Gorączka u dzieci i dorosłych - kiedy jest groźna, jak zbić?

Czym jest gorączka?

Gorączka to jeden z podstawowych mechanizmów obronnych organizmu. W przebiegu wysokiej gorączki pojawiają się także: pocenie, uczucie zimna, uczucie rozbicia, dreszcze, brak apetytu.

Gorączce mogą towarzyszyć też: ból głowy, bóle mięśni i stawów, drgawki.

W przypadku zbyt wysokiej temperatury należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Przyczyny gorączki

• COVID-19,
• mononukleoza zakaźna,
• grypa,
• grypa żołądkowa,
• ból ucha (zapalenie),
• cholera,
• japońskie zapalenie mózgu,
• krztusiec,
• odra,
• ospa wietrzna,
• ostre zapalenie zatok,
• salmonelloza (Salmonella),
• sepsa,
• szkarlatyna,
• świnka,
• wścieklizna,
• zapalenie pęcherza moczowego,
• zapalenie płuc.

 Innymi przyczynami gorączki mogą też być jednak:

• szczepienia ochronne,
• ciężkie urazy,
• niektóre leki (np. interferon), 
• odwodnienie organizmu,
• udar cieplny¹, 
• zagrożenia pasożytami,
• choroby autoimmunologiczne¹ (np. zapalenie stawów), 
• choroby krwi,
• rozrosty nowotworowe,
• reakcje alergiczne,
• nadczynność tarczycy.

Temperaturę ciała może podnosić również owulacja i ciąża oraz wysiłek fizyczny.

Czasami przyczyny gorączki są nieznane. Jeżeli gorączka powyżej 38,5°C utrzymuje się trzy tygodnie lub dłużej, a badania zlecone przez lekarza nie ujawniają nieprawidłowości, to stwierdza się gorączkę o nieznanej przyczynie.

Objawy przy gorączce

Jeżeli gorączce towarzyszą którykolwiek z poniższych objawów, należy bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem:

• silny ból głowy,
• nietypowa wysypka,
• nadwrażliwość na światło,
• sztywność karku,
• splątanie,
• utrzymujące się wymioty,
• trudności w oddychaniu lub ból w klatce piersiowej,
• ból brzucha lub ból podczas oddawania moczu,
• drgawki.

Do pomiaru temperatury służy termometr (sprawdź, jaki termometr wybrać). Aby zbić gorączkę, można zastosować leki przeciwgorączkowe i zimne okłady.

Substancje czynne stosowane w lekach przeciwgorączkowych:

Paracetamol

Metamizol magnezowy

Kiedy gorączka jest groźna?

Mimo że gorączka jest naturalnym i bardzo potrzebnym procesem obronnym organizmu, to jej nadmierny wzrost, powyżej 40°C, może być niebezpieczny i wymaga konsultacji lekarskiej. Tak wysoka gorączka może prowadzić do uszkodzenia komórek i zaburzenia pracy organizmu. Najbardziej wrażliwy na podwyższenie temperatury jest mózg, a podwyższenie temperatury ciała powyżej 42-43°C grozi nieodwracalnym uszkodzeniem białek w komórkach nerwowych.

Poza tym wysoka gorączka może prowadzić u małych dzieci (w wieku od 6 miesięcy do 5 lat), do drgawek, a u dorosłych do niewydolności krążenia i wyniszczenia organizmu.

Gorączka u niemowlaka

Co oznacza gorączka u niemowlaka? Noworodki i niemowlęta mają jeszcze niedojrzały układ regulacji temperatury ciała. Dlatego najpierw należy wstępnie ocenić, czy przyczyną gorączki nie jest przegrzanie organizmu, które nie wymaga leczenia, a jedynie dopasowania ubrania do warunków.

Dziecko:

• jest przegrzane, gdy rączki i nóżki ma ciepłe, a skóra jest zaróżowiona
• ma gorączkę, jeżeli rączki i nóżki ma zimne, a skóra jest blada

Chorego z gorączką należy obserwować (szczególnie dotyczy to dzieci), zapewnić mu komfort, spokój i warunki do odpoczynku oraz dbać o odpowiednie nawodnienie. Wysoką gorączkę, powyżej 38,5⁰C, powinno się obniżać za pomocą leków przeciwgorączkowych.

Dzieci karmione piersią należy częściej przystawiać do piersi. Z kolei niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym oraz starszym dzieciom trzeba często podawać do picia letnie płyny w małych ilościach.

Gorączka i drgawki u dziecka

O drgawkach gorączkowych mówimy, gdy dochodzi do utraty przytomności oraz drżenia kończyn po obu stronach ciała. W większości przypadków, chociaż wyglądają niepokojąco, nie powodują one powikłań.

Gdy u twojego dziecka pojawią się drgawki:

• połóż dziecko na boku lub na brzuchu na podłodze
• usuń wszystkie ostre narzędzia z okolicy dziecka
• poluźnij mu ubranie (rozepnij guziki, suwaki i paski)
• trzymaj dziecko, aby zapobiec jego zranieniu
• nie wkładaj mu nic do ust ani nie próbuj powstrzymać drgawek
• gdy atak drgawek trwa dłużej niż 10 minut, wezwij karetkę pogotowia (numer 112 lub 999)

Większość drgawek przechodzi samoistnie. Po ataku zabierz dziecko jak najszybciej do lekarza, w celu ustalenia przyczyny gorączki.

