Soplówka jeżowata  – właściwości, działanie i zastosowanie leczniczego grzyba

Czym jest soplówka jeżowata (Hericium erinaceus)?

Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus) to grzyb jadalny nazywany również grzybem lwia grzywa (ang. lion's mane), brodatym zębem, Yamabushitake, Houtou lub grzybem z głową małpy. Jest adaptogenem od wieków wykorzystywanym w tradycyjnej medycynie chińskiej.

Ze względu na swoje walory smakowe, stosowany jest również do celów kulinarnych, aby podnieść atrakcyjność sensoryczną wielu potraw. W ostatnich czasach znacznie wzrosło zainteresowanie soplówką jeżowatą w kontekście wsparcia leczenia różnych schorzeń, zwłaszcza dotyczących układu nerwowego.  

Opis biologiczny i występowanie soplówki jeżowatej

Soplówka jeżowata należy do gromady Basidiomycota (podstawczaków, do których należą tzw. grzyby kapeluszowe) w rodzinie Hericiaceae. Rośnie przede wszystkim na martwych lub próchniejących drzewach, zwłaszcza liściastych, ale niekiedy pasożytuje również na żywych roślinach. Ma kulisty kształt i charakterystyczne długie, białe strzępki.

Występuje głównie w krajach Azji Wschodniej (Japonia, Chiny), ale spotkać ją można również w Europie i Ameryce Środkowej. Warto zaznaczyć, że w wielu krajach, ze względu na zagrożenie wyginięciem, gatunek ten jest objęty ochroną. Natomiast wiodącym producentem soplówki do celów komercyjnych są Chiny i USA.

Dowiedź się więcej:

• Adaptogeny | Korzyści zdrowotne, zastosowanie, badania naukowe
• Akupunktura – alternatywny sposób na ból
• Ashwagandha - czy wspiera koncentrację i odporność na stres

Historia i tradycyjne zastosowanie

Lwia grzywa jest grzybem wykorzystywanym od wieków w tradycyjnej medycynie chińskiej i japońskiej. Stosowano ją m.in. do leczenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych, a także chorób wątroby czy nerek. Przypisywano jej właściwości kardioprotekcyjne, jak również hamowanie krwawienia. Ponadto używano jej w celu łagodzenia stresu oraz jako środek wzmacniający organizm w stanach zwiększonego przeciążenia.

Bezpieczeństwo stosowania soplówki jeżowatej

Zgodnie z obecnym stanem wiedzy, długotrwałe spożywanie soplówki jeżowatej wydaje się bezpieczne. Nie powoduje poważnych skutków ubocznych. Zwykle jest dobrze tolerowana, u niektórych osób może jednak wywoływać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:

• nudności,
• wymioty,
• ból brzucha i biegunka,
• objawy alergiczne. 

W pracach naukowych nie ma informacji na temat zwiększonego ryzyka uszkodzenia wątroby, spowodowanego konsumpcją soplówki.

Właściwości zdrowotne soplówki jeżowatej

Soplówka jeżowata charakteryzuje się stosunkowo wysoką wartością odżywczą. Dostarcza:

• węglowodanów,
• białka,
• witamin z grupy B, tokoferoli,
• śladowych ilości składników mineralnych: np. potas, fosfor, miedź, kobalt, żelazo.

100 g suszonych sproszkowanych owocników dostarcza około 374 kcal. 

Warto zaznaczyć, że grzyb ten może kumulować metale ciężkie, takie jak arsen, kadm, miedź i ołów, ich zawartość jest jednak znacznie wyższa w grzybni niż w owocnikach. 

TABELA: Wybrane właściwości składników bioaktywnych zawartch w soplówce jeżowatej

Za potencjalne właściwości prozdrowotne soplówki jeżowatej (lion's mane) odpowiadają w szczególności związki bioaktywne, wśród nich m.in. aminokwasy, kwasy organiczne, flawonoidy, terpenoidy, kwasy fenolowe oraz steroidy.

Najobficiej występującymi substancjami są erynacyny i hericenony. Wykazują one działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, immunomodulujące, neuroprotekcyjne, przeciwbakteryjne, hipolipidemiczne, przeciwcukrzycowe oraz przeciwnowotworowe. Ich szczególną cechą jest zdolność przenikania bariery krew-mózg.

Dzięki wyżej wymienionym właściwościom soplówka jeżowata prawdopodobnie może mieć zastosowanie w łagodzeniu dolegliwości, pojawiających się w przebiegu, takich schorzeń jak np.:

• choroba Alzheimera lub Parkinsona,
• udaru niedokrwiennego,
• zaburzeń poznawczych czy depresji.

