Elektrolity – objawy niedoboru, jak je uzupełniać

Czym są elektrolity?

Elektrolity to ważne składniki mineralne, które znajdują się we krwi, tkankach lub są rozpuszczone w innych płynach ustrojowych w naszym ciele.

Główne elektrolity, takie jak wapń, sód, magnez czy potas są niezbędne dla wielu kluczowych funkcji w naszym organizmie.

Funkcje elektrolitów są ważne, ponieważ, m.in.:

• uczestniczą w przewodzeniu impulsów nerwowych,
• pomagają zrównoważyć ilość wody w organizmie,
• wspierają funkcjonowanie mięśni,
• utrzymują stabilne ciśnienie krwi,
• utrzymują stałe tętno i rytm serca,
• uczestniczą w regulacji gospodarki kwasowo-zasadowej (pH) naszego organizmu.

Może cię zainteresować też:

• Biegunka - poznaj przyczyny i objawy
• Którą wodę wybrać, czy rodzaj wody ma znaczenie?
• Jak aktywności fizyczna wpływa na nasze zdrowie

Objawy niedoboru elektrolitów 

Objawy niedoboru elektrolitów często są niespecyficzne i w dużej mierze zależą od ich stężenia we krwi oraz szybkości utraty z naszego organizmu.

Głównymi objawami zaburzeń równowagi elektrolitowej są np.:

• uczucie osłabienia,
• senność,
• ból głowy,
• nudności,
• złe samopoczucie.

Zaburzenia gospodarki poszczególnych elektrolitów, zwłaszcza o łagodnym nasileniu, często nie powodują żadnych symptomów lub nie są one charakterystyczne. W sytuacji, gdy poziom składników mineralnych znacznie spada, mogą pojawić się następujące objawy:

• niedobór magnezu – skurcze mięśni, drętwienie kończyn, nieregularna praca serca, drżenia kończyn i języka,
• niedobór wapnia – skurcze powiek, drętwienie palców dłoni i stóp oraz drętwienie wokół ust łamliwość włosów i paznokci, zaburzenia pracy żołądka, jelit,
• niedobór potasu – osłabienie siły mięśniowej, wzmożone uczucie pragnienia, częsta potrzeba oddawania moczu, zaburzenia pracy serca, apatia, nadpobudliwość, senność, nietolerancja zimna,
• niedobór sodu – osłabienie i zmęczenie, nadmierna senność, częste bóle głowy, skurcze mięśni, nudności, wymioty, osłabienie koncentracji.

Co powoduje utratę elektrolitów?

Elektrolity tracimy głównie poprzez wydalanie z moczem oraz potem. Zaburzenia ich równowagi spowodowane są również m.in. przez:

• zwiększoną utratę płynów – poprzez uporczywe biegunki, wymioty, gorączkę i obfite pocenie się,
• niewłaściwą dietą – nieprawidłowe nawodnienie, restrykcyjne diety odchudzające, dieta eliminacyjna
• niewystarczające nawodnienie – przyjmowanie małych ilości płynów, zwłaszcza podczas intensywnych ćwiczeń lub w trakcie upałów,
• nadużywanie alkoholu – alkohol działa moczopędnie i powoduje znaczną utratę płynów przez częste oddawanie moczu,
• przyjmowanie leków – np. moczopędnych.  

Badanie poziomu elektrolitów

Badanie oznaczające poziom elektrolitów we krwi to jonogram. Wykonuje się je, na podstawie próbki krwi. Pobranie zwykle rekomendowane jest w godzinach porannych. 

Jak przygotować się do badania poziomu elektrolitów?

Aby uzyskać wiarygodne wyniki, przed badaniem nie zaleca się wprowadzania gwałtownych zmian w diecie oraz podejmowania intensywnego wysiłku fizycznego. Panel elektrolitowy określa poziom głównych elektrolitów w orgazmie takich jak: jony fosforanowe, jony chlorkowe, magnez, wapń potas i sód. 

Suplementacja elektrolitów

Jakie elektrolity można kupić w aptece bez recepty?

• tabletki musujące do rozpuszczenia w wodzie, 
• proszek do sporządzenia roztworu,
• doustne tabletki, 
• gotowe płyny do spożycia w butelce. 

Najtańszą i najbardziej powszechną metodą suplementacji elektrolitów są tabletki musujące, które występują w wielu wariantach smakowych. Produkty elektrolitowe, w tym również tabletki musujące mogą być dedykowane dla konkretnej grupy pacjentów np. dla diabetyków bez cukru, czy dla osób starszych z dodatkiem witamin i glukozy. 

Przy suplementacji elektrolitów należy pamiętać, aby:

• nie przekraczać zalecanej dziennej porcji,
• nie stosować suplementu jako substytut (zamiennika) zróżnicowanej diety,
• zapoznać się z prawidłowym przechowywaniem produktu,
• suplementować elektrolity adekwatnie do naszego stylu życia (dieta, wysiłek fizyczny).

Kiedy uzupełniać elektrolity?

Uzupełniać elektrolity powinniśmy:

• przy silnych biegunkach, wymiotach oraz stanach chorobowych, które obejmują gorączki,
• elektrolity warto uzupełniać w ciągu lata, kiedy temperatury są bardzo wysokie, co wpływa na zwiększoną potliwość,
• przy intensywnym wysiłku fizycznym
• u osób starszych, którzy są niesamodzielni lub cierpią na upośledzenie pragnienia,
• po spożyciu dużych ilości alkoholu uzupełnienie elektrolitów obniży nieprzyjemne dolegliwości na drugi dzień. 

Czy elektrolity można pić codziennie?

Na każdym produkcie preparatu elektrolitowego lub w opakowaniu znajduje się informacja na temat jego zalecanej dawki oraz bezpiecznego czasu stosowania.
Wiele produktów elektrolitowych oprócz minerałów zawiera również witaminy w określonych ilościach, dlatego należy uważnie zapoznać się z ulotką suplementu i jego przeznaczeniem. Zarówno niedobór, jak i nadmiar elektrolitów nie jest korzystny dla naszego organizmu. 

Jak zrobić domowe elektrolity?

Domowy napój izotoniczny można przygotować bardzo łatwo i szybko, mieszając następujące składniki:

1. woda (1,5 l) – może być zwykła mineralna lub gazowana. Alternatywą może być woda z kokosa, która jest źródłem wielu składników mineralnych,
2. węglowodany – miód, syrop daktylowy bądź klonowy (2-3 łyżki),
3. sól – może być zwykła kuchenna bądź himalajska (1/2 łyżeczki),
4. cytryna – kilka kropel.

Źródła:

1. https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/jak-sie-nawadniac-w-trakcie-aktywnosci-fizycznej_aktualne118.pdf
2. Tomczyk M, Olesiuk J, Dżugan M. Ocena jakości napojów izotonicznych przygotowanych samodzielnie na bazie naturalnych składników, Medycyna Sportowa, 2019
3. Franek E, Drabczyk R, Kokot F, Interna Szczeklika - mały podręcznik 2023/24, Medycyna Praktyczna (rozdział 19, Zaburzenia wodno-elektrolitowe i kwasowo-zasadowe)
4. Budziszewska K, Zaburzenia metaboliczne i wodno – elektrolitowe u pacjentów z hematologicznymi chorobami nowotworowymi, Varia Medica, 2018.