Koronawirus (COVID-19) – czy w dobie pandemii żywność jest bezpieczna?

W związku z pandemią SARS-CoV-2 wiele osób obawia się zakażenia. Rzadziej wychodzimy na zewnątrz, unikamy spotkań towarzyskich i stosujemy bardziej rygorystyczne zasady higieny: prawidłowe i regularne mycie rąk wodą z mydłem bądź odkażanie powierzchni użytkowych. A co żywnością? Pojawia się coraz więcej wątpliwości. Czy można jeść świeże warzywa i owoce czy tylko te poddane obróbce termicznej? A co z pieczywem?
Koronawirus jak dbać o żywność?

Koronawirus (COVID-19) a kontakt z zakażoną żywnością

Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ogłosiła, że aktualnie brak dowodów wskazujących na to, że żywność jest prawdopodobną droga transmisji wirusa SARS-CoV-2.

Naukowcy cały czas monitorują, w jaki sposób rozprzestrzenia się wirus i na razie nie stwierdzono, by źródłem zakażenia była żywność. 

Na podstawie danych dotyczących wirusów SARS i MERS jest mało prawdopodobne, aby wirus przenosił się przez żywność, i nie ma dotychczas dowodów, aby miało to miejsce.

Wirus SARS-CoV-2 rozprzestrzenia się drogą kropelkową z człowieka na człowieka, np. gdy zakażony kicha lub kaszle i rozsiewa krople płynów ustrojowych, z którymi może następnie mieć kontakt osoba zdrowa. Wirus, by się namnażać potrzebuje gospodarza, którym jest człowiek, a nie żywność.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca jednak, by mimo wątpliwego ryzyka zakażenia się SARS-CoV-2 przez żywność, zachować zasady higieny przy kontakcie z żywnością jako profilaktykę zatruć pokarmowych.

Sprawdź: Przybij Piątkę z Bezpieczniejszą Żywnością. Pobierz plik PDF >> 

Koronawirus (COVID-19) czy wysoka temperatura go niszczy?

Zaobserwowano, że wirus SARS-CoV-2 jest wrażliwy na ciepło – podgrzewanie żywności przez 30 min w temperaturze 60°C jest skuteczne w przypadku niszczenia wirusa SARS, więc sugeruje się, że w przypadku SARS-CoV-2 można zastosować podobną zasadę, zwłaszcza w przypadku przygotowywania żywności surowej, np. mięsa. 

Jak długo wirus może przetrwać na powierzchni użytkowej?

Wirusem SARS-CoV-2 można niestety zakazić się nie tylko przez kontakt człowiek-człowiek, ale również dotykając powierzchni, na które chory nakichał czy nakaszlał – dlatego tak ważna jest etykieta kichania i kaszlu oraz dezynfekcja powierzchni. 

Wciąż mało wiadomo na temat tego wirusa. Koronawirusy cechują się niską stabilnością w środowisku, która różni się w zależności od typu powierzchni, temperatury i wilgotności.

W niedawno opublikowanym badaniu (NEJM, Marzec 2020), sprawdzono, ile wirus SARS-CoV przeżywa na powierzchniach wykonanych z różnych materiałów. Podsumowanie wyników przedstawiono poniżej. Stwierdzono, że ilość wirusa na powierzchni z czasem znacząco maleje (około 3-krotnie).

Wirus SARS-COV-2 - czas przeżywalności

Materiał lub mieszanina gazów Czas przeżywalności wirusa SARS-COV-2
Powietrze (np. gdy ktoś kichnął lub kaszlnął) Do 3 godzin
Powierzchnia miedziana Do 4 godzin
Karton Do 24 godzin
Powierzchnia plastikowa Do 72 godzin
Powierzchnia ze stali nierdzewnej Do 72 godzin

*Opracowano na podstawie: ECDC Technical Report. Disinfection of environments in healthcare and non-healthcare settings potentially contaminated with SARS-CoV-2. March 2020. Van Doremalen N., Bushmaker T. i wsp. Aerosol and surface stability of SARS-CoV-2 as compared with SARS-CoV-1. NEJM, March 2020.

W przypadku przesyłek ryzyko przeniesienia SARS-CoV-2 z kraju pochodzenia na adresata można spokojnie wykluczyć.