Działanie soplówki jeżowatej na układ nerwowy

Wpływ ekstraktu soplówki jeżowatej na układ nerwowy od wielu lat jest obiektem licznych badań naukowych. Przypuszcza się, że erynacyny i hericenony stymulują syntezę czynnika wzrostu nerwów (ang. nerve growth factor, NGF) i uczestniczą w regeneracji neuronów.

Co więcej, substancje te prawdopodobnie wykazują działanie neuroportekcyjne w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych oraz po urazach, a także hamują proces starzenia komórek. Ponadto, dzięki modulacji aktywności niektórych neurohormonów, soplówka może łagodzić objawy depresji, poprzez zmniejszanie odczuwania lęku, poprawę nastroju oraz jakości snu. Zagadnienia te jednak nie są w pełni poznane i wymagają dalszych badań.

Właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne

Przeciwzapalne działanie soplówki jeżowatej polega m.in. na redukcji poziomu ekspresji cytokin prozapalnych, takich jak interleukina 6 (IL-6) czy czynnik martwicy nowotworu alfa (TNF-α). Natomiast działanie antyoksydacyjne wynika głównie z obecności takich związków, jak flawonoidy i polifenole.

Zdaniem ekspertów, podawanie ekstraktów soplówki jeżowatej sprzyja usuwaniu wolnych rodników i nasila działanie enzymów przeciwutleniających, co w rezultacie łagodzi skutki stresu oksydacyjnego.

Powiązane tematy:

• Superfoods | Czy warto je stosować?
• Wpływ diety na pamięć i koncentrację | Centrum Medyczne Medicover
• Bacopa monnieri – naturalny sposób na sprawny umysł, koncentrację i pamięć

Czy soplówka jeżowata pomaga na pamięć i koncentrację?

Poprzez wpływ na różne szlaki biologiczne, soplówka jeżowata może oddziaływać na funkcje poznawcze, takie jak:

• poprawa pamięci,
• koncentracji.

Niektóre prace naukowe sugerują, że stosowanie preparatów zawierających ekstrakt soplówki, mogą przyspieszyć:

• proces uczenia się i zapamiętywania, zarówno u osób młodych,
• jak również w starszym wieku, a nawet z chorobą Alzheimera.

Zagadnienie to jednak wymaga potwierdzenia w badaniach naukowych, chociażby pod kątem doboru skutecznej dawki i optymalnego czasu trwania takiej interwencji.

Zastosowanie soplówki jeżowatej w kuchni

Soplówka jeżowata ceniona jest za swoje walory smakowe głównie w krajach azjatyckich.

Grzyb lwia grzywa ma:

• delikatny, słodko-orzechowy smak, z nutą umami,
• lekko ciągnącą się konsystencję, przypominającą mięso. 

Stanowi dobrą alternatywę dla owoców morza, np. krabów czy homarów, dzięki czemu świetnie sprawdzi się u osób z alergią na skorupiaki. Wykorzystywany może być także jako substytut mięsa u osób będących na diecie wegetariańskiej czy wegańskiej.

Metody przygotowania soplówki: grillowanie, pieczenie, a nawet gotowanie, co umożliwia przygotowanie na jej bazie m.in. smacznych zup, sosów czy farszów. 

Suplementacja -  dawkowanie i formy dostępne na rynku

Soplówka jeżowata staje się coraz bardziej popularnym składnikiem suplementów diety, zwłaszcza wpływających na pamięć i koncentrację, wspierających układ nerwowy oraz łagodzących skutki stresu.

Na rynku wyróżnia się preparaty jednoskładnikowe oraz wieloskładnikowe, zawierające oprócz soplówki np. adaptogeny, takie jak:

• ashwagandha czy miłorząb japoński. 

Dostępne są kapsułki i płyny z soplówką, w których grzyb ten występuję w postaci sproszkowanej bądź ekstraktu.

Najczęściej rekomendowana dzienna dawka soplówki jeżowatej wynosi 500 mg. Zwykle producenci zalecają przyjmowanie preparatu do posiłku. W przypadku wątpliwości sposób suplementacji należy omówić ze specjalistą. 

Ostrożność i przeciwwskazania

Mimo że przyjmowanie preparatów z soplówką jeżowatą wydaje się dobrze tolerowane i bezpieczne, podobnie jak w przypadku każdego suplementu diety, należy zachować ostrożność:

• Preparaty z soplówką jeżowatą nie są zalecane dzieciom, kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią. 
• Ponadto, ze względu na ryzyko interakcji, ostrożność powinni zachować pacjenci przyjmujący leki na choroby przewlekłe.

Zasadność stosowania suplementów diety powinna być konsultowana ze specjalistą.

