Twoje zdrowie

Zakrzepica – podstępna choroba żył

26-letnia mistrzyni olimpijska w rzucie młotem, Kamila Skolimowska – wysportowana, przechodząca regularne badania lekarskie, nagle poczuła się źle i po godzinie, mimo natychmiastowej reanimacji, zmarła. Przyczyną zgonu był zator tętnicy płucnej, czyli jedna z najgroźniejszych manifestacji żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Ale niepokojące objawy pojawiały się znacznie wcześniej.

Zakrzepica - co to jest?

Według statystyk w Polsce rocznie występuje blisko 60 tys. przypadków zakrzepicy żył głębokich. Podstępna, groźna, występująca częściej, niż można by przypuszczać – tak o zakrzepicy, czyli chorobie zakrzepowo-zatorowej, mówią lekarze. Wg definicji, zakrzepica żylna to krzepnięcie krwi w żyłach, powodujące zmniejszenie lub zatrzymanie przepływu krwi. Występuje zwykle w żyłach głęboko położonych - najczęściej w żyłach w obrębie ud i podudzi oraz bioder.

"Niekiedy u chorych na zakrzepicę korkująca żyłę skrzeplina odrywa się i rusza żyłami z prądem krwi w kierunku serca i płuc, zatykając tętnicę w płucach. Jeśli jest duża, może spowodować śmierć, te mniejsze, takie wielkości łepka od szpilki, zatykają małe tętniczki płuc, utrudniając oddychanie" - przestrzega prof. dr hab. n. med. Wojciech Noszczyk, były wieloletni konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii naczyń, w swojej książce „Żylaki i inne choroby żył".

Objawy zakrzepicy żył głębokich

  • ból, który nasila się przy chodzeniu i staniu, a mija przy unieruchomieniu,
  • obrzęk w okolicy kostki, na całym podudziu lub nawet na udzie,
  • zwiększone ucieplenie i zaczerwienienie skóry,
  • nadmierne wypełnienie żył powierzchniowych,
  • zasinienie skóry stóp i podudzi,
  • gorączka,
  • przyspieszone tętno.

Najważniejsze objawy zakrzepicy żył głębokich to ból i najczęściej obrzęk kończyn. W większości przypadków objawy zakrzepicy pojawiają się nagle, w ciągu kilku dni.

Niezauważalne początki zakrzepicy

Zaczyna się od uszkodzenia ścian żył, wyścielonych delikatnym i gładkim śródbłonkiem, do którego mogą się przyklejać krwinki i tworzyć zakrzepy. Uderzenie czy skaleczenie bądź też uraz w tkankach otaczających żyłę powoduje, że wrażliwa ścianka żyły pęka, a ranę wypełniają nawarstwiające się płytki krwi i krwinki. Jeśli z powodu urazu chory jest zmuszony ograniczyć aktywność (np. musi leżeć) albo nastąpi odwodnienie organizmu, i spowodowany tym wolniejszy przepływ krwi oraz jej zagęszczenie, krwinki odkładają się nadal i w ten sposób powstaje skrzeplina. Stopniowo zamyka ona światło żyły i powiększa się w kierunku serca.

"Najczęściej dochodzi do tego w żyłach głębokich podudzia. Skrzeplina rozrasta się aż do żyły podkolanowej i udowej, przy okazji wypełniając szczelnie wszystkie zastawki. Zazwyczaj jej początkowy odcinek ściśle przylega do ściany żyły, końcowy zaś unosi się we wnętrzu naczynia. I właśnie ta końcowa część skrzepliny może nagle urwać się i wraz z prądem krwi popłynąć przez serce do płuc" – pisze prof. Noszczyk.

