Małpia ospa (Mpox) - objawy, leczenie, przypadki zachorowań

Obecnie niepokojący jest fakt, iż w różnych częściach Afryki zaobserwowano znaczny wzrost zachorowań, w porównaniu do 2023 roku. Czym jest małpia ospa i czy jest niebezpieczna dla ludzi?

Co to jest małpia ospa (Mpox)?

Ospa małpia jest wirusową chorobą odzwierzęcą, spowodowaną wirusem należącym do rodzaju Orthopoxvirus z rodziny Poxviridae. Rodzaj Orthopoxvirus obejmuje również wirusa odpowiedzialnego za ospę prawdziwą.

Drogi transmisji – bliski kontakt, również seksualny. Wirus może przenosić się poprzez kontakt z płynami ustrojowymi, zmianami chorobowymi na skórze lub na błonie śluzowej. Należy zaznaczyć, że przebywanie w większych skupiskach (np. środkach transportu publicznego czy galeriach handlowych) nie stanowi podwyższonego ryzyka zakażenia małpią ospą.

Ospa małpia występuje w dwóch odmianach – zachodnioafrykańskiej (klad II) oraz środkowoafrykańskiej (klad I) - które różnią się ciężkością przebiegu.

W listopadzie 2022 r. WHO poinformowała o zmianie nazwy choroby na Mpox.

W 2003 roku wirus został zawleczony z Afryki do Stanów Zjednoczonych, gdzie spowodował epidemię obejmującą swoim zasięgiem kilka stanów. Zaraziły się nim osoby mające bliski kontakt z pieskami preriowymi, sprzedawanymi w charakterze zwierząt domowych. Pieski z kolei zaraziły się od gryzoni podczas wspólnego transportu z Ghany. W ramach walki z epidemią wdrożono monitoring potencjalnych źródeł zakażenia, w tym przypadków zarażenia ludzi, szczepienia ochronne oraz nałożono embargo na import zwierząt mogących przenosić wirusa.

Mpox - epidemiologia

Od 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r. w 29 krajach UE/EOG odnotowano ponad 22 tysiące potwierdzonych przypadków mpox, z czego zdecydowana większość (93 proc.) to zgłoszenia z 2022 r., dotyczące wyłącznie kladu II i występowała u mężczyzn MSM (98 proc.). 

Od 2022 roku wirus Mpoxr rozprzestrzenił się globalnie, a w 2025 r. odnotowano dziesiątki tysięcy nowych zachorowań, szczególnie w Afryce, ale także wśród osób podróżujących.
Według raportu PAHO/WHO z czerwca 2025, od 2022 roku do 30 kwietnia 2025 zgłoszono 142 151 potwierdzonych przypadków Mpox w 127 krajach i terytoriach. Najwięcej przypadków odnotowano w Amerykach (ok. 48%), następnie w Afryce (25%) i Europie (21%).

Według danych CDC z 10 grudnia 2025 w krajach Afryki Środkowej i Wschodniej odnotowano ponad 46 000 przypadków kladu I. ECDC i WHO potwierdzają, że klad II nadal krąży w wielu krajach na świecie, choć na mniejszą skalę niż w szczycie epidemii w latach 2022–2023.

Gwałtowny wzrost zachorowań odnotowano w Sierra Leone, Liberii i inne krajach Afryki Zachodniej. Sierra Leone odnotowuje największy wzrost zachorowań w Afryce Zachodniej i należy obecnie do krajów najbardziej dotkniętych epidemią Mpox.

W grudniu 2025 roku Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowotnego (UKHSA) poinformowała o wykryciu nowego wariantu wirusa Mpox (małpiej ospy) w Wielkiej Brytanii. Zidentyfikowano go u osoby powracającej z Azji. Jest to rekombinacja dwóch wcześniej znanych linii wirusa (kladów Ib i IIb). Podkreślono jednak, że nie jest to „nowa choroba”, lecz rekombinacja istniejących kladów wirusa Mpox. Ryzyko dla populacji oceniono jako niskie, ale przypadek pokazuje, że wirus nadal ewoluuje i wymaga czujności. WHO i ECDC już wcześniej ostrzegały, że Mpox może podlegać zmianom genetycznym, dlatego prowadzone są programy sekwencjonowania i nadzoru epidemiologicznego.

