Suchość w ustach – powszechny problem wielu osób

Suchość w ustach jest spowodowana zmniejszonym wydzielaniem śliny, która jest wydzieliną gruczołów ślinowych. Praktycznie każdy doświadczył nieprzyjemnego uczucia suchości, które zazwyczaj nie utrzymuje się zbyt długo. Problem ten dotyka coraz większej liczby ludzi. Chociaż wydaje się, że największym skutkiem suchości w jamie ustnej jest odczuwany dyskomfort, dolegliwość ta prowadzi do wielu nieprzyjemnych konsekwencji. Zaburzona praca ślinianek niekiedy jest objawem znacznie poważniejszych chorób, dlatego nie należy bagatelizować stałego uczucia suchości w ustach.
Suchość w jamie ustnej, suchy język, brak wydzielania śliny... Co to oznacza?

Czym jest suchość w ustach?

Wystarczy odrobina stresu, zbyt duży wysiłek fizyczny czy intensywne oddychanie przez usta, by doświadczyć suchości w ustach. Suchość w ustach w nocy i suchość w jamie ustnej po przebudzeniu też zdarza się często (np. gdy przez sen oddychamy ustami). U zdrowej osoby ten nieprzyjemny brak śliny stosunkowo szybko mija. Jednak, gdy zmniejszone wydzielanie śliny jest stanem przewlekłym i częstym, mówimy wtedy o jednostce chorobowej zwanej kserostomią.

Kserostomia

Wyróżnia się dwa rodzaje kserostomii: prawdziwą (łac. Xerostomia vera) i rzekomą (łac. Xerostomia spuria). Ta pierwsza jest skutkiem upośledzenia funkcjonowania ślinianek, czyli gruczołów wydzielających ślinę. Nieleczona może skutkować zanikaniem błony śluzowej jamy ustnej. W przypadku kserostomii rzekomej pacjent odczuwa uporczywą suchość jamy ustnej, pomimo prawidłowo funkcjonujących gruczołów. Przyczyną uczucia suchości w jamie ustnej są wówczas zaburzenia w obrębie wegetatywnego układu nerwowego.

Suchość w jamie ustnej a ślina

Ślina jest odpowiedzialna za utrzymywanie stanu homeostazy w jamie ustnej. Pełni bardzo wiele istotnych funkcji, o czym często zapominamy. Jej podstawowym zadaniem jest wstępna obróbka pokarmu. Ślina nawilża pożywienie i formuje je w kęs pokarmowy, który łatwiej jest połknąć. Jest to możliwe, dzięki obecności białek bogatych w prolinę, które zapewniają odpowiedni poślizg.

W jamie ustnej rozpoczyna się także trawienie pokarmu. Enzymy: ptialina i maltaza znajdujące się w ślinie, są odpowiedzialne za trawienie węglowodanów (głównie skrobi i maltozy).

Obecność śliny w zapewnia odpowiednie nawilżenie tkankom jamy ustnej i chroni je przed czynnikami chemicznymi oraz mechanicznymi uszkodzeniami, co jest niezwykle istotne podczas mówienia. Mucyny, które również znajdziemy w ślinie, stanowią jeden z humoralnej odporności organizmu. Komórki bakterii i grzybów są usuwane z tkanek jamy ustnej i z powierzchni zębów już poprzez sam przepływ śliny przez jamę ustną. Poprzez działanie antybakteryjne, ślina chroni zęby przed próchnicą oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób przyzębia.

Suchość w jamie ustnej a brak śliny

Brak śliny w jamie ustnej lub jej zmniejszona ilość zaburza stan homeostazy w jamie ustnej. Wszystkie procesy, za które jest odpowiedzialna ślina, nie mogą zachodzić w prawidłowy sposób. Na suchość w ustach cierpią osoby w szerokim przedziale wiekowym, od 20. do 80. roku życia, ale częściej występuje u kobiet niż mężczyzn. Pacjenci cierpiący na tę dolegliwość skarzą się na: suchy język, trudności w jedzeniu i przełykaniu pokarmów oraz zaburzone odczuwanie smaku. To wszystko przyczynia się do niedożywienia i odwodnienia pacjentów. Przyjmowanie pokarmów nie ułatwia wrażenie suchego języka, który staje się sztywny. Ponadto cierpiący na tę dolegliwość często wspominają o uczuciu pieczenia i swędzenia w jamie ustnej oraz problemach z mową.

