Lęk, zaburzenia lękowe - objawy, przyczyny, leczenie

Lęk jest jednym z najczęściej występujących objawów psychopatologicznych. Można go określić, jako nastrój, w którym dominuje odczucie silnego zagrożenia lub zatrważającej zmiany wywodzącej się z nieznanego, nierealnego źródła. Lęk jest odpowiedzią organizmu na irracjonalne zagrożenie. Zaburzenia lękowe to nie to samo, co strach.

Zaburzenia lękowe

Każdy z nas kiedyś się czegoś bał, jest to całkiem naturalne. Strach bowiem pełni bardzo ważną funkcję - chroni nasze zdrowie i życie. To właśnie dzięki niemu nie wejdziemy pod nadjeżdżające auto czy nie skoczymy do wody w miejscu niedozwolonym. Strach jest więc reakcją organizmu na realne zagrożenie.

Inaczej wygląda sytuacja w odniesieniu do lęku.

W literaturze naukowej zaburzenia lękowe stanowią obszerną grupę i zostały ujęte w dziale o nazwie zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną (somatoform). Wyróżniono w nim m.in.:

  • Zaburzenia lękowe w postaci fobii.
  • Inne zaburzenia lękowe, w skład, których wchodzą m.in. zaburzenia lękowe z napadami lęku oraz zaburzenia lękowe uogólnione. W tej grupie głównym objawem jest lęk, którego symptomy nie są ograniczone do konkretnej sytuacji, w grupie tych zaburzeń mogą występować też objawy depresji czy natręctwa.
  • Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (nerwica natręctw), których cechą są nawracające myśli natrętne lub czynności przymusowe.
  • Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne, gdzie mamy do czynienia z zaburzeniami występującymi na skutek silnego stresu, zdarzenia traumatycznego, itp.
  • Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne), kiedy to następuje "częściowa lub całkowita utrata prawidłowej integracji między wspomnieniami przeszłości, poczuciem własnej tożsamości, bezpośrednimi wrażeniami i kontrolą dowolnych ruchów ciała".
  • Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (somatoform disorders), gdzie cechą charakterystyczną są skargi na objawy somatyczne oraz domaganie się kolejnych badań.

Szacuje się, że na zaburzenia lękowe cierpi od 15 do 20% populacji, a największa zachorowalność przypada na wiek między 24 a 44 rokiem życia.

W niniejszym artykule skupiono się na omówieniu:

  • zaburzeń lękowych w postaci fobii,
  • zaburzeń lękowych z napadami lęku,
  • zaburzeń lękowych uogólnionych, gdzie dwa ostatnie należą do grupy innych zaburzeń lękowych.

Fobia

Określenie fobia pochodzi z języka greckiego i oznacza obawę, strach lub przerażenie. Jej dokładna nazwa, polegająca na dodaniu odpowiedniego przedrostka, zależy od tego, czego, jakiego przedmiotu bądź sytuacji zaburzenie dotyczy. Czynniki te mają, więc charakter zewnętrzny w stosunku do osoby i nie są obiektywnie niebezpieczne.

Trudno określić rozpowszechnienie fobii w populacji ogólnej, gdyż zwykle szacunki dotyczą konkretnej jej odmiany. Fobia społeczna na przykład występuje u około 2-3% ogółu społeczeństwa, a fobie specyficzne u około 1% .

Wyróżniamy 5 klas fobii specyficznych. Te które dotyczą:

  • Zwierząt (zoofobie), to np.:
    • arachnofobia, czyli lęk przed pająkami,
    • ichtiofobia, czyli lęk przed rybami, czy
    • apiofobia, czyli lęk przed pszczołami, przed użądleniem przez nie.
  • Środowiska naturalnego, to np.:
    • nyktofobia, czyli lęk przed ciemnością,
    • brontofobia, czyli lęk przed burzą,
    • akrofobię, czyli lęk przed wysokością, czy
    • ankraofobia, czyli lęk przed wiatrem
  • Sytuacji życia codziennego (sytuacyjne), to np.:
    • klaustrofobia, czyli lęk przed zamkniętymi pomieszczeniami,
    • agorafobia, czyli lęk przed otwartymi przestrzeniami,
    • awiofobia, czyli lęk przed lataniem samolotem,  
    • androfobia, czyli lęk przed mężczyznami
    • gynefobia, czyli lęk przed kobietami.
  • Stanu zdrowia, to np.:
    • trypanofobia, czyli lęk przed zastrzykami,
    • nozofobia, czyli lęk przed chorobą
  • Inne fobie, np.:
    • amatofobia – czyli lęk przed kurzem.

Lęk przed pająkami to arachnofobia.

autor dr n. med. Barbara Wiśniewska – Specjalista Psychologii Kliniczne
Data dodania 13.09.2017
Data ostatniej aktualizacji 17.01.2019