W przypadku oderwania skrzepliny lub jej fragmentu wędruje ona aż do tętniczek płucnych, które dostarczają krew do płuc. Prawa komora serca musi wykonać znaczny wysiłek, aby przepompować krew – zostaje przeciążona ciśnieniowo, natomiast do lewej komory serca powraca z płuc za mało krwi, aby podtrzymać ciśnienie tętnicze i zaopatrzyć narządy w krew. Może wtedy dojść do wstrząsu, utraty przytomności, a nawet śmierci. Na szczęście jednak zwykle scenariusz nie jest tak dramatyczny: zakrzep zostaje wchłonięty, a żyła udrażnia się samoistnie albo krew płynie naczyniami obocznymi, omijając zaczopowaną żyłę. Choroba jednak nie mija bez śladu –mogą się pojawić żylaki wtórne bądź deformacja wewnętrznej ściany żyły, która z gładkiej staje się chropowata i nierówna, przez co mogą się tworzyć nowe skrzepliny i ponownie w tym miejscu może powstać nowy zakrzep.

Zagrożenia - co powoduje ryzyko zakrzepicy?

Ponieważ choroba zakrzepowo-zatorowa przez długi czas może się rozwijać bezobjawowo, dlatego niezwykle ważna jest znajomość czynników podnoszących jej ryzyko. Wśród najważniejszych należy wymienić: zakrzepicę w wywiadzie, a ponadto wiek, otyłość i małą aktywność fizyczną.

Po przekroczeniu 40. roku życia ryzyko zachorowania niejako naturalnie rośnie, bo częściej dotykają nas choroby układu krążenia i mamy coraz mniej ruchu. W efekcie krew krąży wolniej, a jej zastój w kończynach dolnych jest niebezpieczny.

Po wielogodzinnej jeździe samochodem, locie samolotem albo długim staniu bez ruchu nogi są jak z ołowiu, bolą nas stawy w kolanach, trudniej nam się chodzi, ponieważ w pozycji siedzącej i stojącej krew w kończynach dolnych krąży wolniej. By krew z nóg popłynęła w kierunku serca, potrzebny jest ruch mięśni.

Kolejny czynnik ryzyka to właśnie zaburzenia przepływu krwi, spowodowane unieruchomieniem, np. u pacjentów hospitalizowanych po zabiegach, zwłaszcza ortopedycznych lub onkologicznych, złamaniach czy silnych urazach kończyn, a nawet prowadzących siedzący tryb życia.

Inne ważne kryteria, które mogą predysponować do zachorowania na zakrzepicę, to: uszkodzenie ściany naczynia żylnego, np. podczas urazu, zabiegów, nadmierna krzepliwość, m.in. w schorzeniach onkologicznych, przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych, zaburzenia hormonalne, ciąża, palenie papierosów, nowotwory oraz niektóre choroby krwi. Zakrzepicy sprzyja również noszenie zbyt ciasnych ubrań, zakładanie nogi na nogę w czasie siedzenia oraz dieta bogata w cukry i tłuszcze.

Wystąpienie kilku czynników ryzyka powinno skłonić nas do wykonania odpowiednich badań. Zakrzepica żył głębokich jest odpowiedzialna za 90% przypadków zatoru tętnicy płucnej. Zwiększa też ryzyko amputacji kończyny.

Rozpoznanie zakrzepicy żył głębokich

Najbardziej charakterystyczne objawy zakrzepicy żylnej kończyny dolnej to m.in. obrzęk i powiększenie obwodu nóg, a także ich zaczerwienienie i ból. W przypadku wystąpienia takich symptomów powinniśmy jak najszybciej udać się do lekarza. Zdiagnozowanie zakrzepicy żylnej umożliwia USG kończyn dolnych z podwójnym obrazowaniem i oceną przepływu krwi (USG Doppler). Wskazane jest także przeprowadzenie badania parametrów krzepnięcia krwi, D-dimer.

Leczenie zakrzepicy żył głębokich

Jeśli wcześniej pacjent nie zmagał się z zakrzepicą, leczenie zwykle trwa trzy miesiące. W cięższych przypadkach przeprowadza się operację – do wnętrza żyły wprowadza się specjalny filtr, którego zadaniem jest wychwycenie oderwanych części zakrzepu.

