Wykrycie wirusa polio w Niemczech – aktualne informacje

Czym jest wykryty poliowirus (WPV1)?

Poliowirusy atakują neurony ruchowe w rdzeniu kręgowym oraz w pniu mózgu. Zakażenie tymi wirusami prowadzi do rozwoju poliomyelitis – ostrej choroby zakaźnej zwanej ostrym nagminnym porażeniem dziecięcym, nagminnym zapaleniem rogów przednich rdzenia kręgowego (łac. poliomyelitis anterior acuta, ang. poliomyelitis). Dawniej choroba była znana pod nazwą choroba Heinego‑Medina, od nazwisk dwóch lekarzy, którzy jako pierwsi ją opisali. 

Serotypy poliowirusa i ich znaczenie epidemiologiczne

Za jej rozwój odpowiadają trzy serotypy poliowirusa:

• Typ 1 (WPV1) – najbardziej patogenny, najczęściej związany z epidemiami i ciężkimi postaciami porażeń.
• Typ 2 i Typ 3 – zostały globalnie wyeliminowane: typ 2 w 2015 roku, a typ 3 w 2019 roku.

WPV vs VDPV – różnice pomiędzy poliowirusami

Dziki poliowirus (WPV) to naturalnie występujący patogen odpowiedzialny za epidemie polio, natomiast poliowirus pochodzenia szczepionkowego (VDPV) powstaje w wyniku mutacji osłabionego wirusa zawartego w doustnej szczepionce OPV, gdy krąży w populacjach o niskim poziomie zaszczepienia. Transmisja dzikiego poliowirusa utrzymuje się endemicznie w ograniczonych obszarach świata, w Pakistanie i Afganistanie. W okresie przed wprowadzeniem szczepień większość przypadków porażeń była spowodowana zakażeniem dzikim poliowirusem typu 1 (WPV1).

Wirusy pochodzenia szczepionkowego (VDPV, vaccine-derived polioviruses) powstają w sytuacjach, gdy szczepy stosowane w szczepieniach niemowląt lub kampaniach masowych zaczynają krążyć w populacji. W trakcie transmisji mogą ulec zmianom genetycznym i nabrać cech podobnych do dzikich poliowirusów. Tak zmodyfikowane wirusy mają potencjał wywołania porażającego poliomyelitis. Ogniska VDPV pojawiają się głównie w regionach o niskim poziomie wyszczepienia. Dlatego kluczowe znaczenie mają skuteczne programy szczepień na rzecz eradykacji polio. 

Dlaczego wirus polio ponownie pojawia się w doniesieniach z Europy?

Dzięki globalnym działaniom eradykacyjnym choroba nie stanowi już tak istotnego zagrożenia dla zdrowia publicznego, jak w przeszłości. 

Choć doustna szczepionka przeciw polio (OPV) była kluczowym narzędziem w eliminacji choroby, jej stosowanie wiąże się z rzadkim ryzykiem wystąpienia powikłań: pojawienia się wirusów pochodzenia szczepionkowego (VDPV) w populacjach o niskiej odporności oraz sporadycznych przypadków porażającego poliomyelitis związanego ze szczepionką (VAPP), które szacuje się na około 1 przypadek na 2,5 miliona podanych dawek. Dlatego obecnie wiele krajów przechodzi na inaktywowaną szczepionkę przeciw polio (IPV), która nie niesie ryzyka powikłań związanych z żywym wirusem.

Drogi szerzenia się zakażenia wirusem polio

Drogi szerzenia się zakażenia:

• fekalno-oralna (pokarmowa) – główna droga transmisji, stąd polio bywało określane jako choroba brudnych rąk;
• kropelkowa (wziewna) – rzadsza, ale również możliwa.

Po wniknięciu do organizmu poliowirus namnaża się w nabłonku jelit, zajmuje regionalne węzły chłonne i przedostaje się do krwiobiegu. W części przypadków wirus rozprzestrzenia się po całym organizmie, docierając do ośrodkowego układu nerwowego. Tam, po dalszej replikacji, może prowadzić do uszkodzenia neuronów ruchowych i wystąpienia objawów klinicznych poliomyelitis.

WHO i Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - monitoring środowiskowy polio w Niemczech i w Polsce

• WHO wskazuje, że wykryty szczep WPV1 jest najprawdopodobniej powiązany z wirusami krążącymi obecnie w Afganistanie. Najprawdopodobniej został zawleczony z regionów, gdzie choroba nadal występuje endemicznie.
• Obecnie ryzyko rozprzestrzenienia się WPV1 w Niemczech oceniane jest jako bardzo niskie, dzięki wysokiemu poziomowi zaszczepienia populacji. Nie odnotowano żadnych zachorowań u ludzi.
• W Polsce monitoring środowiskowy prowadzi Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB. Próbki pobierane są w 8 lokalizacjach w 6 miastach: Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Wrocławiu, Rzeszowie i Lublinie.
• W listopadzie 2024 r. w Warszawie wykryto w ściekach polio typu 2 pochodzenia szczepionkowego (VDPV2). Podobne przypadki odnotowano także w Hiszpanii, Niemczech, Finlandii i Wielkiej Brytanii.
• Europa (w tym Polska) została uznana za wolną od polio w 2002 r.

Podsumowanie

Wykrycie WPV1 w Niemczech pokazuje, że monitoring środowiskowy jest kluczowym narzędziem w utrzymaniu Europy wolnej od polio. Dzięki wysokiemu poziomowi szczepień ryzyko transmisji jest minimalne, jednak utrzymanie obowiązkowych szczepień i wysoka wyszczepialność pozostają fundamentem ochrony zdrowia publicznego. 

Przeczytaj także: Szczepienie na polio