Smog – plaga naszych czasów

Coraz częściej zimą zewsząd docierają do nas informacje o niebezpiecznym smogu, który powoli nas zabija. Prawda wygląda tak, że towarzyszy nam on od dawien dawna, a w ostatnich latach sytuacja w środowisku nawet znacznie się poprawiła. Nie zmienia to jednak faktu, że zanieczyszczenie powietrza jest wciąż duże, zbyt duże, nie pozostając obojętnym dla zdrowia.
Smog to mgła zawierająca zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego.

Pod względem jakości powietrza Polska zajmuje, niestety, jedno z najniższych miejsc wśród państw europejskich. Poziom zanieczyszczeń atmosferycznych w naszym kraju wielokrotnie przekracza normy ustanowione przez Światową Organizację Zdrowia (ang.World Health Organization, WHO). Zgodnie z wytycznymi tej organizacji dni, podczas których stężenie pyłów zawieszonych przekracza dopuszczalne normy, nie powinno być na danym terenie więcej niż 35 w ciągu całego roku. W 2017 roku 16 polskich miast osiągnęło to maksimum już w pierwszej połowie lutego.

Smog – definicja

Zaczynając od początku, warto przytoczyć definicję smogu. Określa go ona jako mgłę zawierającą zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Wśród nich wymienia się zanieczyszczenia pierwotne (pyły, gazy i pary emitowane przez zakłady przemysłowe, elektrownie, silniki spalinowe pojazdów mechanicznych itp.) i wtórne (produkty przemian zanieczyszczeń pierwotnych zachodzących podczas bezwietrznej pogody).

Skład smogu

O smogu najwięcej słychać zimą, kiedy to liczne domy ogrzewane są opałem niskiej jakości. Do atmosfery dostają się wówczas niebezpieczne, szkodliwe dla ludzi i zwierząt związki: wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. silnie rakotwórczy benzopiren), dwutlenek siarki, tlenki azotu, metale ciężkie i dioksyny, tworząc tak zwany pył zawieszony PM2,5 i PM10. Co kryje się za tymi tajemniczymi oznaczeniami?

PM2,5

PM2,5 to pył złożony z cząsteczek, których średnica aerodynamiczna nie przekracza 2,5 mikrometra.

PM10

PM10 z kolei oznacza pył składający się z cząsteczek o średnicy aerodynamicznej mniejszej niż 10 mikrometrów. Dla zobrazowania, jak małe są to wielkości, można je porównać ze średnicą ludzkiego włosa, która wynosi 50–70 mikrometrów. Smog jest utożsamiany z zawieszeniem w powietrzu dużej ilości PM10. Normy ustanowione przez WHO za dopuszczalne uznają średnie dobowe stężenie pyłu PM2,5 na poziomie 25 mikrogramów na metr sześcienny, a PM10 do 50 mikrogramów na metr sześcienny.

Wpływ smogu na zdrowie

Szkodliwość smogu została poparta wieloma badaniami naukowymi. Fakt, że nie jest on niczym dobrym, udowodniono już na początku XX wieku podczas tak zwanego wielkiego smogu londyńskiego, w wyniku którego odnotowano około 12 000 przedwczesnych zgonów. Kolejne badania pokazały, że zarówno długoterminowa, jak i krótka ekspozycja na zanieczyszczenia pyłowe i gazowe zawieszone w powietrzu ma negatywny wpływ na jakość i długość życia. Dotychczas dowiedziono związku smogu ze zwiększoną zapadalnością na choroby układu oddechowego, krążenia i nerwowego oraz nowotworowe. Wiadomo też, że wpływa on niekorzystnie na przebieg ciąży i dalszy rozwój dzieci. Cząstki o średnicy w granicach 5–10 mikrometrów są przeważnie zatrzymywane w nosie, ale mniejsze mogą docierać do gardła i tchawicy. Te wielkości rzędu 1–5 mikrometrów wnikają nawet do oskrzeli i oskrzelików. Największe zagrożenie stanowią jednak cząstki o średnicy poniżej jednego mikrometra, które trafiają aż do pęcherzyków płucnych, a stamtąd do krwi. Astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), nowotwory, choroba niedokrwienna i zawał serca, udar mózgu, nadpobudliwość oraz depresja mają duży związek z zanieczyszczeniem powietrza, podobnie jak wiele innych jednostek chorobowych.

Komu smog szkodzi najbardziej

Na szczególną uwagę w temacie zagrożeń powodowanych przez skażone powietrze zasługują kobiety w ciąży i małe dzieci. Badania przeprowadzone w Krakowie wykazały, że ciężarne narażone na smog rodzą dzieci o mniejszej pojemności płuc i bardziej podatne na infekcje układu oddechowego. Znane są także dane mówiące o niższym IQ (średnio o 3,8 punktu) i większym prawdopodobieństwie wystąpienia ADHD (zespołu nadpobudliwości z deficytem uwagi). Wdychanie smogu przez przyszłą matkę wiąże się ponadto z ryzykiem wewnątrzmacicznego obumarcia płodu i niską masą urodzeniową noworodka.

Sposoby na smog

W 1989 roku amerykańska agencja kosmiczna NASA stworzyła listę 18 roślin wyróżniających się wysoką skutecznością w oczyszczaniu powietrza. Króluje na niej dracena odwrócona i chryzantema wielkokwiatowa. Warto wnieść trochę zieleni do mieszkania i miejsca pracy, ale żeby cieszyć się w nich czystym powietrzem, powinna to być jedna roślina na 10 metrów kwadratowych pomieszczenia. Dla osób spędzających dużo czasu na zewnątrz najlepsze rozwiązanie stanowią maski antysmogowe. Są one idealne dla sportowców, zwłaszcza dla biegaczy i cyklistów, ponieważ podczas intensywnego wysiłku fizycznego zwiększa się częstotliwość oddechu, w wyniku czego do płuc dostaje się więcej szkodliwych substancji, nawet o 230% w porównaniu ze zwykłym spacerem.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że z powodu smogu każdego roku umiera przedwcześnie 48 270 Polaków. Dla porównania według statystyk wypadków samochodowych na polskich drogach ginie rocznie 3100 osób. Przedstawione dane skłaniają do refleksji nad obecnym stylem życia, szeroko pojętą ochroną środowiska i troską o zdrowie.

„Twój Farmaceuta” nr 15, styczeń/luty 2018

autor mgr farmacji Agnieszka Dębowska
Data dodania 05.01.2018
Data ostatniej aktualizacji 16.01.2019