Szczepienia COVID-19 NOP (niepożądane odczyny poszczepienne)
Szczepienia COVID-19 NOP (niepożądane odczyny poszczepienne)

Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) to każde zaburzenie stanu zdrowia związane ze szczepieniem, które wystąpiło w okresie 4 tygodni po podaniu szczepionki. Wyjątkiem jest szczepienie przeciwko gruźlicy (BCG), gdzie możliwy okres wystąpienia NOP jest dłuższy. Przykładami często występujących NOP są gorączka, ból, zaczerwienie i/lub obrzęk w miejscu ukłucia.

Spis treści:

  1. NOP po szczepieniu na COVID-19 częstotliwość
  2. Szczepienie COVID-19 a anafilaksja
  3. NOP - domowe sposoby

Określenie czy dany NOP jest spowodowany określoną szczepionką, nie jest proste. Po wprowadzeniu szczepionki na rynek, warunki (np. stan zdrowia, przyjmowane leki, czy styl życia pacjenta) nie są tak dobrze kontrolowane jak w trakcie badania klinicznego. Nie zawsze dany objaw musi być związany ze szczepieniem. Objawy występujące po szczepieniu nie zawsze muszą być związane ze szczepieniem, czasem jest to tylko związek czasowy, zależny od czynników od szczepienia niezależnych. Osobą, która określa, czy dany objaw ma związek z podaniem szczepionki określa lekarz.

Charakter i częstość występowania NOP różni się w zależności od szczepionki. W przypadku podejrzenia wystąpienia NOP – pojawienia się niepokojących objawów niedługo po przyjęciu szczepionki warto skonsultować się z lekarzem. W przypadku podejrzenia lub rozpoznania NOP lekarz zgłasza go w ciągu 24 godzin do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.

NOP po szczepieniu na COVID-19 częstotliwość

Najczęściej występujące NOP dla szczepionek przeciwko COVID-19 określono w badaniach klinicznych. Obie szczepionki (Comirnaty i COVID-19 Vaccine Moderna) powodują głównie łagodne niepożądane odczyny poszczepienne, tj. ból w miejscu wstrzyknięcia, zmęczenie, gorączka, ból głowy

Większość niepożądanych odczynów poszczepiennych jest łagodna i nie powinna utrzymywać się dłużej niż kilka dni.

Występowanie ogólnoustrojowych niepożądanych odczynów poszczepiennych było częstsze po drugiej niż pierwszej dawce szczepionki, również ich przebieg był cięższy. Częstość niepożądanych odczynów poszczepiennych o charakterze miejscowym była podobna po przyjęciu pierwszej, jak i drugiej dawki.

Jak często występują niepożądane odczyny poszczepienne po szczepieniu przeciwko COVID-19?

Częstość występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych
 

Bardzo częste

(mogą wystąpić
u więcej niż
1 na 10 osób)
Częste

(mogą wystąpić
u maksymalnie
1 na 10 osób)

Niezbyt częste

(mogą wystąpić
u maksymalnie
1 na 100 osób)

Rzadkie

(mogą wystąpić
u maksymalnie
1 na 1000 osób)

Comirnaty
(Pfizer/
BioNTech)

  • ból, obrzęk w miejscu wstrzyknięcia
  • zmęczenie
  • ból głowy
  • ból mięśni
  • ból stawów
  • dreszcze, gorączka
  • zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia 
  • nudności
  • powiększone węzły chłonne
  • złe samopoczucie
  • ból kończyny
  • bezsenność
  • świąd w miejscu wstrzyknięcia
  • ostre obwodowe porażenie nerwu twarzowego
COVID-19
Vaccine/
Moderna
  • limfadenopatia
  • ból głowy
  • nudności, wymioty
  • ból mięśni, stawów
  • ból w miejscu wstrzyknięcia
  • zmęczenie
  • dreszcze
  • gorączka
  • obrzęk w miejscu wstrzyknięcia
  • wysypka
  • zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia
  • pokrzywka w miejscu wstrzyknięcia
  • wysypka w miejscu wstrzyknięcia

 

  • świąd w miejscu wstrzyknięcia
  • ostre obwodowe porażenie nerwu twarzowego
  • obrzęk twarzy

Bardzo rzadkim działaniem niepożądanym szczepionek COVID-19 Vaccine AstraZeneca i COVID-19 Vaccine Janssen są zakrzepy krwi z małopłytkowością.

Bieżące raporty dotyczące NOP związanych ze szczepieniem przeciwko COVID-19 w Polsce znajdziesz na stronie rządowej: gov.pl/web/szczepimysie/niepozadane-odczyny-poszczepienne.

Szczepienie COVID-19 a anafilaksja

Ciężkie reakcje alergiczne (anafilaksja) po podaniu szczepionek przeciwko COVID-19 występują bardzo rzadko.

Po podaniu szczepionki pacjent powinien zostać na terenie centrum medycznego przez minimum 15 minut. 

Drugiej dawki szczepionki nie podaje się osobom, u których wystąpiła reakcja anafilaktyczna po pierwszej dawce.

Dowiedz się więcej na temat wstrząsu anafilaktycznego.