Jednak w odniesieniu do żywności i powierzchni użytkowych godziny wydają się okresem dość długim, dlatego zalecana jest regularna dezynfekcja powierzchni użytkowych jako skuteczna metoda w likwidowaniu wirusa. Żywność surową powinno poddać się odpowiedniej obróbce termicznej.

Jeżeli podejrzewa się, że powierzchnia może być skażona, wtedy zdezynfekowanie jej zniszczy wirusa i zapobiegnie zakażeniu. Należy również pamiętać o regularnym myciu rąk wodą z mydłem i unikaniu dotykania oczu, ust i nosa.

Koronawirus (COVID-19) a pieczywo

Główny Inspektorat Sanitarny oświadczył, że w przypadku pieczywa, podobnie jak innej żywności, nie ma obecnie dowodów naukowych na zakażenie wirusem SARS-CoV-2 drogą pokarmową. Nie zwalnia to jednak nikogo, od zachowania zasad higieny i bezpieczeństwa.

W razie wątpliwości co do czystości mikrobiologicznej pieczywa, można je po zakupie wstawić do nagrzanego do 180-200◦C piekarnika, na około 2 minuty.

Pamiętaj, że wirusy ulegają inaktywacji po poddaniu żywności obróbce termicznej w 60-70◦C.

Koronawirus (COVID-19) a żywność importowana z regionów transmisji wirusa

Nie ma dowodów, które by potwierdzały, że zwierzęta lub produkty odzwierzęce, których import do Unii Europejskiej (UE) został zaakceptowany, stanowią ryzyko zakażenia SARS-CoV-2.

Jako, że nie wykazano jak dotąd zakażeń SARS-CoV-2 spowodowanych transmisją wirusa ze skażonej żywności, nie ma aktualnie wskazań, by żywność nie mogła być importowana do krajów UE z regionów transmisji wirusa. Nie powinna ona stanowić zagrożenia wystąpienia COVID-19.

Koronawirus (COVID-19) jak robić zakupy spożywcze podczas pandemii?

  • Należy zachowywać odstęp w kolejkach – optymalnie 1-1,5 m. Unikaj dużych skupisk ludzi, a jeżeli możesz zrobić je online, skorzystaj z tej możliwości.
  • Należy przestrzegać etykiety kichania i kaszlu – nie w stronę innych osób i nie w stronę towaru najlepiej zasłaniać usta i nos jednorazową chusteczką (którą należy wyrzucić do kosza) lub przedramieniem.
  • Preferuj korzystanie z kart płatniczych i płatności elektronicznych.
  • Nie powinno się przebierać i dotykać żywności, która jest przeznaczona do spożycia bez mycia, albo bez obróbki termicznej – np. pieczywa, wyrobów cukierniczych, warzyw i owoców.
  • Unikaj podczas zakupów dotykania oczu, nosa i ust.

Koronawirus SARS-CoV-2 czas przeżywalności.

Koronawirus (COVID-19) a zasady higieny w kuchni

  • Należy myć ręce, narzędzia kuchenne, ale również dezynfekować powierzchnie użytkowe – czyli blat kuchenny, uchwyty lodówki, piekarnika i szafek – te powierzchnie, które dotykane są dłońmi przez różnych domowników.
  • Oddzielaj produkty surowe, np. nieugotowane mięso od ugotowanego, świeże warzywa od ugotowanych, aby ograniczyć ryzyko przeniesienia się między nimi drobnoustrojów (tzw. zanieczyszczeń krzyżowych), poprzez m.in. używanie innych desek, noży, mycie rąk między obróbką różnych rodzajów produktów – ta zasada nie ogranicza się wyłącznie do zapobiegania COVID-19, ale również zatruciom pokarmowym.

Mycie rąk to jedna z zasad higieny w kuchni.

Koronawirus (COVID-19) a higiena pracowników w branży spożywczej i gastronomicznej

Pracownicy branży spożywczej i gastronomicznej powinni stosować standardowe dobre praktyki higieniczne. Mają one na celu ochronę konsumenta przed różnymi potencjalnie chorobotwórczymi drobnoustrojami, nie tylko wirusem SARS-CoV-2. Zasady te są zbliżone do tych skierowanych do ogółu populacji. 

Zasady higieny dla pracowników branży spożywczej i gastronomicznej:

  • Stosowanie zasad bezpieczeństwa żywności.
  • Ograniczenie kontaktu z każdą osobą mającą objawy grypopodobne (tj. kichanie, kaszel, gorączka).
  • Osoby chore z objawami grypopodobnymi (tj. kichanie, kaszel, gorączka) nie mogą pracować w zakładach spożywczych w trakcie utrzymywania się objawów choroby. 

