Test na krztusiec - p.ciała przeciw bordetella pertussis

Na czym polega test na krztusiec (koklusz?)

Test na krztusiec ma na celu wykrycie bakterii Bordetella pertussis lub odpowiedzi immunologicznej organizmu na zakażenie. W zależności od metody badanie może polegać na identyfikacji materiału genetycznego bakterii, antygenów lub przeciwciał wytworzonych przez organizm w odpowiedzi na infekcję.

Dostępne są dwie główne metody diagnostyczne:

• Test PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) – pozwala na wykrycie DNA bakterii w wymazie z nosa lub gardła. Jest to szybkie i skuteczne badanie, szczególnie polecane w pierwszych tygodniach infekcji.
• Testy serologiczne – wykrywają obecność przeciwciał IgM, IgA i IgG, które są wytwarzane przez układ odpornościowy w odpowiedzi na zakażenie lub szczepienie.

Kiedy robić test na krztusiec?

Test na krztusiec warto wykonać, gdy pojawiają się objawy sugerujące tę chorobę, zwłaszcza w przypadku przewlekłego i uporczywego kaszlu, który trwa dłużej niż dwa tygodnie i nie ustępuje mimo stosowanego leczenia. 

Krztusiec ma różne objawy w zależności od wieku pacjenta. U młodzieży i dorosłych objawy krztuśca są często niespecyficzne.

Objawy u dzieci:

• w pierwszej fazie: suchy kaszel, który początkowo pojawia się głównie nocą, a z czasem także w ciągu dnia, podwyższona temperatura ciała lub gorączka (zazwyczaj niewysoka)
• w drugiej fazie: napadowy, męczący kaszel, często kończący się głębokim wdechem z głośnym świstem przypominającym „pianie”, wymiotami, łzawieniem oczu lub wybroczynami na twarzy,
• epizody bezdechu.

Sprawdź także: Pakiet diagnostyki ostrego, przewlekłego kaszlu u dzieci

Objawy u dorosłych:

• przewlekły kaszel utrzymujący się przez wiele tygodni, szczególnie nasilający się nocą,
• bóle gardła, chrypka i uczucie drętwienia w obrębie gardła,
• objawy grypopodobne, takie jak: ból głowy czy mięśni,
• zmęczenie i zaburzenia snu,
• nadmierne pocenie się,
• chudnięcie.

Dodatkowe wskazania do badania:

• kontakt z osobą z potwierdzonym zakażeniem krztuścem, zwłaszcza w przypadku osób o zwiększonym ryzyku powikłań, jak np. niemowlęta, kobiety w ciąży czy osoby starsze,
• podejrzenie epidemii w otoczeniu, np. w przedszkolu, szkole lub miejscu pracy.

Jakie testy na krztusiec?

Wybór metody diagnostycznej zależy przede wszystkim od stadium choroby i wieku pacjenta.

W początkowej fazie krztuśca (pierwsze 2–3 tygodnie od wystąpienia objawów) najskuteczniejszym badaniem jest test PCR, który pozwala wykryć DNA bakterii Bordetella pertussis m.in. w wymazie m.in. z gardła lub nosogardzieli. Jest to metoda szybka, o wysokiej czułości i specyficzności. 

W późniejszych stadiach choroby (u osób, u których kaszel utrzymuje się ≥ 2–3 tygodni, głównie u dzieci w wieku ≥ 2 lat, młodzieży i dorosłych), stosuje się badania serologiczne metodą ELISA, które wykrywają obecność przeciwciał w surowicy krwi.

Obecnie zalecanym badaniem serologicznym jest badanie przeciwciał przeciwko toksynie krztuścowej w klasie IgG, pozostałe (IgA i IgM) są jedynie badaniami pomocniczymi, wykonywanymi tylko w określonych przypadkach.

• Przeciwciała Bordetella pertussis IgG – pojawiają się w organizmie w późniejszej fazie zakażenia lub po szczepieniu. Ich obecność  świadczy o przebytej chorobie lub nabytej odporności w wyniku szczepienia.
• Przeciwciała Bordetella pertussis IgM – ich obecność wskazuje na wczesne stadium infekcji. To pierwszy sygnał, że organizm rozpoczął walkę z bakteriami.
• Przeciwciała Bordetella pertussis IgA – pojawiają się w błonach śluzowych i mogą wskazywać na niedawną lub trwającą infekcję (badanie to charakteryzuje się małą czułością).

Przeczytaj także: Test genetyczny (PCR, RT-PCR, RT-LAMP) 

Test PCR a badania przeciwciał na krztusiec - różnice 

Test PCR identyfikuje bezpośrednio obecność bakterii w organizmie i jest najbardziej skuteczny w początkowej fazie choroby. Natomiast badania serologiczne oceniają odpowiedź immunologiczną organizmu poprzez wykrywanie przeciwciał. 

Jak przygotować się do badania na krztusiec?

Przygotowanie do testu na krztusiec zależy od rodzaju badania:

• Test PCR wymaga pobrania wymazu z nosogardzieli (z nosowej części gardła). Pacjent powinien unikać jedzenia i picia przez kilka godzin przed badaniem.
• P.ciała przeciw bordetella pertussis nie wymagają szczególnego przygotowania. Badanie polega na pobraniu krwi (nie na czczo).

Wyniki testu na krztusiec – czas oczekiwania, interpretacja

Czas oczekiwania na wyniki zależy od rodzaju testu:

• Test PCR – wyniki są zwykle dostępne do 7 dni roboczych.
• Badania serologiczne – wyniki mogą być gotowe w ciągu kilku dni, w zależności od laboratorium.

Po otrzymaniu wyników należy skonsultować się z lekarzem w celu ich interpretacji i ustalenia dalszego postępowania. Lekarz oceni wyniki w kontekście objawów klinicznych i zdecyduje o ewentualnym leczeniu lub dalszej diagnostyce.

Ile kosztuje test na krztuśca?

Poniżej przedstawiamy orientacyjne ceny testu na krztusiec (zgodnie ze stanem na 28.10.2025 r.).