Zgodnie z opinią Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób dla ogółu populacji EU/EOG ryzyko zakażenia małpią ospą obecnie jest oceniane jako niskie. Natomiast prawdopodobieństwo zakażenia osób, mających bliski kontakt z potwierdzonymi przypadkami mpox jest uznane za wysokie, jednak przypuszcza się, że przebieg choroby będzie łagodny (dotyczy osób bez chorób współwystępujących).

Dotychczas zawleczenia do Europy były spowodowane odmianą zachodnioafrykańską, która ma łagodniejszy przebieg. Dnia 15 sierpnia 2024 r. w Szwecji zgłoszono jednak przypadek zakażenia kladem 1b wirusa mpox - charakteryzującego się cięższym przebiegiem. Zakażenie dotyczyło osoby dorosłej, która powróciła z regionów afrykańskich. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że w najbliższym czasie liczba przypadków zakażenia tym kladem wirusa może się zwiększyć, dlatego ważne jest, aby wdrożyć działania, polegające na wczesnej identyfikacji osób zakażonych oraz zapobieganiu wtórnemu przenoszeniu zakażenia.

Jak można zarazić się małpią ospą?

Schorzenie przenoszone jest z zarażonych zwierząt i z człowieka na człowieka drogą kropelkową, ale też przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi i zanieczyszczonymi materiałami (na przykład pościel). Okres wylęgania wirusa wynosi najczęściej 6-13 dni, ale możliwy okres inkubacji to 5-21 dni. Przyjmuje się, że chory zaraża od pierwszych objawów do czasu odpadnięcia strupów, będących pozostałością po wysypce.

Objawy małpiej ospy

Podstawowym objawem jest wysypka (pojawiająca się po 1–3 dniach), rozwijająca się od plamek, poprzez grudki, pęcherzyki, krosty do ostatniego stadium, jakim są strupki. Wysypka zazwyczaj zaczyna się na twarzy, a następnie rozprzestrzenia się na inne części ciała, w tym na powierzchni dłoniowej i podeszwach stóp, co odróżnia ją od wysypki w przebiegu ospy wietrznej.

Wysypka utrzymuje się 2–4 tygodnie. Blizny powstałe po odpadnięciu strupów są bardzo głębokie, ale zanikają w okresie 1–4 lat.

Objawy, jakie mogą towarzyszyć wysypce w ospie małpiej to:

• ból głowy,
• gorączka (> 38,5°C),
• limfadenopatia (powiększenie węzłów chłonnych),
• bóle mięśni,
• ból pleców,
• ogólne rozbicie, astenia (znaczne osłabienie).

Przebieg zachorowań na ospę małpią obserwowanych w Europie jest łagodny lub umiarkowany. Jak dotąd w Europie odnotowano 10 zgonów z powodu zakażenia mpox.

Zapobieganie ospie małpiej

By zmniejszyć ryzyko zachorowania należy przede wszystkim podczas podróży w regiony endemicznego występowania choroby unikać kontaktu z potencjalnie zarażonym zwierzęciem, jego wydzielinami lub przedmiotami, z którymi zwierzę miało kontakt. Potencjalnym źródłem zarażenia są przede wszystkim afrykańskie gryzonie, rzadziej małpy.

WHO zaleca, by osoby z potwierdzoną ospą małpią izolowały się do czasu, aż strupki po wysypce odpadną i pojawi się pod nimi warstwa świeżej skóry. Należy unikać bezpośredniego kontaktu z chorymi, a także przedmiotami, z którymi zarażeni mieli kontakt.

W celu zapobiegania przenoszenia zakażenia zaleca się dokładne mycie rąk wodą z mydłem, odkażanie ich preparatami na bazie alkoholu oraz stosowanie znanej nam już z pandemii COVID-19 etykiety zalecającej zasłanianie ust podczas kaszlu i kichania.

