Gorączka Zachodniego Nilu - objawy, leczenie, jak dochodzi do zakażenia?

Co to jest gorączka Zachodniego Nilu?

Gorączka Zachodniego Nilu (WNF ang. West Nile Fever), to groźna choroba zakaźna wywoływana przez wirusa Zachodniego Nilu (WNV, ang. West Nile Virus). Należy on do rodziny Flaviviridae, w której skład wchodzi ponad 70 różnych wirusów z rodzaju Flavivirus, takich jak np. wirus dengi czy żółtej gorączki. Wirus Zachodniego Nilu zaliczany jest do kompleksu tzw. japońskiego zapalenia mózgu - jest to jeden z patogenów, który może wywołać u ludzi zapalenie mózgu.

Wirus Zachodniego Nilu endemicznie występuje głównie w Afryce i na Bliskim Wschodzie, ale także na terenach Azji Południowej, Australii, Stanów Zjednoczonych oraz w niektórych częściach Europy.

Po raz pierwszy wirus ten wyizolowany został w Ugandzie w 1937 r. Nie stanowił on jednak dużego zagrożenia dla zdrowia publicznego. Zakażenia zwykle o łagodnym charakterze najczęściej obserwowano u dzieci czy żołnierzy. Jednak w drugiej połowie XX w. zaczęły pojawiać się duże ogniska zakażenia WNV, w których przebiegu występowały ciężkie objawy neurologicze, m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie mózgu, niejednokrotnie prowadzące do śmierci chorego. 

Obecnie infekcja wirusem Zachodniego Nilu jest powszechnym zjawiskiem. W Europie do 31 lipca 2024 r. zgłoszono 69 przypadków zakażenia - najwięcej w Grecji, Hiszpanii, Austrii i na Węgrzech. Infekcja była przyczyną 8 zgonów.

Ze względu na warunki atmosferyczne sprzyjające aktywności komarów, wysoce prawdopodobne jest, że liczba zakażeń WNV w Europie w najbliższym czasie będzie wzrastać.

W odróżnieniu np. od wirusa dengi, wirusa Zachodniego Nilu mogą przenosić komary występujące lokalnie - podkreśla lek. Agnieszka Motyl, specjalista epidemiologii, lekarz medycyny podróży.

Gorączka Zachodniego Nilu w Polsce 2025

Zgodnie z danymi Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. na gorączkę Zachodniego Nilu w Polsce odnotowano 3 przypadki zakażenia, z kolei w tym samym okresie ubiegłego roku nie wykryto żadnego zakażenia. 

Zakażona została osoba dorosła, która nie odbywała podróży w tereny tropikalne. Drugi odnotowany przypadek został potwierdzony w krakowskim szpitalu, u nastolatka po powrocie z wakacji w Egipcie. Należy pamiętać, że choroba ta nie przenosi się pomiędzy ludźmi, jej rezerwuarem są m.in. komary, dlatego też tych dwóch przypadków zachorowań nie można ze sobą łączyć. 

Jak dochodzi do zakażenia wirusem gorączki Zachodniego Nilu?

Transmisja wirusa z ptaków na człowieka odbywa się za pośrednictwem komarów, które po ukąszeniu ptaka zainfekowanego WNV, następnie, wraz ze śliną mogą przenosić zakażenie na ludzi. Jest to najczęstsza przyczyna tej infekcji w populacji ludzkiej, a ryzyko zakażenia znacząco wzrasta w sezonie wiosenno-letnim, kiedy obserwuje się wzmożoną aktywność tych owadów.

Gorączka Zachodniego Nilu nie jest chorobą zaraźliwą tzn. nie przenosi się pomiędzy ludźmi jak w przypadku grypy czy krztuśca. Zgłoszono natomiast pojedyncze przypadki transmisji wirusa z człowieka na człowieka podczas transplantacji narządów i transfuzji krwi. Zdarzały się również zakażenia niemowląt podczas karmienia piersią przez matkę z infekcją WNV czy zakażenia wewnątrzmaciczne płodu. Dochodziło także do zakażenia wśród pracowników laboratoriów po kontakcie ze skażonym materiałem biologicznym oraz przez kontakt z zakażonymi zwierzętami.

• Powiązane tematy: Komar tygrysi u granic Polski: Czy ten niebezpieczny owad zmieni nasze lato?

Objawy Gorączki Zachodniego Nilu

Okres inkubacji wirusa trwa zwykle 2-14 dni. U zdecydowanej większości osób zakażenie przebiega bezobjawowo. Natomiast u 20 proc. populacji infekcja WNV może prowadzić do poważnej choroby, jaką jest gorączka Zachodniego Nilu.

Do objawów WNF zalicza się symptomy grypopodobne, takie jak np.: 

• gorączka,
• ból głowy,
• ból mięśni,
• złe samopoczucie,
• zmęczenie, a także wymioty,
• wysypka zlokalizowana na tułowiu i kończynach górnych,
• ból oka oraz obrzęk węzłów chłonnych.

Zwykle, u uprzednio zdrowych osób, choroba ma łagodny przebieg.  

