Rumień zakaźny – przyczyny, objawy i leczenie. Jak wygląda rumień zakaźny?

Czym jest rumień zakaźny?

Rumień zakaźny nazywany jest piątą chorobą, z uwagi na fakt, iż podobnie jak odra, różyczka, płonica (szkarlatyna), choroba Dukesa oraz rumień nagły (pozostałe z 6 chorób) objawia się wysypką. Choroba jest wysoce zakaźna i przenosi się głównie drogą kropelkową poprzez wydzielinę układu oddechowego (tj. ślinę, plwocinę), podczas kichania lub kaszlu.  

Za pojawienie się rumienia zakaźnego odpowiada parwowirus B19. Wywołuje on liczne schorzenia, takie jak np.: zapalenie stawów u dorosłych, zespół grudkowo-krwotocznych rękawiczek i skarpetek (nietypowe wysypki bez rumienia na twarzy), zaburzenia hematologiczne oraz rumień zakaźny – głównie u dzieci. 

Szacuje się, że 60 proc. populacji przechodzi w ciągu swojego życia zakażenie parwowirusem, które może przebiegać bezobjawowo zarówno u dzieci, jak i dorosłych.

Rumień zakaźny jest najbardziej zaraźliwy przed pojawieniem się wysypki, kiedy objawy przypominają zwykłe przeziębienie lub grypę. Powikłania mogą wystąpić u osób z zaburzeniami krwi lub osłabionym układem odpornościowym.

Objawy rumienia zakaźnego

Najczęściej w początkowej fazie choroby symptomy obejmują m.in. złe samopoczucie, ból głowy, ból gardła i czasami gorączkę. Najbardziej charakterystycznym objawem rumienia zakaźnego jest jednak czerwona wysypka (niekiedy swędząca), pojawiająca się kilka dni po wystąpieniu gorączki lub objawów grypopodobnych.

Pierwsze zmiany skórne pojawiają się przeważnie na policzkach i kształtem przypominają skrzydła motyla – wysypka nie występuje na nosie i brodzie. Następnie girlandowato (koronkowato, siateczkowato) układająca się wysypka pojawia się na tułowiu i kończynach. Zwykle ustępuje w ciągu 7–10 (czasami do 14) dni, ale może pojawiać się i znikać przez kilka kolejnych tygodni, szczególnie po ekspozycji na światło słoneczne lub po wysiłku fizycznym czy w związku ze stresem.

Przebieg choroby podzielić można na dwie podstawowe fazy:

Różnice w objawach rumienia zakaźnego u dorosłych i dzieci

Zakażenie parwowirusem B19 u osób dorosłych częściej wywołuje objawy stawowe (u 8 proc. dzieci i u 60 proc. dorosłych). U dzieci zwykle zajęte zostają stawy kolanowe i skokowe. U dorosłych zapalenie stawów występuje częściej u kobiet i zajmuje symetrycznie stawy międzypaliczkowe, dalsze i bliższe oraz stawy nadgarstkowe. Ból zlokalizowany w stawach zwykle trwa od 1. do 2. tygodni, ale może się utrzymywać przez miesiąc lub nawet dłużej. Jeśli wysypka wystąpi u dorosłych, jest ona mniej charakterystyczna.

Jak wygląda rumień zakaźny - [ZDJĘCIA]

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie parwowirusem B19?

Najbardziej narażoną grupą na zakażenie rumieniem zakaźnym są przede wszystkim dzieci oraz dorośli, którzy nie przechorowali choroby w okresie dziecięcym i nie mają odporności. U osób z niedoborami odporności, chorobami krwi, łagodne zakażenie parwowirusem może doprowadzić do poważnych powikłań. Zakażenie w czasie ciąży może być niebezpieczne dla nienarodzonego dziecka, ale zdarza się to rzadko.

Rumień zakaźny w ciąży

Zakażenie parwowisursem B19 w trakcie ciąży może być niebezpieczne, gdyż istnieje możliwość transmisji zakażenia na płód przez łożysko (ryzyko szacuje się na 17–33 proc.). Płód jest szczególnie podatny na skutki niedokrwistości wywołanej parwowirusem B19 ze względu na skrócony okres półtrwania krwinek czerwonych i zwiększającą się objętość krwinek czerwonych. Najbardziej niebezpiecznym momentem zakażenia dla płodu jest II. trymestr ciąży, ponieważ w tym okresie wytwarzają się pierwsze czerwone krwinki zarodka. Kiedy wirus podczas transmisji dociera do krwi pępowinowej oraz wątroby płodu, zakaża komórki biorące udział w procesie namnażania się erytrocytów (czerwonych krwinek) w szpiku kostnym.

Około 30 proc. płodów u kobiet zakażonych podczas ciąży przejawia symptomy choroby, z czego od 2 proc. do 6 proc. ciąż jest rzeczywiście zagrożonych. W sytuacji, gdy kobieta zarazi się podczas ciąży rumieniem zakaźnym, specjalista może zalecić dodatkowe wizyty w postaci częstszych badań krwi oraz USG. Kobieta może zostać skierowana do specjalistycznego ośrodka i być poddana ścisłej obserwacji. Dodatkowo dzieci, które przeszły zakażenie parwowirusem B19 po urodzeniu wymagają specjalistycznej kontroli z uwagi na ryzyko powikłań.