NOP – domowe sposoby

Niepożądane odczyny poszczepienne po podaniu szczepionki na COVID-19, takie jak np. ból, obrzęk w miejscu podania szczepionki, ból głowy, ból mięśni czy gorączka, często możesz łagodzić domowymi sposobami.

NOP po szczepieniu
na COVID-19
Zalecenia
Ból,
obrzęk w miejscu
wstrzyknięcia

Przy niewielkiej bolesności zalecane są leki przeciwbólowe dostępne bez recepty (np. zawierające paracetamol, ibuprofen).
W razie potrzeby zastosuj miejscowo okład z sody (roztwór 1/2 szklanki letniej wody + łyżeczka sody oczyszczonej) lub dostępne recepty żele na obrzęki (np. z octanowinianem glinu).

Przy nasilonej bolesności z zaburzeniem ruchomości kończyny skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej.

Zmęczenie,
złe samopoczucie

Wskazany jest odpoczynek.

Przy nasilonym osłabieniu skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej.

Ból głowy

Przy niewielkiej bolesności zalecane są leki przeciwbólowe dostępne bez recepty (np. zawierające paracetamol, ibuprofen).

Przy nasilonym bólu głowy niezwłocznie skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej lub z pogotowiem ratunkowym (112 lub 999).

Ból mięśni,
ból stawów,
ból kończyny
Przy niewielkiej bolesności zalecane są leki przeciwbólowe dostępne bez recepty (np. zawierające paracetamol, ibuprofen).

Przy nasilonej bolesności skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej.
Dreszcze,
gorączka

Jeśli temperatura ciała wynosi >38,5°C. zalecane są leki przeciwgorączkowe dostępne bez recepty (np. zawierające paracetamol, ibuprofen).
Sprawdzaj, czy temperatura ciała obniża się po zastosowaniu leku.
Pamiętaj, by przed przyjęciem leku uważnie przeczytać ulotkę, sprawdzić datę ważności i sposób dawkowania.

Zastosuj chłodne okłady (na kark, na brzuch i pachwiny, pod kolana) lub kilkuminutową kąpiel w letniej wodzie.
Pamiętaj o wypijaniu odpowiedniej ilości płynów, aby uniknąć odwodnienia (nie mniej niż 2 litry na dobę).

Jeśli wysoka gorączka (>38,5°C) nie ustępuje po podaniu leków przeciwgorączkowych, trwa >2 dni, skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej lub z pogotowiem ratunkowym (112 lub 999).

Nudności

Zaleca się unikanie potraw ciężkostrawnych (np. o wysokiej zawartości tłuszczu, ostrych, mocno przyprawionych) oraz produktów zawierających sporo błonnika nierozpuszczalnego (np. płatków owsianych. orzechów, nasion, nasion roślin strączkowych, surowych warzyw i owoców - preferuj w tym okresie gotowane, duszone). Lepiej tolerowane mogą być pokarmy w postaci płynnej, np. zupy, koktajle, jogurty, musy owocowe.
Napoje z dodatkiem rumianku lub imbir mogą łagodzić dolegliwości.

Jeżeli objaw długo się utrzymuje lub/i jest bardzo nasilony, skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej.

Świąd
w miejscu
wstrzyknięcia

Unikaj drapania — może nasilać dolegliwości. Jeżeli świąd jest uciążliwy i trudny do zniesienia, można zastosować dostępne recepty maści przeciwświądowe z dimetindenem.

Ostre obwodowe
porażenie nerwu
twarzowego
Niezwłocznie skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej.

Ciężka reakcja
alergiczna
(wstrząs anafilaktyczny)

Po podaniu szczepionki pacjent powinien zostać na terenie centrum medycznego przez minimum 15 minut, aby personel medyczny mógł szybko zareagować w razie wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej. Objawy silnej reakcji alergicznej mogą obejmować: trudności z oddychaniem, opuchliznę twarzy i gardła, szybki rytm serca, silną wysypkę na całym ciele i/lub zawroty głowy i osłabienie.

Jeśli nasilona reakcja alergiczna wystąpi poza placówką medyczną, skontaktuj się z pogotowiem ratunkowym (112 lub 999)

Reakcje związane
z lękiem, np. omdlenia,
hiperwentylacja
lub związane
ze stresem jako
psychogenna reakcja
na wstrzyknięcie
z użyciem igły
W przypadku objawów reakcji lękowej związanej ze wstrzyknięciem z użyciem igły, personel medyczny zapewni wsparcie.

Jeśli objawy reakcji lękowej pojawią się w domu, skontaktuj się ze swoim lekarzem opieki podstawowej.

Dowiedz się więcej o szczepieniach przeciwko COVID-19.

Autor: mgr Agata Stróżyk, Młodszy Specjalista ds. Informacji Medycznej, Dietetyk kliniczny, sportowy i pediatryczny

Referencje:

pzh.gov.pl/system-nadzoru-nad-niepozadanymi-odczynami-poszczepiennymi-w-polsce/

gov.pl/web/szczepimysie/niepozadane-odczyny-poszczepienne

ChPL Comirnaty

ChPL COVID-19 Moderna Vaccine