Badania naukowe dotyczące soplówki jeżowatej

Badania naukowe nad soplówką jeżowatą najczęściej dotyczą jej wpływu na funkcjonowanie układu nerwowego oraz wykorzystania w terapii różnych zaburzeń neurologicznych i poznawczych. Badania te często sugerują, że H.  Erinaceus może wykazywać liczne właściwości terapeutyczne.

Skuteczność soplówki jeżowatej oceniano m.in. w badaniu przeprowadzonym w Japonii wśród kobiet i mężczyzn z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Zaobserwowano, że w porównaniu z grupą placebo, u ochotników przyjmujących ekstrakt H. Erinaceus nastąpiła wyraźna poprawa wybranych funkcji poznawczych. Inna obserwacja dotyczyła wpływu soplówki jeżowatej na łagodzenie objawów depresji u kobiet w wieku menopauzalnym.

Mimo że liczne badania potwierdzają skuteczność soplówki w różnych aspektach zdrowotnych, konieczne są dalsze obserwacje mające na celu ustalenie m.in. norm i protokołów dotyczących produkcji oraz ekstrakcji preparatów, optymalnej dawki suplementu, a także czasu trwania suplementacji, po którym będą zauważalne korzyści.

Źródło:

1. Szućko-Kociuba I, Trzeciak-Ryczek A, Kupnicka P, Chlubek D. Neurotrophic and Neuroprotective Effects of Hericium erinaceus. International Journal of Molecular Sciences. 2023; 24(21):15960. https://doi.org/10.3390/ijms242115960
2. Chong PS, Fung M-L, Wong KH, Lim LW. Therapeutic Potential of Hericium erinaceus for Depressive Disorder. International Journal of Molecular Sciences. 2020; 21(1):163. https://doi.org/10.3390/ijms21010163
3. Lion’s Mane - LiverTox - NCBI Bookshelf (dostęp z dnia 20.02.2025)
4. Rodriguez MN, Lippi SLP. Lion’s Mane (Hericium erinaceus) Exerts Anxiolytic Effects in the rTg4510 Tau Mouse Model. Behavioral Sciences. 2022; 12(7):235. https://doi.org/10.3390/bs12070235
5. Docherty S, Doughty FL, Smith EF. The Acute and Chronic Effects of Lion’s Mane Mushroom Supplementation on Cognitive Function, Stress and Mood in Young Adults: A Double-Blind, Parallel Groups, Pilot Study. Nutrients. 2023; 15(22):4842. https://doi.org/10.3390/nu15224842
6. David G., Williams J. Lion’s Mane Mushroom- From Culinary to Medicine. Annals of Innovation in Medicine, 2023
7. Kushairi N, Phan CW, Sabaratnam V, David P, Naidu M. Lion’s Mane Mushroom, Hericium erinaceus (Bull.: Fr.) Pers. Suppresses H₂O₂-Induced Oxidative Damage and LPS-Induced Inflammation in HT22 Hippocampal Neurons and BV2 Microglia. Antioxidants. 2019; 8(8):261. https://doi.org/10.3390/antiox8080261
8. Szydłowska-Tutaj M, Szymanowska U, Tutaj K, Domagała D, Złotek U. The Addition of Reishi and Lion’s Mane Mushroom Powder to Pasta Influences the Content of Bioactive Compounds and the Antioxidant, Potential Anti-Inflammatory, and Anticancer Properties of Pasta. Antioxidants. 2023; 12(3):738. https://doi.org/10.3390/antiox12030738
9. Skubel T., Budzyńska J., Czarnota j. i wsp. Therapeutic potential of Lion's Mane (Hericium erinaceus) in neurological and cognitive disorders - a review of the literature. Journal of Education, Health and Sport. 2022;12(9):498-504. eISSN 2391-8306. DOI http://dx.doi.org/10.12775/JEHS.2022.12.09.058
10. Friedman, M. (2015). Chemistry, nutrition, and health-promoting properties of Hericium erinaceus (lion’s mane) mushroom fruiting bodies and mycelia and their bioactive compounds. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 63(32), 7108–7123.
    https://doi.org/10.1021/acs.jafc.5b02914 
    
11. Zhang, Z. et al. (2021). Neuroprotective effects of Hericium erinaceus mycelium and its active compounds: A review. Frontiers in Pharmacology, 12: 697256.
    DOI: 10.3389/fphar.2021.697256.
12. Wong, K. H. et al. (2020). Hericium erinaceus (Lion’s Mane Mushroom): A promising neurotrophic agent. International Journal of Medicinal Mushrooms, 22(1), 21–30.
    DOI: 10.1615/IntJMedMushrooms.2020032677.