Hantawirus – objawy, zakażenie i leczenie. Czy jest groźny w Polsce?

Hantawirus w Polsce – najważniejsze informacje

Tak, zakażenia hantawirusami zdarzają się w Polsce, choć należą do rzadkich.

Pierwszy potwierdzony u ludzi przypadek HFRS w Polsce odnotowano w 2006 r. Liczba zakażeń jest bardzo niewielka, zwykle kilka do kilkunastu przypadków rocznie. W niektórych latach nie rejestruje się żadnego zachorowania, w innych pojawiają się pojedyncze przypadki lub małe ogniska, głównie na południu i południowym wschodzie kraju.

W okresie od 2007 do 2017 roku w Polsce odnotowano łącznie 128 potwierdzonych zakażeń hantawirusami. Zdecydowana większość, czyli 123 przypadki, wystąpiła na terenie województwa podkarpackiego. Pojedyncze zachorowania zgłoszono również w innych częściach kraju: trzy w Małopolsce, jeden na Opolszczyźnie oraz jeden w województwie łódzkim.

Do końca stycznia 2024 r. rozpoznano łącznie 242 przypadki HFRS. Prawdopodobnie dane te są jednak niedoszacowane.

Zakażeni pacjenci byli hospitalizowani — tylko jedna osoba nie wymagała leczenia szpitalnego.

W Polsce występują głównie wirusy Puumala i Dobrava, przenoszone przez nornice i myszy polne. Mogą one wywoływać gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym, czyli HFRS, zwykle o łagodniejszym przebiegu niż w Azji czy Amerykach.

Czym są hantawirusy?

Hantawirusy to grupa wirusów zoonotycznych, czyli przenoszących się ze zwierząt na ludzi. Występują na każdym zamieszkanym kontynencie. Ich źródłem są głównie dzikie gryzonie – myszy, szczury i nornice, które wydalają wirusa z odchodami i śliną.

Wirus HTN, czyli Hantaan, po raz pierwszy wyizolowano w Korei w 1978 r. Ma on liczne odpowiedniki występujące u dzikich gryzoni w Eurazji.

Zakażenia u ludzi mogą być powodowane przez kilka ortohantawirusów, m.in.:

• Andes (ANDV) i Sin Nombre (SNV) – Ameryka Północna i Południowa,
• Puumala i Dobrava – Europa.

Zakażenia hantawirusami są rzadkie na świecie, aczkolwiek prawdopodobnie wiele przypadków choroby hantawirusowej pozostaje niezgłaszanych.

Szacuje się, że rocznie dochodzi do około 26 000 przypadków, z czego:

• około 25 000 to HFRS, czyli przypadki z Azji i Europy,
• mniej niż 500 to HCPS, czyli przypadki z obu Ameryk,
• region Ameryk w 2025 r.: 229 przypadków, 59 zgonów,
• Europa w 2023 r.: 1885 przypadków – jeden z najniższych poziomów w ostatnich latach,
• Azja Wschodnia: nadal kilka tysięcy zachorowań rocznie; najwyższą zapadalność notują Chiny, choć trend jest spadkowy.

Śmiertelność zależy od regionu i typu wirusa:

• <1–15% w Europie i Azji,
• do 50% w obu Amerykach.

Czynniki środowiskowe i ekologiczne wpływające na populacje gryzoni mogą sezonowo wpływać na liczbę zachorowań.

Jak można zarazić się hantawirusem?

Rezerwuarem wirusów są zakażone dzikie gryzonie, u których wirusy te nie powodują objawów chorobowych.

Najczęściej do zakażenia dochodzi wtedy, gdy człowiek wdycha powietrze zanieczyszczone wirusem pochodzącym z odchodów gryzoni. Dzieje się tak, gdy odchody, mocz, ślina lub materiał gniazdowy gryzoni wysychają i unoszą się w powietrzu, np. podczas sprzątania, prac rolniczych czy biwakowania. Nawet niewielka ilość wirusa w aerozolu może wywołać chorobę.

Do zakażenia dochodzi zwykle przez wdychanie skażonego powietrza w miejscu, gdzie są odchody lub ślady bytowania gryzoni.

Drogi transmisji hantawirusów:

• Wdychanie skażonego pyłu – główna droga zakażenia. Do infekcji dochodzi, gdy człowiek wdycha cząstki kurzu zanieczyszczone moczem, odchodami lub śliną gryzoni.
• Sprzątanie zamkniętych pomieszczeń – ryzyko rośnie podczas zamiatania lub porządkowania piwnic, stodół, altan, domków letniskowych, magazynów i pomieszczeń gospodarczych, gdzie mogą znajdować się odchody gryzoni.
• Kontakt z żywnością lub wodą skażoną przez gryzonie – możliwe jest zakażenie przez dotknięcie skażonych powierzchni, a następnie ust, nosa lub oczu.
• Ugryzienie przez zakażonego gryzonia – zdarza się rzadko, ale jest możliwe.

