacjent kierowany jest na testy skórne z wykorzystaniem alergenów pokarmowych oraz badanie krwi, które pomaga określić poziom przeciwciał we krwi (IgE).

Istnieją jednak przypadki alergii pokarmowej, która nie zawsze jest IgE-zależna. W takim przypadku nie stosuje się żadnych dodatkowych testów i badań i przechodzi od razu do diety eliminacyjnej, trwającej zwykle od dwóch do sześciu tygodni.

Dieta eliminacyjna polega na powstrzymaniu się przez pacjenta od spożywania pokarmu podejrzanego o wywoływanie niepożądanych dolegliwości. Po tym okresie obserwuje się nawroty objawów.

Nietolerancja pokarmowa - leczenie

W przypadku nietolerancji pokarmowej stosuje się:

  • testy in vitro,
  • specjalistyczne testy krwi, 
  • badanie kału.

Innym narzędziem diagnostycznym są testy prowokacyjne, w których podaje się potencjalnie uczulający pokarm i obserwuje pojawianie się objawów w warunkach kontrolowanych. Należy pamiętać, że testy prowokacyjne w takich przypadkach wykonuje się w warunkach szpitalnych.

Jeżeli po przeprowadzeniu diagnostyki udało się ograniczyć grupę alergenów do kilku produktów, stosuje się test eliminacyjny, polegający na powstrzymaniu się przez pacjenta od spożywania pokarmu podejrzanego o wywoływanie niepożądanych dolegliwości.

Najważniejszą metodą w leczeniu alergii i nietolerancji pokarmowych jest unikanie czynnika alergicznego.

Lekarze podkreślają znaczenie świadomości pacjentów w zakresie choroby oraz pracują nad tym, by wyjątkowo czujnie podchodzili oni do weryfikacji składu pokarmów, które spożywają.

Gdy przebieg choroby jest poważny bądź leczenie dietetyczne nie przynosi spodziewanej poprawy, wprowadza się leki antyhistaminowe, które łagodzą objawy schorzenia.

Warto wspomnieć, że samo unikanie składników, których organizm uczulonego nie toleruje, przynosi często świetne efekty. Statystyki mówią, iż około 30% chorych wyzbywa się alergii pokarmowej w ciągu 1-2 lat unikania uczulających ich składników.

Wśród dostępnych metod leczenia istnieje także odczulanie, dzięki któremu układ immunologiczny przestaje reagować na alergeny lub reaguje na nie mniej drastycznie.

Zapobieganie alergii i nietolerancji pokarmowej

Wielu z nas zadaje sobie pytanie, czy możliwe jest zapobieganie powstawaniu alergii i nietolerancji pokarmowych?

Choć badania wskazują, iż ryzyko rozwoju alergii pokarmowej zależy w głównej mierze od uwarunkowań genetycznych, wykazano m.in., że karmienie piersią co najmniej 4–6 miesięcy może chronić przed pojawieniem się tej choroby.

Alergolodzy są zgodni, że stały wzrost zachorowań na alergie pokarmowe wynika głównie z niekorzystnego współdziałania czynników genetycznych oraz środowiskowych. Jest to przede wszystkim związane ze zwiększeniem spożycia egzotycznych produktów, a także coraz częstszym wykorzystaniem w kuchni wysokoprzetworzonych, gotowych produktów lub półproduktów.

Nie sposób ustrzec się przed alergią oraz nietolerancją pokarmową. Warto jednak od najwcześniejszych lat obserwować reakcje organizmu i odpowiednio szybko wprowadzać leczenie.

Do ujawnienia się alergii pokarmowej dochodzi zazwyczaj już we wczesnym dzieciństwie. Im szybciej choroba zostanie zdiagnozowana, tym mniejsze szkody poczyni w naszym organizmie.

Alergie i nietolerancje pokarmowe - zalecane postępowanie

Jeśli w czasie lub po spożyciu określonego pokarmu zaobserwujemy takie objawy, jak uderzenie gorąca, dzwonienie w uszach, osłabienie, opuchlizna w obrębie jamy ustnej, świąd skóry, bóle brzucha, należy:

  • natychmiast przerwać spożywanie pokarmu,
  • wezwać pogotowie ratunkowe,
  • zaaplikować ampułkostrzykawkę z adrenaliną (jeśli pacjent znajduje się w grupie ryzyka wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, powinien mieć ją przy sobie), bądź leki antyhistaminowe.

Dowiedz się więcej:

Czynniki genetyczne i środowiskowe w rozwoju alergii na pokarmy

https://pdfs.semanticscholar.org/f51f/8afb9adbecebd6996579109587c9721500b9.pdf

Wiedza rodziców na temat alergii pokarmowej występującej u ich dzieci

http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-ef5d1ccf-ccdb-4119-bbfe-2ea574ecf077;jsessionid=3F903D2012F31E856CED190BC88CE2FA

Nietolerancje pokarmowe

http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-bd592b33-cb01-4c3c-869a-d8284f1ff817

autor Beata Pałac
Data dodania 19.12.2017