Farmakologiczne leczenie zakrzepicy polega na podawaniu preparatów, zawierających heparynę, wstrzykiwanych w fałd skórny na brzuchu. Heparyna zapobiega powiększaniu się zakrzepu, jak również tworzeniu się nowych ognisk zakrzepicy. Możliwe jest także stosowanie leków doustnych, np. antagonistów witaminy K (acenokumarol, warfaryna) lub blokera czynnika krzepnięcia (rivaroxaban). – W cięższych przypadkach żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w warunkach szpitalnych stosujemy leczenie dożylne, ponieważ, podawane bezpośrednio do krwi, zapewniają lepszą biodostępność, lepiej się aktywują – mówi mgr farmacji Renata Belka, kierownik apteki w Stryszawie, w woj. małopolskim. – Tabletki, w kwaśnym środowisku żołądka, ulegają częściowej dezaktywacji, stąd ich możliwe słabsze działanie. Z tego też powodu preparaty w formie zastrzyków dostępne są tylko na receptę - dodaje ekspert.

Popularne jest też stosowanie pończoch uciskowych - specjalistycznych podkolanówek czy pończoch kompresyjnych (w 2. lub 3. klasie ucisku).

Profilaktyka dla żył

"Profilaktyka w chorobach żył ma ogromne znaczenie. Można jednak i trzeba wykształcić w sobie przyjazne żyłom nawyki, które pomogą zapobiec zakrzepicom i zatrzymają rozwijającą się niewydolność żył" - radzi profesor Noszczyk.

Najważniejsza jest aktywność fizyczna, ale nie wszystkie rodzaje sportu są wskazane, sporty wysiłkowe, z ciężarami, jak np. podnoszenie ciężarów, pchanie kuli oraz jazda konna czy na nartach wcale nie są korzystne dla żył, zalecane są natomiast: pływanie, taniec, jazda na rowerze. Nogi powinny być w ciągłym ruchu – to kolejna zasada profilaktyki zakrzepicy. Poruszajmy więc palcami u stóp, nawet siedząc na krześle, czy spacerujmy w miejscu, stawajmy na piętach. Podczas oglądania tv ułóżmy stopy na podnóżku albo stoliku, tak, by były wyżej niż serce. Wskazane jest unikanie gorących kąpieli (upośledzają krążenie krwi), a traktowanie nóg jak najczęściej naprzemiennymi prysznicami. Nie bez znaczenia jest wygodne obuwie (obcas powinien mieć 2 centymetry) i luźne ubranie oraz odpowiednia dieta. Na stałe wprowadźmy do naszej diety otręby, warzywa i owoce, ograniczmy cukier i sól. Ponieważ chorobom żył sprzyja otyłość i zaparcia, zadbajmy, by nasze posiłki były bogate w błonnik, i nie zapominajmy o odpowiedniej ilości płynów (8–10 szklanek dziennie) – najlepiej wody mineralnej, herbat ziołowych lub owocowych.

Suplementy diety na zakrzepiecę

W ostatnich latach na rynku pojawiło się mnóstwo tzw. suplementów diety, mających wspomagać profilaktykę zakrzepicy. Mgr Renata Belka zaleca jednak ostrożne podejście do tego typu preparatów. – Nie do końca wiadomo, jak się one wchłaniają do organizmu, ponieważ w przypadku suplementów takie badania nie są wymagane, a ponadto nie zawsze zawierają one heparynę, często tylko diosminę bądź heparynę z diosminą.

Mimo że zakrzepica to groźna i podstępna choroba, można, a nawet należy, z nią walczyć. Konsekwentne czynności pomagające zapobiegać niewydolności żył, zdrowa dieta i troska o własne zdrowie mogą być krokami milowym, które pomogą ustrzec się przed zgubnymi skutkami choroby.

Czynniki powstania zakrzepów. Triada Virchova

Czynniki powstania zakrzepów w naczyniach noszą nazwę triady Virchova, od nazwiska niemieckiego lekarza i polityka Rudolfa Virchova, który opisał zakrzepy i zatory w żyłach oraz przyczyny ich powstawania. Są to:

  • uszkodzenia ściany żył,
  • zwolnienie przepływu krwi,
  • zaburzenia w procesie krzepnięcia krwi.
autor Jolanta Witkowska
Data dodania 14.12.2017