Czy hantawirus przenosi się z człowieka na człowieka?

W przeciwieństwie do wielu innych wirusów oddechowych, takich jak grypa czy COVID-19, większość hantawirusów nie przenosi się z człowieka na człowieka. Dlatego zakażenia zwykle ograniczają się do pojedynczych przypadków.

Większość hantawirusów nie przenosi się między ludźmi – wyjątkiem jest wirus Andes, który może szerzyć się przy bliskim i długotrwałym kontakcie, np. w jednym gospodarstwie domowym lub podczas intensywnej opieki nad chorym.

Przenoszenie wirusa ANDV z człowieka na człowieka udokumentowano jedynie w wyniku bliskiego i długotrwałego kontaktu. Takich przypadków potwierdzono do tej pory niewiele.

Kto jest bardziej narażony na zakażenie?

Najbardziej narażone są osoby, które mają częsty lub bezpośredni kontakt z miejscami, gdzie mogą przebywać zakażone gryzonie. To ryzyko wynika głównie z ekspozycji na skażony pył, odchody lub mocz tych zwierząt.

Są to np.:

• osoby porządkujące pomieszczenia odwiedzane przez gryzonie, szczególnie gdy sprzątanie obejmuje zakurzone, długo nieużywane miejsca, gdzie mogą znajdować się odchody lub gniazda;
• rolnicy, leśnicy, osoby pracujące w składach, halach, gospodarstwach oraz ekipy zajmujące się deratyzacją;
• użytkownicy domków letniskowych i budynków gospodarczych, zwłaszcza gdy obiekty są długo zamknięte i mogą być zasiedlane przez gryzonie;
• osoby nocujące w domkach, szopach, gdzie mogą być gryzonie, lub namiotach;
• podróżni odwiedzający obszary endemiczne — ryzyko dotyczy głównie Ameryki Południowej, Ameryki Północnej oraz części Azji, gdzie występują gatunki gryzoni będące naturalnymi nosicielami wirusa.

Ryzyko kontaktu z hantawirusami zależy przede wszystkim od warunków środowiskowych i liczebności populacji gryzoni. Zachorowania często pojawiają się sezonowo, zwykle po zwiększeniu liczby gryzoni. W Europie okresy zwiększonej dostępności pożywienia sprzyjają wzrostowi populacji nornicy rudej, co przekłada się na większą liczbę zakażeń wirusem Puumala u ludzi.

W 2026 roku odnotowano także zakażenia na statku wycieczkowym, związane z wirusem Andes.

Hantawirus objawy – jakie są pierwsze symptomy zakażenia?

Wczesne objawy zakażenia hantawirusem przypominają zwykłą infekcję wirusową. Najczęściej pojawiają się gorączka i dreszcze, bóle mięśni, ból głowy oraz silne osłabienie. U części osób występują także nudności, wymioty, biegunka lub ból brzucha. Charakterystyczny może być również ból pleców albo okolicy lędźwiowej, a czasem także zaczerwienienie twarzy lub zaburzenia widzenia.

Objawy alarmowe – kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub zgłosić do szpitala, jeśli pojawią się:

• duszność, kaszel lub uczucie ucisku w klatce piersiowej,
• gwałtowne pogorszenie samopoczucia,
• skąpomocz lub brak oddawania moczu,
• objawy odwodnienia,
• krwawienia lub wybroczyny,
• spadki ciśnienia,
• zasłabnięcia lub objawy wstrząsu.

Takie symptomy mogą świadczyć o rozwijającym się zespole płucnym (HPS) lub cięższej postaci HFRS, które wymagają pilnej pomocy medycznej.

Po jakim czasie pojawiają się objawy?

Czas od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów zależy od rodzaju hantawirusa:

• w HPS, typowym dla obu Ameryk, symptomy zwykle rozwijają się po 1–8 tygodniach,
• w HFRS, występującym głównie w Europie i Azji, okres inkubacji wynosi najczęściej 1–2 tygodnie, choć może być nieco dłuższy.

Zakresy te są szerokie, ponieważ infekcje wywołane różnymi gatunkami hantawirusów mają odmienny przebieg zakażenia.

Jakie choroby wywołuje hantawirus?

Jedna grupa wirusów może wywoływać dwie różne choroby – obie są rzadkie, ale mogą być poważne.

Wczesne rozpoznanie i szybka pomoc medyczna zwiększają szanse na pełne wyzdrowienie. Ryzyko zakażenia dotyczy głównie osób mających kontakt z miejscami, gdzie mogą przebywać gryzonie.

