FOMO – lęk przed odcięciem od internetu

FOMO to lęk przed byciem pozbawionym dostępu do informacji, odłączenia. Obecnie za sprawą różnych mediów jesteśmy zasypywani ogromną ilością wiadomości. Jednym z najważniejszych środków przekazywania informacji jest internet i różne platformy komunikacyjne. Większość z nas, codziennie śledzi za ich pośrednictwem najważniejsze wydarzenia na świecie, rozmawia za pomocą portali społecznościowych czy poszukuje informacji przydatnych w szkole lub w domu. Nie wyobrażamy sobie życia bez smartfonów i komputerów. Mamy potrzebę być ciągle na bieżąco z wirtualnym światem wiadomości.
Wiele osób jest uzależnionych od dostępu do informacji oraz odczuwa ich nadmiar, a ponadto ma problem z wyborem istotnych treści.

FOMO co to?

FOMO to skrót od angielskiego Fear of Missing out, czyli strachu przed pozbawieniem dostępu do informacji, odłączeniem [1]. W dobie internetu, smartfonów czy serwisów społecznościowych problem ten stał się bardzo aktualny i stanowi przedmiot zainteresowania psychologów.

Po raz pierwszy terminu FOMO użył Dan Herman w połowie lat 90. XX wieku w celu określenia „obawy przed niewykorzystaniem wszystkich dostępnych możliwości i jednocześnie utratę spodziewanej radości, związanej z wyczerpaniem wszystkich tych możliwości” [1]. Autor nazwy nie łączył tego rodzaju strachu jedynie z mediami społecznościowymi, wpłynęły na to takie gazety jak „New York Times” i „The Guardian”.

Najbardziej znaną definicją FOMO jest ta stworzona przez Przybylskiego i współpracowników, która charakteryzuje pojęcie FOMO jako „wszechogarniający lęk, że inne osoby w danym momencie przeżywają bardzo satysfakcjonujące doświadczenia, w których ja nie uczestniczę” [1]. Inna z kolei określa strach jako ten dotyczący faktu, że „inni bawią się bez Ciebie”. FOMO można ujmować bardziej ogólnie, problem nie dotyczy wyłącznie rozrywki. Należy ogólniestwierdzić, za Przybylskim, że łączy się on z chęcią bycia w stałej łączności z innymi[1], potrzebą przynależności.

Strach przed ominięciem czegoś ważnego zmusza do ciągłego zerkania na smartfona, wchodzenia na portale społecznościowe.

FOMO kto cierpi

Według badań, FOMO najczęściej dotyczy młodych dorosłych [1]. Jeżeli chodzi o różnice płciowe, to bardziej narażeni są mężczyźni niż kobiety jak również osoby, których potrzeby autonomii czy przynależności nie zostały zaspokojone [1]. Badania wskazują, iż im młodsi użytkownicy, tym większe „sfomizowanie” [1].   

FOMO w Polsce

Aktualnie około 27 mln osób w Polsce korzysta z internetu. Według wyników badań około 16 proc. z nich to osoby wysoko sfomizowane, zaś 65 proc. zalicza się do średnio sfomizowanych. Tylko 19 proc. użytkowników ma niski wskaźnik FOMO [1]. Dane te wskazują na istnienie ogromnego problemu jakim jest konieczność bycia ciągle online.

FOMO a diagnoza

Diagnozą FOMO zajmuje się psycholog, po przeprowadzeniu wywiadu i użyciu najczęściej testu opracowanego przez K. Przybylskiego - skali, która zawiera przykładowo takie stwierdzenia do ustosunkowania się, jak:

  • Obawiam się, że inni ludzie mają więcej doświadczeń, z których są bardziej zadowoleni niż ja.
  • Obawiam się, że moi znajomi mają więcej doświadczeń, z których są bardziej zadowoleni niż ja.
  • Martwi mnie, gdy ktoś dowiaduje się, że moi znajomi bawią się beze mnie.
  • Niepokoi mnie, gdy nie wiem, jakie plany mają moi znajomi.
  • Martwi mnie gdy tracę okazję do spotkania się ze znajomymi.

FOMO przyczyny

FOMO to stosunkowo nowe zjawisko. Do jego powstania przyczynił się z pewnością rozwój mediów i związane z tym zachowania. Współcześnie nie musimy wysyłać listów czy telegramów. Wystarczy, że prześlemy maila, cały proces zajmie nam dosłownie parę sekund. Dociera do nas wiele informacji, ale również szybko się dezaktualizują. A co za tym idzie, pojawia się strach przed tym, że nie jesteśmy na bieżąco. Jeżeli chodzi o kwestie psychologiczne, to wskazuje się m.in. niezaspokojoną potrzebę przynależności, która jest jedną z ważniejszych.

FOMO objawy

Do najczęstszych objawów FOMO należy strach przed byciem  pozbawionym informacji. Osoby wysoko sfomizowane korzystają ze smartfona, zaraz po przebudzeniu, podczas posiłków, drogi do pracy/szkoły, przed zaśnięciem czy nawet w trakcie spotkań ze znajomymi. Nieustannie sprawdzają informacje oraz dzielą się szczegółami ze swojego życia. Intensywnie i długo korzystają z portali społecznościowych, w porównaniu do przeciętnego użytkownika internetu – pół godziny a nawet około godziny [1]. Mają też konta na więcej niż jednej witrynie społecznościowej. Większa liczba osób o wysokim wskaźniku FOMO w porównaniu z przeciętnymi użytkownikami [1] buduje w sieci działania autokreacyjne, [1] bądź podejmuje w Internecie czynności jako sposób na zabicie nudy. 

