Infekcje górnych dróg oddechowych

Infekcje górnych dróg oddechowych to częsta przypadłość w porze jesiennej. W zdecydowanej większości są to infekcje wirusowe, na które nie ma skutecznego lekarstwa. Najlepszą metodą walki z nimi jest zapobieganie zachorowaniu poprzez wzmacnianie układu odpornościowego organizmu.
Infekcje górnych dróg oddechowych

Wyróżnia się dwa główne okresy zwiększonej zapadalności na infekcje dróg oddechowych. Są to późna jesień, tzn. od października do początku stycznia, oraz wczesna wiosna, tzn. na przełomie lutego i marca. W tych okresach, kiedy temperatury oscylują około 0 °C, a jednocześnie jest duża wilgotność powietrza, panują warunki szczególnie sprzyjające rozwojowi infekcji górnych dróg oddechowych.

Najczęstsze infekcje górnych dróg oddechowych

Najczęstszą infekcją górnych dróg oddechowych, występującą w okresie jesienno-zimowym, jest tzw. przeziębienie, nazywane też infekcją grypopodobną. Wywołują je różne typy wirusów, np. adenowirusy, wirusy paragrypy i inne. Szczegółowa identyfikacja rodzaju patogenu nie jest potrzebna, ponieważ nie wpływa na rodzaj stosowanego leczenia.

Główne objawy przeziębienia

Początkowo katar jest zwykle wodnisty, a kaszel suchy. Po upływie kilku dni katar staje się gęstszy, a kaszel mokry. Temperatura zwykle nie przekracza 39 °C.

Postępowanie w przypadku przeziębienia polega przede wszystkim na stosowaniu leków przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych, np. ibuprofenu.

Leczenie kataru i kaszlu

Celem złagodzenia kataru można stosować preparaty miejscowo obkurczające naczynia, zwykle w sprayu lub w kroplach, aplikowane bezpośrednio donosowo, oraz podawaną doustnie pseudoefedrynę.

Przy nasilonym i męczącym suchym kaszlu można stosować syropy i tabletki przeciwkaszlowe, które należy jednak odstawić, gdy charakter kaszlu zmienia się na wilgotny. Wówczas wskazane są, do stosowania do godz. 16, syropy wykrztuśne, ułatwiające oczyszczanie dróg oddechowych z zalegającej wydzieliny.

Należy również pamiętać o piciu dużej ilości płynów oraz zdrowej, lekkostrawnej diecie.

Przeziębienie to najczęstsza infekcja górnych dróg oddechowych

Infekcje górnych dróg oddechowych w postaci zapalenia zatok

Niekiedy katar jest nie tylko objawem przeziębienia, ale jednym z objawów zapalenia zatok przynosowych. Do innych objawów zapalenia zatok należą:

W przypadku kataru, towarzyszącego zapaleniu zatok, wydzielina jest zwykle żółtozielona, ropna, czasami podbarwiona krwią. Objawy towarzyszące zapaleniu zatok są z reguły na tyle charakterystyczne, że nie potrzeba wykonywać dodatkowych badań, aby postawić właściwe rozpoznanie.

Niekiedy, zwłaszcza w przypadkach przewlekłego lub nawracającego zapalenia zatok, pomocne mogą być badania obrazowe, tzn. zdjęcie rentgenowskie lub tomografia komputerowa, które umożliwiają lepsze określenie stopnia i rozległości zmian zapalnych zatok. Zapalenie zatok u dzieci może przebiegać w sposób mniej typowy.

Leczenie ostrego bakteryjnego zapalenia zatok polega na podawaniu antybiotyku przez co najmniej 10, a najczęściej przez 14 dni. Leczenie wspomagające sprowadza się do podawania leków rozszerzających ujścia zatok przynosowych, stosowanych miejscowo (krople do nosa) czy ogólnie, tak samo jak przy leczeniu zwykłego kataru. Należy pamiętać, aby ich stosowanie ograniczyć do maksymalnie 5 dni.

Niektórzy eksperci zalecają dodatkowo podawanie sterydów donosowych, jako terapię uzupełniającą leczenie ostrego zapalenia zatok. Stosowanie soli fizjologicznej w aerozolu donosowym, nawilżaczy powietrza, ciepłych aerozoli, pary wodnej, substancji o aromatycznym zapachu, nawilża jamę nosową oraz ułatwia usunięcie zaschniętego i gęstego śluzu, co łagodzi dolegliwości i objawy.