Jak mierzyć temperaturę?

Zakres temperatur ciała człowieka można podzielić na kilka przedziałów:

• 36-37°C – prawidłowa temperatura ciała
• 37-38°C – stan podgorączkowy
• 38-39°C – gorączka
• powyżej 39°C – wysoka gorączka

W zależności od pory dnia (rano temperatura jest najniższa) i miejsca pomiaru, normy temperatury trochę się różnią.

Temperatura ciała mierzona pod pachą jest niższa o ok. 0,5°C od temperatury w odbycie lub uchu. Jest też niższa o ok. 0,3°C od tej w ustach.

Miejsce i pora mierzenia są ważne przy interpretacji wyniku: temperatura 37,5°C zmierzona wieczorem w odbycie uznawana jest za stan prawidłowy.

Również owulacja lub ćwiczenia fizyczne mogą fizjologicznie podnieść temperaturę ciała.

Jak zbić gorączkę domowymi sposobami?

Leki przeciwgorączkowe, które stosuje się w zmniejszaniu gorączki, to przede wszystkim ibuprofen lub paracetamol, a u dorosłych również kwas acetylosalicylowy. Kwasu acetylosalicylowego nie można stosować u dzieci poniżej 12. roku życia ze względu na możliwość wystąpienia poważnych powikłań.

Zazwyczaj bierze się jeden lek w 3-4 dawkach w ciągu doby (czyli co 6-8 godzin), ale w przypadkach wysokiej gorączki, słabo reagującej na leczenie, ibuprofen lub paracetamol można podawać na zmianę, co 6 godzin.

Sposób na gorączkę u dzieci

U dzieci dawkowanie leków obliczane jest w przeliczeniu na masę ciała. Ibuprofen podaje się w dawce 5 mg na 1 kg masy ciała; paracetamol w dawce 10-15 mg/kg - lub zgodnie z zaleceniami lekarza.

Niemowlętom do 6. miesiąca życia leki podaje się jedynie po konsultacji z lekarzem! Przy dawkowaniu leków u dorosłych należy kierować się informacjami zawartymi w ulotce lub zaleceniami lekarza.

Jeżeli leki przeciwgorączkowe nie dają spodziewanej poprawy, zastosować można dodatkowo:

• chłodne okłady na głowę i szyję (u małych dzieci jeszcze na brzuch i pachwiny) – powinny być one zmieniane co 15 minut
• kilkuminutową kąpiel w letniej wodzie – temperatura wody nie powinna być niższa od temperatury ciała o więcej niż dwa stopnie

Kiedy do lekarza z gorączką?

Gorączka nie jest chorobą, a naturalnym mechanizmem obronnym organizmu i jej pojawienie się zazwyczaj nie jest powodem do konsultacji lekarskiej. Może też być jednak objawem poważnych schorzeń, w których pomoc lekarska jest niezbędna.

Osoba dorosła z gorączką

Dorosły z gorączką powinien zgłosić się do lekarza, gdy:

• gorączka jest wyższa niż 39,4°C.
• gorączka utrzymuje się dłużej niż 3 dni.
• gorączce towarzyszą objawy takie jak:
  • silny ból głowy
  • silny obrzęk połączony z bólem gardła
  • wysypka skórna, szczególnie, gdy nagle ulega gwałtownemu zaostrzeniu i nie znika po uciśnięciu
  • nadwrażliwość na światło
  • sztywność karku i ból przy pochylaniu głowy
  • splątanie i inne zaburzenia stanu świadomości
  • częste i obfite wymioty
  • trudności w oddychaniu lub ból w klatce piersiowej
  • skrajna apatia i drażliwość
  • ból brzucha lub ból podczas oddawania moczu
  • osłabienie siły mięśniowej lub zaburzenia czucia
  • jakiekolwiek inne niepokojące odczucia lub objawy

Dziecko z gorączką

Sytuacje, które w przypadku dzieci wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, to: 

• gorączka wystąpiła u dziecka, które nie ukończyło jeszcze 3. miesiąca życia
• gorączka wystąpiła u dziecka po raz pierwszy lub ma nietypowy, inny niż zwykle, przebieg
• na skórze dziecka pojawiły się czerwone plamy, wybroczyny, małe wylewy podskórne (jest to stan, który wymaga NATYCHMIASTOWEJ pomocy lekarskiej)
• dziecko jest nadmiernie senne, skarży się na zaburzenia widzenia, ból głowy lub sztywność karku
• gdy u dziecka pojawił się ból brzucha, stolce z krwią lub częste i obfite wymioty
• gdy dziecko jest odwodnione – oddaje mało moczu, ma suche wargi i język, płacze bez łez
• gdy dziecko oddycha inaczej niż zwykle – oddech jest szybki, niespokojny
• jeżeli gorączka przekroczy 39,5°C i nie spada, pomimo zastosowania leków przeciwgorączkowych
• gdy wystąpiły drgawki (w dalszej części przeczytasz, co zrobić, gdy twoje dziecko dostanie drgawek). Jeżeli trwają one dłużej niż 10 minut to wezwij karetkę pogotowia – zadzwoń pod numer 112 lub 999
• jeżeli gorączka powyżej 38°C utrzymuje się dłużej niż 3 dni

Sprawdź również:

• Jaka gorączka przy COVID-19, jak leczyć?
• Grypa a przeziębienie - różnice