W zależności od typu wirusa hantawirusy mogą wywołać dwie ciężkie choroby:

• gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym — ang. (hemorrhagic fever with renal syndrome, HFRS) — częsta w Europie i Azji, ze śmiertelnością 12%;
• hantawirusowy zespół płucny — ang. (Hantavirus pulmonary syndrome, HCPS/HPS) — występujący w obu Amerykach, ze śmiertelnością 60%.

Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym, czyli HFRS

HFRS najczęściej dotyczy nerek i może mieć przebieg od łagodnego do ciężkiego. Typowe objawy to:

• wysoka, nagła gorączka,
• dreszcze,
• silne osłabienie,
• ból pleców,
• bóle okolicy lędźwiowej kręgosłupa,
• czasem ból gałek ocznych,
• nudności,
• wymioty,
• bóle brzucha,
• zaczerwienienie twarzy, szyi i klatki piersiowej — częściej w zakażeniach Hantaan,
• problemy z oddawaniem moczu,
• obecność białka lub krwi w moczu,
• małopłytkowość i skłonność do krwawień, np. wybroczyny, krwawienia z błon śluzowych,
• w cięższych przypadkach ostra niewydolność nerek, skąpomocz lub bezmocz,
• wzrost kreatyniny,
• zaburzenia elektrolitowe.

W ciężkich postaciach HFRS, typowych dla zakażeń wirusem Hantaan lub Dobrava, choroba przebiega etapami: faza gorączkowa, czyli toksyczna, faza hipotensyjna, faza skąpomoczu, czyli oliguryczna, faza wielomoczu, czyli poliuryczna, oraz faza zdrowienia.

Pełny powrót do zdrowia może trwać tygodnie lub miesiące.

Najczęstszymi wirusami odpowiedzialnymi za gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym w Europie i Azji są patogeny przenoszone przez lokalne gatunki gryzoni. W naszym regionie najważniejszą rolę odgrywa wirus Puumala, którego naturalnym gospodarzem jest nornica ruda.

Na Bałkanach istotnym czynnikiem chorobotwórczym jest wirus Dobrava-Belgrad, wywołujący cięższe postacie HFRS i związany z myszą leśną. Oprócz nich w Europie występują także inne ortohantawirusy, takie jak Tula, Seewis, Nova czy Brno, które również są przenoszone przez różne gatunki gryzoni.

Hantawirusowy zespół płucny, czyli HPS / HCPS

HPS atakuje przede wszystkim płuca i układ krążenia. Może prowadzić do:

• narastającej duszności,
• obrzęku płuc i nagłej ciężkiej niewydolności oddechowej.

Objawy obejmują:

• gorączkę,
• bóle mięśni,
• ból głowy,
• suchy kaszel,
• narastającą duszność,
• nudności,
• wymioty,
• bóle brzucha,
• uczucie ucisku w klatce piersiowej,
• szybkie pogorszenie stanu pacjenta.

Początek przypomina infekcję wirusową. W ciągu 24–48 godzin może dojść do masywnego obrzęku płuc. Choroba wymaga intensywnej opieki medycznej, a śmiertelność jest wysoka i wynosi 30–40%.

Najważniejszym mechanizmem choroby jest uszkodzenie drobnych naczyń krwionośnych. To prowadzi do gromadzenia się płynu w tkankach, spadków ciśnienia i zaburzeń pracy narządów.

HFRS i HPS – porównanie

Skąd aktualne zainteresowanie hantawirusem?

Na początku maja 2026 r. pojawiły się informacje o ognisku nieznanej choroby z ciężkimi objawami ze strony układu oddechowego na statku wycieczkowym pływającym pod banderą holenderską. Na pokładzie znajdowało się 149 osób z 23 krajów, m.in. z Belgii, Francji, Niemiec, Grecji, Irlandii, Holandii, Polski, Portugalii i Hiszpanii.

Do 6 maja u siedmiu osób wystąpiły objawy, takie jak gorączka, dolegliwości ze strony układu oddechowego i przewodu pokarmowego, przy czym u co najmniej czterech szybko rozwinęło się zapalenie płuc, ostra niewydolność oddechowa i wstrząs.

Badania laboratoryjne próbek pobranych od pasażerów dały wynik pozytywny na obecność hantawirusa Andes (ANDV).

Część pasażerów prawdopodobnie zaraziła się w Argentynie, gdzie wirus występuje endemicznie, a potem mogło dojść do pojedynczych transmisji na statku.

ANDV nie rozprzestrzenia się łatwo, więc ryzyko większej liczby przypadków jest niewielkie, o ile stosowane są środki zapobiegawcze.

W Europie nie występują gryzonie, które naturalnie przenoszą ANDV. Oznacza to, że wirus nie ma jak się tu utrwalić ani przejść do populacji zwierząt. W Europie naturalnymi rezerwuarami hantawirusów są nornice, myszy i szczury, ale przenoszą one inne gatunki ortohantawirusów, takie jak Puumala, Dobrava, Seoul czy Tula – nie Andes virus.