Chorzy na ostre zapalenie zatok rzadko wymagają interwencji chirurgicznej lub nakłucia zatoki i odessania zgromadzonej w niej treści. Leczenie chirurgiczne należy rozważyć tylko wówczas, gdy wyczerpano wszystkie inne możliwości.

Zdrowe zatoki i zapalenie zatok - porównanie

Gardło i krtań w infekcjach górnych dróg oddechowych

Innym często występującym schorzeniem górnych dróg oddechowych jest ostre zapalenie gardła, które może być wywołane zarówno przez zakażenie wirusowe, jak i bakteryjne.

Objawy ostrego zapalenia gardła

  • ból gardła,
  • trudności w przełykaniu,
  • złe samopoczucie,
  • czasami gorączka.

Błona śluzowa gardła jest zaczerwieniona i obrzęknięta, może być obecny żółty lub białawy nalot na migdałkach w przypadku anginy paciorkowcowej lub mononukleozy, a ponadto powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyi.

Leczenie ostrego zapalenia gardła

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak np.: ibuprofen,
  • płukanie gardła wodą z solą, naparem szałwii, roztworem jodyny,
  • tabletki do ssania, zawierające składniki miejscowo odkażające oraz znieczulające.

W przypadku bakteryjnego zapalenia gardła i migdałków wskazane jest zastosowanie antybiotyków.

Zapalenie krtani

Jeżeli oprócz bólu gardła występuje chrypka lub zmieniona barwa głosu, często z uporczywym kaszlem, należy podejrzewać wystąpienie ostrego zapalenia krtani. Może ono być wywołane wirusami, bakteriami lub czynnikami mechanicznie drażniącymi.

Infekcyjne, ostre zapalenie krtani może oczywiście wystąpić w każdym wieku, ale szczególnie ciężki przebieg obserwuje się u małych dzieci, ze względu na budowę anatomiczną krtani oraz dużą ilość tkanek miękkich w tej okolicy, które, jeśli ulegną obrzękowi, mogą zablokować przepływ powietrza na tym poziomie.

U dzieci wyróżniamy podgłośniowe i nagłośniowe ostre zapalenie krtani.

Podgłośniowe zapalenie krtani

Jest infekcją wirusową. Objawy pojawiają się najczęściej w nocy, czasami poprzedzone są infekcją kataralną. Zwykle nie występuje wysoka gorączka. Główne objawy podgłośniowego zapalenia krtani to:

  • charakterystyczny szczekający kaszel,
  • duszność, czyli problemy z oddychaniem,
  • nieznacznie zmieniona barwa głosu.

Leczenie podgłośniowego zapalenia krtani polega na:

  • podawaniu sterydów,
  • podawaniu leków wykrztuśnych i przeciwhistaminowych,
  • stosowaniu wspomagająco chłodnych inhalacji z soli fizjologicznej,
  • stosowaniu nawilżaczy powietrza,
  • podawaniu leków przeciwgorączkowych i przeciwzapalnych.

Ostry atak duszności i szczekającego kaszlu może być łatwo złagodzony przez zimne powietrze. Ponieważ jest to infekcja wirusowa, nie stosuje się w jej leczeniu antybiotyków. Nie ma również aktualnie możliwości zapobiegania jej wystąpieniu poprzez np. szczepienia.

Zapalenie nagłośni

Ostre zapalenie nagłośni jest natomiast chorobą bakteryjną, wywołaną przez bakterię Haemophilus influenzae. Dla dziecka jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Objawy zapalenia nagłośni to zwykle:

  • bardzo wysoka gorączka,
  • nasilona duszność wdechowa (dziecko często aż „pieje” przy nabieraniu powietrza, a barwa głosu jest silnie zmieniona lub występuje bezgłos).

O ile ostre zapalenie krtani u dorosłych i starszych dzieci jest zwykle infekcją o stosunkowo łagodnym przebiegu i można podjąć próbę samodzielnego leczenia w domu, o tyle ostre zapalenie krtani u małych dzieci zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, a niekiedy nawet leczenia szpitalnego.

W przypadku ostrego zapalenia nagłośni mamy do czynienia z zakażeniem bakteryjnym, więc konieczne jest zastosowanie w leczeniu antybiotyku. Dostępna jest szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae, która zmniejsza ryzyko zachorowania.