W wyniku mniejszej ilości śliny dochodzi do mechanicznych uszkodzeń nabłonka jamy ustnej, często zmienia on również barwę. Mniejsza ilość śliny negatywnie wpływa na stan zębów. Konsekwencją kserostomii są: postępująca próchnica, kandydozy i owrzodzenia tkanek przyzębia oraz tkanek głębokich. Równie dokuczliwym skutkiem obniżonej produkcji śliny jest halitoza, czyli nieprzyjemny zapach z ust, z którym trudno sobie poradzić.

Suchość w ustach po przebudzeniu? Nawilż jamę ustną np. mlekiem.

Przyczyny suchości w ustach

Etiologia suchości w ustach jest bardzo zróżnicowana. Z tego powodu czasami trudno zdiagnozować przyczynę tego problemu jamy ustnej. Przeważnie jednak towarzyszy różnym chorobom ustrojowym, wśród których można wymienić:

  • Cukrzycę.
  • Nadczynność tarczycy.
  • AIDS.
  • Anemie mikrocytarną- ten rodzaj niedokrwistości charakteryzuje się bardzo niewielkimi erytrocytami, które nie są zdolne do przenoszenia odpowiedniej ilości utlenowanej hemoglobiny.
  • Grzybice jamy ustnej.
  • Choroby alergiczne.
  • Choroby tkanki łącznej (zwane kolagenozami), np.: toczeń rumieniowaty i zespół Sjogrena.

Zaburzone wydzielanie śliny może być spowodowane także stanami lękowymi oraz depresją. Niektóre leki psychotropowe wpływają negatywnie na pracę gruczołów ślinowych. Niewielka produkcja śliny bardzo często jest reakcją na chemio i radioterapię. Przyjmowanie cytostatyków (leków przeciwnowotworowych) często dodatkowo pogłębia problem z obniżoną produkcją śliny. Wśród innych leków mogących być przyczyną uczucia suchości jamy ustnej należy wymienić leki: przeciwwymiotne, antyhistaminowe, rozszerzające oskrzela czy diuretyki (leki moczopędne).

Produkcja śliny jest zależna od hormonów, które wpływają na funkcjonowanie ślinianek. Zmiany hormonalne wywołane, np. przez menopauzę mogą skutkować właśnie uczuciem suchości w ustach.

Dolegliwość ta często jest skutkiem niedoboru witaminy B1 i B6 dlatego, jeśli suchość w jamie ustnej często nam towarzyszy, warto wzbogacić swoją dietę w produkty będące źródłem tych witamin.

Suchość w ustach jak zwalczyć?

Suchość w ustach a stres

Wielu osobom w sytuacjach stresowych zasycha w gardle. To bardzo naturalne zjawisko, bowiem pod wpływem stresu ślinianki pracują wolniej, przez co produkują niewystarczającą ilość śliny. Zwykle dość szybko gruczoły ślinowe wracają do standardowego tempa pracy i nieprzyjemne uczucie suchości znika.

Długotrwały stres może jednak doprowadzić do trwałego zaburzenia funkcjonowania gruczołów odpowiedzialnych za produkcję i śliny. Wówczas należy podjąć odpowiednie działania, które osłabią nieprzyjemne konsekwencje braku wydzieliny gruczołów ślinowych i suchość w jamie ustnej. Przewlekły stres negatywnie wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, dlatego należy mu przeciwdziałać, zanim odczujemy jego skutki.

Ze stresem można walczyć w różny sposób i każdy powinien znaleźć metodę odpowiednią dla siebie. W obniżaniu poziomu stresu może pomóc między innymi akupunktura, uprawianie sportu czy medytacja. Ważne jest, by znaleźć chwilę dla siebie i oderwać się od problemów dnia codziennego, choć w niektórych przypadkach to bardzo trudne.

Leczenie suchości jamy ustnej

Terapia kserostomii zwykle polega na leczeniu choroby, której towarzyszy suchość w ustach, stosuje się także leczenie objawowe, które nie wpływa na produkcję śliny, ale łagodzi objawy schorzenia.

