W styczniu 2022 r. Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła nową Międzynarodową Klasyfikację Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11). Polska, podobnie jak wszystkie kraje członkowie WHO, ma 5-letni okres przejściowy na jej wdrożenie. Czas ten zostanie przeznaczony na tłumaczenie dokumentu, konsultacje i szkolenia dla specjalistów - zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Zdrowia, cały proces ma zakończyć się w czerwcu 2023. Dużą rewolucją w nowej klasyfikacji jest zmiana w rozpoznaniach autyzmu i Zespołu Aspergera. Środowiska specjalistów, a także same zdiagnozowane osoby i ich rodziny zastanawiają się, jakie czekają ich zmiany i co będą w praktyce oznaczać?

Zespół Aspergera i autyzm - zmiany w klasyfikacji.

Spis treści:

  1. Kilka słów o Zespole Aspergera i autyzmie
  2. Różnice między Zespołem Aspergera a autyzmem
  3. Nie będzie już Zespołu Aspergera i nie tylko...
  4. Dlaczego znika podział na Zespół Aspergera i autyzm?
  5. Czy zmieni się sposób diagnozowania spektrum autyzmu?
  6. Nowa klasyfikacja zaburzeń ze spektrum autyzmu a orzeczenia
  7. Możliwe konsekwencje zmian

Kilka słów o Zespole Aspergera i autyzmie

Zarówno autyzm dziecięcy, jak i Zespół Aspergera, należą do grupy zaburzeń neurorozwojowych. Oznacza to, że za objawy odpowiadają czynniki wrodzone, wpływające na specyficznie kształtujący się profil rozwojowy danej osoby (mówimy wtedy o tzw. profilu neuroatypowym).

Do objawów osiowych zaburzeń ze spektrum autyzmu zalicza się: stałe nieprawidłowości w obrębie komunikacji społecznej i interakcji oraz ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności.

Objawy muszą wystąpić we wczesnym dzieciństwie, choć mogą nie przejawiać się w pełni, dopóki oczekiwania społeczne nie przekroczą ograniczonych możliwości danej osoby.

Różnice między Zespołem Aspergera a autyzmem

Zespół Aspergera i autyzm rozpoznawane są w oparciu o te same kryteria. Oznacza to, że różnice, jakie możemy dostrzec pomiędzy jedną a drugą grupą, nie są związane z odrębnymi objawami, tylko z różnym nasileniem tych symptomów.

Mogą to być różnice w nasileniu zaburzeń komunikacji (np. poziom rozwoju mowy i poziom jej funkcjonalności), czy różne stopnie funkcjonowania (np. poziom samodzielności).

Nie będzie już Zespołu Aspergera i nie tylko...

W nowej klasyfikacji nie znajdziemy już takich rozpoznań jak: Zespół Aspergera, autyzm atypowy czy autyzm dziecięcy. Zamiast tego pojawi się zaburzenie ze spektrum autyzmu (ang. autism spectrum disorder, ASD).

W praktyce oznacza to, że nie znika Zespół Aspergera, czy autyzm dziecięcy - zmienia się nazewnictwo wykorzystywane do opisu poszczególnych objawów i ich nasilenia. Nowa klasyfikacja wyodrębniać będzie 9 dodatkowych nazw i kodów, które posłużą do rozszerzenia diagnozy głównej.

Dla przykładu: "dawny" Zespół Aspergera w nowej klasyfikacji prawdopodobnie przez większość specjalistów określany będzie jako "zaburzenia ze spektrum autyzmu bez zaburzeń rozwoju intelektualnego i bez upośledzenia funkcjonalnego języka".

Dlaczego znika podział na Zespół Aspergera i autyzm?

Zmiany w kryteriach diagnostycznych spowodowane są m.in. postępami w badaniach naukowych i większą świadomością na temat obrazu tego zaburzenia.

W latach 90. klinicyści zakładali, że u 3/4 osób z autyzmem obserwuje się również obniżenie kompetencji poznawczych. Zespół Aspergera miał być swego rodzaju alternatywą dla określenia tych dzieci, które prezentowały cechy typowe dla autyzmu, ale ich intelekt był w normie i miały dobrze rozwinięte umiejętności językowe.

Dziś wiemy, że u większości osób z autyzmem poziom inteligencji werbalnej i niewerbalnej mieści się w normie. Oznacza to, że objawy autyzmu nie są równoznaczne z obniżonymi kompetencjami poznawczymi - w diagnostyce jest to jedynie dodatkowa informacja o poziomie funkcjonowania danej osoby.

Odcięcie się od starej klasyfikacji i wprowadzenie nowej jest zatem symbolicznym zniesieniem podziałów na "lepszych" i "gorszych", co nierzadko funkcjonowało w przekonaniach opiekunów i specjalistów. Określenie "spektrum" ma zwracać uwagę na różnorodność - w obrębie tej samej grupy znajdziemy bowiem osoby skrajnie różniące się np. w poziomie funkcjonowania samoobsługowego czy komunikacyjnego.

Czy zmieni się sposób diagnozowania spektrum autyzmu?

Na tym etapie wiemy o zmianach w klasyfikacji, ale niewiele o zmianach w procesie diagnostycznym. Od specjalistów z pewnością będzie to wymagało innego uporządkowania sobie informacji i zintegrowania ich. Być może z czasem pojawią się również nowsze narzędzia diagnostyczne, które będą pomagać w trafniejszym stawianiu rozpoznań.

Nie należy się jednak obawiać o to, że postawione już rozpoznania w oparciu o ICD-10 przestaną mieć znaczenie lub że diagnoza ta zostanie "cofnięta".

Nowa klasyfikacja zaburzeń ze spektrum autyzmu a orzeczenia

Od początku roku wielu rodziców zastanawia się, jak ta zmiana może wpłynąć na orzecznictwo i przysługującą ich dzieciom pomoc.

Ministerstwo nie podjęło do tej pory oficjalnego stanowiska w tej sprawie, trudno jest zatem przewidzieć, co się zmieni i czy w ogóle się zmieni. Warto pamiętać, że wprowadzanie nowej klasyfikacji to proces, który będzie wymagał nie tylko czasu, ale i zaangażowania wielu środowisk do wypracowania spójnych standardów działania. Na tym etapie należy uzbroić się w cierpliwość i poczekać na oficjalne informacje ze sprawdzonych źródeł.

POMOC DLA OSÓB W SPEKTRUM AUTYZMU
Centra Zdrowia Psychicznego Mind Health

SPRAWDŹ

Możliwe konsekwencje zmian

Przy każdej zmianie, szczególnie tej, która przychodzi odgórnie, możemy czuć duży opór i niezgodę, bo wiąże się to z realną, ale i symboliczną utratą (poczucia bezpieczeństwa, poczucia przynależności, przywilejów). Zmiany nierzadko rodzą podziały, ale często są także początkiem dla budowania sojuszy.

Bez względu na to, czy jesteś rodzicem dziecka z diagnozą ZA, autyzmu dziecięcego, osobą w spektrum, czy partnerem bądź partnerką takiej osoby, z pewnością zależy ci na tym samym - na większej świadomości społecznej i idącego za tym wsparcia oraz przede wszystkim na większej akceptacji.

Autor: Mgr Dominika Ulanowska, Psycholog dzieci i młodzieży

Powiązane tematy: 

Zespół Aspergera u dzieci

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.