W Polsce od 2007 roku, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, przeciwko H.influenzae szczepione są wszystkie dzieci w pierwszych 2 latach życia.

Infekcje górnych dróg oddechowych to przede wszystkim katar i kaszel

Infekcje górnych dróg oddechowych - zalecenia

Podsumowując, można powiedzieć, że większość infekcji górnych dróg oddechowych ma łagodny charakter i zwykle nie wymaga specjalistycznego leczenia. W większości przypadków na początku choroby można podjąć próbę samodzielnego leczenia w domu, stosując:

  • leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne,
  • miejscowe płukanie gardła,
  • tabletki do ssania,
  • syropy na kaszel suchy i mokry,
  • donosowe środki obkurczające błonę śluzową nosa.

Objawy wskazujące na konieczność konsultacji lekarskiej to:

  • brak poprawy po 3 dniach leczenia objawowego,
  • wysoka temperatura, zwłaszcza słabo reagująca na stosowane leki przeciwgorączkowe,
  • bardzo nasilony ból gardła i trudności w przełykaniu,
  • każdy przypadek podejrzenia ostrego zapalenia krtani u dziecka poniżej 7. roku życia.

Grypa jako poważna infekcja górnych dróg oddechowych

Poważnym schorzeniem infekcyjnym, występującym w okresie jesienno-zimowym, jest grypa. Wywołują ją dwa typy wirusa – A i B, które dzielą się na kolejne podtypy. Wirus grypy wykazuje się dużą zdolnością mutacji, tzn. z sezonu na sezon zmienia się jego materiał genetyczny. Z tej właśnie dużej zmienności wirusa wynika konieczność corocznej aktualizacji składu szczepionek i tym samym corocznego powtarzania szczepienia przeciw grypie, celem utrzymania odporności.

Objawy grypy

  • wysoka temperatura, często dochodząca do 40 st. C,
  • dreszcze,
  • silne bóle mięśniowe i kostno-stawowe,
  • bóle głowy, zwłaszcza w okolicy zagałkowej,
  • znaczne osłabienie.

Pozostałe objawy mogą być podobne jak w przeziębieniu tzn. kaszel, katar, ból gardła. Grypa cechuje się zwykle cięższym przebiegiem klinicznym niż przeziębienie, ale na podstawie samego obrazu klinicznego nie ma możliwości pewnego rozróżnienia grypy od przeziębienia.

Celem postawienia pewnego rozpoznania grypy konieczne jest wykonanie specjalistycznych badań wirusologicznych. Dostępne są szybkie testy paskowe, wykrywające obecnośc wirusa A/H1N1, ale nie cechują się one wysoką czułością i wykrywają tylko jeden typ wirusa. Dokładniejsze badania wirusologiczne wymagają badania materiału genetycznego, ale w zdecydowanej większości przypadków nie ma takiej potrzeby.

Najczęściej leczenie grypy podobne jest do stosowanego w przeziębieniu. Jednak w przypadkach powikłań, jak zapalenie płuc, niewydolność oddechowa lub brak widocznej poprawy po kilku dniach leczenia może być wskazane włączenie leków przeciwwirusowych, przeciwbakteryjnych oraz nierzadko leczenie szpitalne. W każdym przypadku podejrzenia wystąpienia grypy należy skonsultować się z lekarzem.

Przygotowując się do sezonu infekcyjnego należy rozważyć możliwość szczepienia przeciwko grypie. Jest to szczególnie zalecane osobom obciążonym dużym ryzykiem zachorowania oraz ciężkiego przebiegu choroby. Do grupy podwyższonego ryzyka należą:

  • osoby powyżej 65. roku życia,
  • dzieci w wieku od 6 miesięcy do 2 lat,
  • osoby cierpiące na choroby przewlekłe oraz przebiegające z obniżeniem odporności,
  • osoby przebywające stale w dużych skupiskach ludzi.

Dowiedz się więcej:

Leki roślinne stosowane w chorobach układu oddechowego

http://dmp.mazurek.info/artykuly/DMP_2007444507.pdf

Ostre infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci - podział morfologiczny, diagnostyka i terapia

https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/10061/8562

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych - jedno z najczęstszych zakażeń górnych dróg oddechowych

http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-b85bf314-5375-475f-8d5b-38ee6cdb1c0f

autor lek. med. Joanna Jędrzejczyk-Spaho
Data dodania 08.11.2018