W niektórych przypadkach lekarze podają pacjentom preparaty wspomagające prawidłowe funkcjonowanie ślinianek i produkty będące substytutami śliny. Głównym zadaniem zamienników śliny jest nawilżenie błony śluzowej i jej zmiękczenie. Zaleca się także wzmożoną higienę jamy ustnej. By przeciwdziałać kandydozom oraz owrzodzeniom przyzębia i tkanek miękkich jamy ustnej, pacjentom podaje się antybiotyki, chemioterapeutyki i leki przeciwgrzybiczne. Ich skuteczność niestety jest chwilowa, a wszelkiego rodzaju infekcje grzybicze i bakteryjne mają tendencję do nawracania. Ponadto środki te nie zmniejszają dyskomfortu suchości w ustach.

Domowe sposoby na suchość w ustach

Pacjenci cierpiący na tę dolegliwość mogą także w naturalny sposób zapobiegać skutkom schorzenia i łagodzić objawy. Wśród skutecznych metod terapeutycznych można wymienić:

  • Spożywanie krowiego mleka, które nie tylko nawilża i odżywia nabłonek jamy ustnej, ale pozytywnie wpływa na remineralizację szkliwa zębów.
  • Płukanie jamy ustnej siemieniem lnianym, dzięki czemu nawilżymy błony śluzowe jamy ustnej i gardła.
  • Płukanki z szałwii, które działają antyseptycznie.
  • Częste picie niewielkich ilości wody, co zapobiega również odwodnieniu.
  • Ograniczenie ilości cukru w diecie, by zapobiegać rozwojowi próchnicy.
  • Ograniczenie ilości spożywanej soli.
  • Spożywanie produktów bogatych w tiaminę (witamina B1), np.: soczewice, nasiona słonecznika, kasze (jaglaną, gryczaną), warzywa strączkowe; i pirydoksynę (witamina B6), np.: drożdże, kasza gryczana, orzechy włoskie oraz laskowe, kiełki pszenicy.
  • Rezygnacja z używek (papierosów i alkoholu).
  • Wspomaganie produkcji śliny poprzez żucie gumy bez cukru lub suszonych śliwek.

Ponadto należy unikać suchych, gorących pomieszczeń. Suche powietrze dodatkowo wysusza śluzówki jamy ustnej. Jeśli powietrze w naszym domu jest suche, warto rozważyć zakup nawilżacza powietrza

Gdy stosujemy leki mogące być przyczyną suchości w ustach, bezzwłocznie należy poinformować o tym swojego lekarza, który prawdopodobnie rozważy terapie innym środkiem.

Kserostomia, chociaż nie wydaje się być poważnym schorzeniem, jest bardzo uciążliwa. Prowadzi do poważnych konsekwencji i nie należy jej lekceważyć. Ponadto często towarzyszy wielu ciężkim chorobom, co dodatkowo osłabia pacjenta, utrudniając terapie. Choroba ta występuje stosunkowo często w naszej populacji, ale nie udało się jeszcze opracować preparatu, który przywróciłby komfort życia osobom zmagającym się z obniżoną produkcją śliny. Idealny środek powinien łączyć działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwpróchnicze i niwelować suchość w ustach.

Literatura

Cassolato S.F. i in. Xerostomia: clinical aspects and treatment. Gerodontology. 2003.

Guzik Ł. i in. Kserostomia-więcej niż suchość w ustach. Farmakoterapia. 2009, 65, 6.

Guzik Ł. Kserostomia- obraz kliniczny i terapia. Medycyna Paliatywna w Praktyce 2010, 4, 1: 14–17.

Dowiedz się więcej

Kserostomia – więcej niż suchość w jamie ustnej

http://ptf.content-manager.pl/pub/File/FP/6_2009/04__kserostomia.pdf

Suchość jamy ustnej - niedoceniany problem kliniczny

https://journals.viamedica.pl/palliative_medicine_in_practice/article/view/28624

Leczenie suchości jamy ustnej – przegląd piśmiennictwa

http://www.forum-onkologiczne.com.pl/pliki/kserostomia3.pdf

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
konsultacja merytoryczna lek. dent. Konrad Telecki
Data dodania 25.05.2020
Data ostatniej aktualizacji 29.05.2020