ANDV jest przenoszony przez ryżaczka długoogonowego (Oligoryzomys longicaudatus) oraz inne gatunki występujące wyłącznie w Ameryce Południowej.

Ryzyko dla ogółu populacji jest oceniane jako bardzo niskie.

Hantawirus leczenie

W przypadku zakażeń hantawirusami nie ma jednego, rutynowo stosowanego leku, który zwalczałby wirusa bezpośrednio. Terapia polega głównie na łagodzeniu objawów i wspieraniu pracy narządów, zwłaszcza u osób z ciężkim przebiegiem choroby. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i skierowanie pacjenta do szpitala.

W postaci płucnej, czyli HPS, konieczne może być zastosowanie tlenoterapii, wspomagania oddychania, a czasem także leczenia na oddziale intensywnej terapii.

W przebiegu nerkowym, czyli HFRS, lekarze monitorują czynność nerek, gospodarkę wodno-elektrolitową oraz ogólny stan pacjenta. W cięższych przypadkach może być potrzebna dializoterapia.

Oczywiście nie każde zakażenie hantawirusem może wymagać leczenia szpitalnego. Łagodniejsze przypadki często przebiegają jak zwykła infekcja wirusowa i mogą pozostać nierozpoznane. W praktyce prawdopodobnie jest ich najwięcej, choć trudno określić ich rzeczywistą liczbę.

Hospitalizacja jest konieczna, gdy dochodzi np. do pogorszenia funkcji nerek, zwłaszcza jeśli pojawia się wzrost stężenia kreatyniny, zatrzymanie produktów przemiany materii, czyli mocznika, czy poważne zaburzenia elektrolitowe. W takich sytuacjach pacjent wymaga specjalistycznej opieki i monitorowania w warunkach szpitalnych.

Jak rozpoznaje się zakażenie hantawirusem?

Rozpoznanie zakażenia hantawirusem opiera się na ocenie objawów, dokładnym wywiadzie oraz badaniach laboratoryjnych.

Do potwierdzenia zakażenia wykorzystuje się badania krwi i moczu, w tym ocenę czynności nerek, parametrów zapalnych i ewentualnych zaburzeń krzepnięcia.

W diagnostyce stosuje się również testy serologiczne wykrywające przeciwciała, czyli testy ELISA, immunoblot oraz test immunofluorescencji pośredniej, a także – w wybranych sytuacjach – badanie PCR, które pozwala wykryć materiał genetyczny wirusa.

Hantawirus a podróże — kiedy zachować szczególną ostrożność?

Ryzyko zakażenia zależy od miejsca pobytu i podejmowanych aktywności.

Szczególną ostrożność warto zachować w obszarach wiejskich, leśnych, na kempingach, w schronach, magazynach i wszędzie tam, gdzie może dochodzić do kontaktu z gryzoniami.

Co zrobić po powrocie z podróży, jeśli pojawią się objawy?

Jeśli po powrocie z regionu ryzyka wystąpią takie objawy, jak gorączka, duszność, silne osłabienie, ból pleców lub objawy ze strony nerek, należy skontaktować się z lekarzem.

Warto od razu poinformować o odbytej podróży oraz ewentualnym kontakcie z gryzoniami lub ich odchodami.

Objawów takich jak duszność, narastająca gorączka czy skąpomocz nie należy bagatelizować, ponieważ mogą wskazywać na cięższy przebieg choroby.

Powiązane tematy:

• Wirus hMPV – najważniejsze informacje
• Wirus Marburg - objawy choroby marburskiej, gorączka krwotoczna
• Malaria - objawy, leczenie, występowanie, profilaktyka zdrowia w podróży

Źródła:

1. Krzemień P. Zakażenia hantawirusowe – z czego wynika niedoszacowanie liczby przypadków. Euroimmun, 2024.
2. Majda‑Stanisławska E., Krzemiński Z. Choroby wywoływane przez hantawirusy. Przegląd Epidemiologiczny, 1998, 52(3), 245–253. (Klinika Chorób Zakaźnych Akademii Medycznej w Łodzi). 
3. Nowakowska A., Nowakowski M., Żaczek A. Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS), rodzime zachorowania w Polsce. Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 2024, 343, 255–264.
4. Komunikat GIS nr 2 w sprawie zakażeń hantawirusem - Główny Inspektorat Sanitarny - Portal Gov.pl
5. https://www.ecdc.europa.eu/en/hantavirus-infection 
6. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hantavirus 
7. https://www.uptodate.com/contents/pathogenesis-epidemiology-and-diagnosis-of-hantavirus-infections 

Hantawirus - najczęstsze pytania (FAQ)