Jeśli jesteś w ciąży i masz objawy piątej choroby lub jeśli przebywasz w pobliżu osoby, która choruje na rumień zakaźny, poinformuj o tym lekarza lub położną.

Diagnostyka rumienia zakaźnego

Podejście diagnostyczne zależy od pacjenta i obrazu klinicznego. Diagnostykę laboratoryjną (badania serologiczne) wykonuje się najczęściej u osób z grupy ryzyka. W przypadku diagnozowania pacjenta bez obciążeń rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych, np. na podstawie wysypki. W przypadku rumienia zakaźnego główna diagnostyka różnicowa obejmuje inne zakaźne wysypki, w tym różyczkę, odrę, infekcje enterowirusowe i zakażenie paciorkowcem grupy A. Jakość i rozmieszczenie wykwitów skórnych, a także historia szczepień i obecność innych objawów mogą być często wykorzystane do rozróżnienia tych infekcji.

Jak przebiega leczenie rumienia zakaźnego?

Nie ma specyficznej terapii. U niektórych pacjentów może być wskazane łagodzenie objawów: gorączki, bólu głowy, bólu stawów, zapalenia stawów lub świądu. U osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym, choroba zwykle przebiega bez powikłań. Nie ma szczepionki oraz konkretnego leku na zwalczenie choroby. Nie stosuje się antybiotyków na piątą chorobę. Osoby, które przeszły zakażenie, na ogół mają odporność ochronną na przyszłe infekcje.

Z lekarzem należy skonsultować się zawsze, kiedy pojawią się pierwsze objawy choroby w celu uzyskania niezbędnych informacji na temat postępowania.

Kiedy dziecko może wrócić do szkoły?

Większość zakażonych osób dowiaduje się, że ma piątą chorobę tylko dlatego, że pojawia się u nich typowa wysypka. Wówczas, nie stanowią już źródła zakażenia. Uważa się, że wysypka jest uwarunkowana immunologicznie i zanim się pojawi, wiremia już ustąpiła. Pacjenci zakażeni parwowirusem B19 są najbardziej zaraźliwi w fazie aktywnej replikacji i wydalania wirusa, która występuje od 5 do 10 dni po ekspozycji i zwykle trwa około 5 dni. Po pojawieniu się wysypki i/lub artropatii, osoby zakażone nie są już zakaźne. Dziecko może wrócić do szkoły, gdy poczuje się lepiej. Skonsultuj się z lekarzem lub pielęgniarką, jeśli nie masz pewności, czy może wrócić do szkoły.

Jakie są powikłania po rumieniu zakaźnym?

U osób zdrowych rumień zakaźny ma zwykle łagodny przebieg. Jednak u niektórych osób może przyczynić się do poważnych komplikacji zdrowotnych, wpływając na pracę układu nerwowego czy krwionośnego. Parwowirus B19 może spowodować znaczny spadek liczby krwinek czerwonych u niektórych pacjentów (w rzadkich przypadkach może doprowadzić do ostrego zespołu hemolitycznego), dlatego może być niebezpieczny dla osób chorujących na anemię. Szczególnie narażoną grupą na ryzyko powikłań związanych z rumieniem zakaźnym są:

• osoby chorujące na białaczkę i nowotwory,
• osoby z niedoborami odporności,
• pacjenci z chorobami krwi,
• po przeszczepie narządów,
• zakażeni wirusem HIV, 
• osoby z anemią.

Środki zapobiegawcze zmniejszające ryzyko zakażenia to przede wszystkim mycie rąk, prawidłowe zakrywanie ust oraz nosa podczas kaszlu i kichania, unikanie dotykania oczu, nosa bądź ust, unikanie bliskiego kontaktu z chorymi oraz w przypadku zachorowania pozostanie w domu. 

Dowiedz się więcej:

• Rumień nagły (trzydniówka, gorączka trzydniowa, choroba szósta)
• Rumień wędrujący. Jak wygląda rumień po ukłuciu kleszcza?
• Choroby dzieci - lista najczęstszych chorób zakaźnych
• Szkarlatyna (płonica) u dzieci i dorosłych - objawy i leczenie
• Półpasiec – objawy, powikłania, leczenie

Bibliografia:

1. Hermyt E, Golonka A, Zmarzły N, Szczepanek K, Stanienda L, Mazurek U, Witek A. Zakażenie parwowirusem B19 w okresie ciąży – problem nie tylko dla ginekologa, Pediatr Med Rodz, 2019, 240 – 245 [https://www.proquest.com/docview/2708762707?fromopenview=true&pq-origsite=gscholar&sourcetype=Scholarly%20Journals]
2. https://www.cdc.gov/parvovirus-b19/about/index.html?CDC_AAref_Val=https://www.cdc.gov/parvovirusb19/about-parvovirus.html
3. https://www.cdc.gov/parvovirus-b19/about/parvovirus-b19-in-pregnancy.html