Szczepienia przeciwko małpiej ospie

Nie ma dedykowanej szczepionki przeciw ospie małpiej. Szczepienie przeciwko ospie wietrznej nie chroni przed zachorowaniem na ospę małpią. Około 80 proc. skuteczność stwierdza się natomiast dla szczepionki na ospę prawdziwą.

Szczepionka trzeciej generacji ImvanexTM przeciw ospie prawdziwej zarejestrowana w Unii Europejskiej (w 2013 r.) zawierająca zmodyfikowany szczep wirusa ospy krowianki Ankara-MVA, została dopuszczona do stosowania w zapobieganiu ospie małpiej. Nie jest natomiast dostępna w obrocie detalicznym.

W Polsce w 2022 roku szczepionki dostępne w wybranych oddziałach zakaźnych do szczepienia poekspozycyjnego dla personelu i pacjentów z kontaktu oraz przedekspozycyjnego dla personelu medycznego.

Zgodnie z projektem nowelizacji rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia z 2024 r. szczepionki przeciw Mpox zostały włączone do krajowej rezerwy przeciwepidemicznej. Szczepienia przeciw Mpox są uwzględnione w zaleceniach dla grup ryzyka w Programie szczepień ochronnych 2026, zgodnie z aktualnymi wytycznymi.

Leczenie małpiej ospy

Nie ma leczenia przyczynowego. Ospa małpia przeważnie charakteryzuje się łagodnym przebiegiem. Leczenie zgodnie z zaleceniami WHO powinno się ograniczać głównie do łagodzenia objawów. Osoby opiekujące się chorym powinny stosować maseczki i dezynfekować ręce oraz przedmioty, z którymi zarażony ma kontakt.

Zasady izolacji i hospitalizacji przy małpiej ospie

Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób od początku epidemii ospy małpiej do dnia 8 sierpnia 2024 r. zgłoszono 22 662 potwierdzonych przypadków ospy małpiej (MPX) z 29 krajów UE/EOG:

Światowa Organizacja Zdrowia uznała małpią ospę za globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Ospa małpia oraz zakażenia wirusem ospy małpiej zostały objęte przepisami o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Dnia 6 sierpnia 2022 roku weszły w życie przepisy mówiące o obowiązkowej izolacji dla osób zakażonych i podejrzanych o zakażenie małpią ospą.

Wprowadzono obowiązek raportowania do stacji sanitarno-epidemiologicznych każdego podejrzanego przypadku, który może być małpią ospą, a także obowiązku hospitalizacji lub izolacji w warunkach domowych osób zakażonych lub chorych na ospę małpią, a także osób podejrzanych o zakażenie lub zachorowanie na ospę małpią.

O zakończeniu izolacji w warunkach domowych postanawia lekarz lub felczer po odbyciu konsultacji z pacjentem, w tym w formie teleporady, nie wcześniej niż w 21. dobie odbywania tej izolacji, a jeżeli pacjent nie ma objawów choroby – nie wcześniej niż w 14 dobie.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 sierpnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zakaźnych powodujących powstanie obowiązku hospitalizacji (Dziennik Ustaw - rok 2022 poz. 1654). 

Źródło:

1. Ospa małpia – najważniejsze informacje - Ministerstwo Zdrowia (dostęp: 01.06.2022)
2. https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON385
3. https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/outbreak/us-outbreaks.html
4. Risk assessment for the EU/EEA of the mpox epidemic caused by monkeypox virus clade I in affected African countries (europa.eu)
5. Ocena ryzyka dla UE/EOG epidemii mpox wywołanej przez wirus małpiej ospy klad I w dotkniętych nią państwach afrykańskich (europa.eu)
6. 20240430_mpox_external-sitrep_32.pdf
7. Nowy szczep mpox zidentyfikowany w Anglii - GOV.UK
8. Wielokrajowy wybuch mpox, raport o sytuacji zewnętrznej #54 - 27 czerwca 2025
9. https://www.paho.org/sites/default/files/2025-06/sitrep-mpox-may-2025pdf.pdf?
10. Dokumenty - PAHO/WHO | Panamerykańska Organizacja Zdrowia