U mniej niż 1 proc. chorych może jednak dojść do rozwoju neuroinwazyjnej choroby Zachodniego Nilu (WNND, ang. West Nile Neuroinvasive Disease), która może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych, takich jak:

• ból głowy,
• wysoka gorączka,
• sztywność karku,
• otępienie,
• dezorientacja,
• śpiączka,
• nadwrażliwość na światło,
• drgawki,
• osłabienie mięśni i paraliż.

U tej grupy może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenia mózgu.  

Śmiertelność wśród osób, u których rozwija się WNND, może wynosić nawet do 17 proc. Na ciężki przebieg choroby są narażone przede wszystkim osoby powyżej 50. roku życia, nadużywające alkoholu oraz pacjenci z obniżoną odpornością i z chorobami współwystępującymi (np. cukrzyca, choroby nerek, nowotwory).

• Przeczytaj także: Szczepienia przed wyjazdem

Choroba Zachodniego Nilu - diagnostyka i leczenie

Mimo że objawy choroby często są niespecyficzne i mogą wskazywać m.in. na przeziębienie czy infekcję grypopodobną, w przypadku znacznego ich nasilenia nie należy ich bagatelizować. Gdy pojawią się dolegliwości, mogące wskazywać na zakażenie wirusem Zachodniego Nilu, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza i poinformować go o ewentualnym narażeniu na wirusa (np. odbycie podróży w regiony endemicznego występowania WNV).

Diagnoza jest stawiana na podstawie przeprowadzonego wywiadu, obrazu klinicznego, oraz badań laboratoryjnych. Istotne znaczenie odgrywają badania serologiczne -diagnostyka surowicy lub płynu mózgowo-rdzeniowego w celu wykrycia przeciwciał IgM swoistych dla WNV za pomocą testu immunoenzymatycznego (ELISA). U niektórych pacjentów, zwłaszcza z obniżoną odpornością, wymagających pilnej diagnozy czy z wcześniejszą ekspozycją na flawiwirusa, u których wyniki serologiczne mogą być niejednoznaczne w rozpoznaniu zakażenia pomocne są testy reakcji łańcuchowej polimerazy z odwrotną transkrypcją (PCR). Hodowla komórkowa wirusa jest mniej czuła, i nie zaleca się jej do rutynowej diagnostyki - tłumaczy lek. Agnieszka Motyl.  

Leczenie ma charakter objawowy. Pacjenci z neuroinwazyjną chorobą Zachodniego Nilu często wymagają hospitalizacji, dożylnego podawania płynów, a niekiedy również wspomagania oddechu.

Czy na gorączkę Zachodniego Nilu jest szczepionka?

Nie istnieje szczepionka przeciwko wirusowi Zachodniego Nilu.

Profilaktyka i środki ochrony przed ukąszeniami komarów 

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania wirusowi Zachodniego Nilu jest ochrona przed ukąszeniami komarów. Komary są najbardziej aktywne o świcie i zmierzchu, dlatego w tych godzinach wymagana jest szczególna czujność. Należy zadbać o odpowiedni ubiór (długie rękawy i nogawki) oraz stosować środki odstraszające te owady.  W oknach i drzwiach warto zamontować moskitiery, uniemożliwiające przedostanie się komarów do pomieszczeń. 
Zabrania się dotykania martwych ptaków, które mogą stanowić źródło zakażenia. 
Obecnie w Polsce ryzyko zakażenia jest niewielkie, należy jednak zachować szczególną ostrożność, podróżując w regiony endemicznego występowania wirusa Zachodniego Nilu.

Sprawdź na mapce regiony zagrożone WNV w Europie: Mosquito-borne diseases: An emerging threat (europa.eu)

Źródło:

1. West Nile virus (who.int) (dostęp z dnia: 20.08.2024)
2. https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2024/INF_24_10A.pdf (dostęp z dnia 28.10.2024)
3. West Nile virus season in full swing in Europe (europa.eu) (dostęp z dnia: 20.08.2024)
4. West Nile virus infection (europa.eu) (dostęp z dnia: 20.08.2024)
5. Gorączka niego Nilu wśród ptaków – co trzeba wiedzieć - Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie - Portal Gov.pl (www.gov.pl)
6. Epidemiology and pathogenesis of West Nile virus infection - UpToDate (dostęp z dnia: 20.08.2024)
7. Treatment and prevention of West Nile virus infection - UpToDate (dostęp z dnia: 20.08.2024)
8. Patient education: West Nile virus infection (Beyond the Basics) - UpToDate (dostęp z dnia: 20.08.2024)
9. Preventing West Nile | West Nile Virus | CDC (dostęp z dnia: 20.08.2024)
10. Niczyporuk S. J. West Nile Virus in Poland — real threat in the light of the reports from the Conference “The current problems concerning bloodborne pathogens” (10 March, 2017, Warsaw) Journal of Transfusion Medicine 2017, tom 10, nr 2, 54–62.
11. Treatment and Prevention of West Nile Virus Disease | West Nile Virus | CDC (dostęp z dnia: 20.08.2024),