 

Jak często pracownik branży spożywczej i gastronomicznej powinien być ręce?

  • Przed rozpoczęciem pracy.
  • Przed kontaktem z żywnością, która jest przeznaczona do bezpośredniego spożycia, np. ugotowaną, upieczoną i usmażoną.
  • Po obróbce lub kontakcie z żywnością surową i nieprzetworzoną.
  • Po zajmowaniu się odpadami i śmieciami.
  • Po zakończeniu procedur czyszczenia i dezynfekcji.
  • Po skorzystaniu z toalety.
  • Po kaszlu, kichaniu i/lub wydmuchaniu nosa.
  • Po jedzeniu, piciu i/lub paleniu.
  • Po kontakcie z gotówką.


Powyższe zasady można stosować również w domowej kuchni, by zapobiegać tzw. zanieczyszczeniom krzyżowym, czyli między żywnością surową a poddaną obróbce termicznej.

Pracownicy branży spożywczej powinni stosować odpowiednią higienę rąk oraz etykietę kichania i kaszlu przy kontakcie z żywnością, zwłaszcza tą świeżą i sprzedawaną nie w opakowaniu, np. pieczywem, warzywami i owocami.

Do pakowania zarówno konsument, jak i pracownik powinni używać jednorazowych rękawiczek.

Zachęcamy do Przybicia Piątki z Bezpieczniejszą Żywnością, zasadami opracowanymi przez WHO – nie tylko na czas pandemii: Bezpieczniejsza Żywność. Pobierz plik PDF >>

Referencje:

  1. Bundesinstitut fur Risikobewertung. Can the new type of coronavirus be transmitted via food and toys, https://www.bfr.bund.de/en/can_the_new_type_of_coronavirus_be_transmitted_via_food_and_toys_-244090.html (dostęp: 17.03.2020 r.).
  2. Bundesinstitut fur Risikobewertung. Can the new type of coronavirus be transmitted via food and toys, (dostęp: 17.03.2020 r.).
  3. European Food Safety Authority (EFSA). Coronavirus: no evidence that food is a source or transmission route, https://www.efsa.europa.eu/en/news/coronavirus-no-evidence-food-source-or-transmission-route (dostęp: 17.03.2020 r.).
  4. Food Safety Authority of Ireland, COVID-19 (Coronavirus), https://www.fsai.ie/faq/coronavirus.html (dostęp: 17.03.2020 r.).
  5. World Health Organisation (WHO). Five keys to safer food, https://www.who.int/foodsafety/publications/consumer/en/5keys_en.pdf?ua=1 (dostęp: 17.03.2020 r.).
  6. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS). Q&A dotyczące żywności i koronawirusa, https://gis.gov.pl/aktualnosci/qa-dotyczace-zywnosci-i-koronawirusa/ (dostęp: 17.03.2020 r.).
  7. World Health Organisation (WHO). Q&A on coronaviruses (COVID-19), https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses (dostęp: 17.03.2020 r.).
  8. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Q&A on COVID-19, https://www.ecdc.europa.eu/en/novel-coronavirus-china/questions-answers (dostęp: 17.03.2020 r.).
  9. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS). Informacja Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie wyrobów piekarniczych, https://gis.gov.pl/aktualnosci/informacja-glownego-inspektora-sanitarnego-w-sprawie-wyrobow-piekarniczych/ (dostęp: 30.03.2020 r.).
  10. ECDC Technical Report. Disinfection of environments in healthcare and non-healthcare settings potentially contaminated with SARS-CoV-2. March 2020.
  11. Van Doremalen N., Bushmaker T. i wsp. Aerosol and surface stability of SARS-CoV-2 as compared with SARS-CoV-1. NEJM, March 2020.
SARS-CoV-2 jest nowym koronawirusem, którego dopiero poznajemy, dlatego codziennie pojawiają się nowe doniesienia naukowców, klinicystów i instytucji państwowych. Dokładamy wszelkich starań, by monitorować te informacje i aktualizować możliwie sprawnie zamieszczane treści.

 

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor Mgr Agata Stróżyk, Młodszy Specjalista ds. Informacji Medycznej, Dietetyk kliniczny, sportowy i pediatryczny
Data dodania 23.03.2020
Data ostatniej aktualizacji 02.07.2020