Syndrom FOMO

W przypadku pozbawienia dostępu do portali społecznościowych, osoby z wysokim FOMO odczuwają:

  • samotność,
  • niepokój,
  • strach,
  • nudności,
  • zawroty głowy,
  • bóle brzucha,
  • niepokój,
  • dyskomfort.

Osoby, które doświadczają FOMO podczas spotkania ze znajomymi czy rodziną ciągle zerkają na telefon, natychmiast odbierają powiadomienia.

FOMO a skutki

Częste korzystanie z internetu, mediów społecznościowych wywołuje wiele negatywnych skutków. Przede wszystkim następuje zaniedbywanie obowiązków domowych, a czasem również zawodowych. Zamiast dbać o dom, relacje rodzinne spędzamy czas szukając nowych informacji, aby być ciągle na bieżąco. Osoby z wysokim FOMO korzystają z internetu właściwie wszędzie, wykorzystują media społecznościowe m.in. do tego, aby śledzić i żyć życiem innych. Skutkuje to m.in. niską samooceną i niższym poczuciem własnej wartości. Porównujemy się z innymi, przez co jesteśmy sfrustrowani. FOMO może mieć nie tylko skutki psychologiczne, lecz także czysto fizyczne. Często jest przyczyną wypadków samochodowych: gdy rozkojarzony kierowca zerka na telefon i powoduje kolizje bądź zapatrzona w komórkę osoba nie zauważa nadjeżdżającego auta.     

FOMO zapobieganie

Przede wszystkim należy zdać sobie sprawę z wartości, jakie niesie świat rzeczywisty, a nie wirtualny. Starajmy się podtrzymywać relacje międzyludzkie przez liczne spotkania, wspólne, efektywne spędzanie czasu. Gdy widzimy się z bliskimi, korzystajmy z tej relacji, skupmy się na rozmówcy i odłóżmy telefony komórkowe.

Pamiętajmy również, że nasz czas jest cenny. Starajmy się nie tracić go na przeglądanie mediów społecznościowych. Skupmy się na sobie: wyglądzie, kondycji fizycznej i zdrowiu. Rozwijajmy się, znajdźmy sobie hobby niezwiązane z mediami, dzięki temu będziemy w stanie ograniczyć nieco kontakt z nimi, co wyjdzie nam na dobre.

FOMO a rodzice 

Pamiętajmy, że to my rodzice jesteśmy odpowiedzialni za wychowywanie i kształtowanie nawyków naszych dzieci. Spędzajmy z nimi dużo czasu na zabawach, które mogą odbywać się na powietrzu i nie są związane z internetem. Podtrzymujmy właściwe relacje poprzez rozmowy. Starajmy się dawać dobry przykład. Unikajmy nadmiernego korzystania z portali społecznościowych. Miejmy świadomość z czego w internecie korzysta nasze dziecko. Rozmawiajmy z nim o pozytywnych i negatywnych stronach internetu. Pokazujmy, jak ważne są wzajemne relacje rzeczywiste, nie wirtualne. 

JOMO co to?

JOMO zdaje się być antidotum na lęk przed odcięciem od informacji. Skrót pochodzi od angielskiego Joy of missing out, czyli zadowolenie z ucieczki przed natłokiem informacji. Polega ono na skupianiu się na teraźniejszości i eliminowaniu nadmiaru bodźców, oraz ograniczeniu aktywności na portalach społecznościowych w celu skupienia się na sobie i odpoczynku. Wszyscy powinniśmy spróbować JOMO! 

Pamiętajmy!

  1. Są pozytywne i negatywne strony internetu/mediów społecznościowych.
  2. Starajmy się dawać dobry przykład, poświęcajmy czas dzieciom. 
  3. Nauczmy dziecko bezpiecznego korzystania z internetu.
  4. Kontrolujmy, z jakich stron internetowych korzystają dzieci.
  5. Rozwijajmy hobby u dziecka.
  6. Interesujmy się problemami naszej pociechy.
  7. Postarajmy się ograniczyć korzystanie z internetu na rzecz aktywności ruchowej.

FOMO Quiz

Odpowiedz  na następujące pytania i sprawdź, czy jesteś uzależniony od dostępu do informacji:

  1. Czy nie wyobrażasz sobie dnia bez internetu?
  2. Czy jeśli robisz zdjęcia, natychmiast je publikujesz?
  3. Czy piszesz w mediach społecznościowych o wszystkich wydarzeniach z Twojego życia?
  4. Czy ciągle sprawdzasz ilość polubień Twoich postów?
  5. Czy już po obudzeniu się sprawdzasz najnowsze wiadomości/maile?

Jeżeli odpowiedziałeś na TAK na przynajmniej 3 z 5 pytań, zalecamy konsultacje z psychologiem, ponieważ może u Ciebie występować FOMO. 

Piśmiennictwo:

[1] Jupowicz-Ginalska A. i in., FOMO – lek przed odłączeniem – raport z badań, Warszawa 2018. 

Dowiedz się więcej

Motivators of online vulnerability: The impact of social network site use and FOMO

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0747563216306902

FOMO, Digital Dementia, and Our Dangerous Experiment

https://s3.amazonaws.com/academia.edu.documents

Fear of missing out (FOMO) is associated with activation of the right middle temporal gyrus during inclusion social cue

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S074756321630245X

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor dr n.med. Aleksandra Walczak-Tręda, psycholog
Data dodania 10.07.2019
Data ostatniej aktualizacji 09.10.2019