CZYM JEST DEPRESJA ?  

Co roku, 23 lutego obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. Jak wynika z raportu NFZ opublikowanego w tym roku, zaburzenie to stanowi bardzo poważny problem zarówno dla Polski, jak i całej Europy. Cierpią na nią ludzie w różnym wieku, na różnych stanowiskach, różnej narodowości czy płci, choć wydaje się, że częściej dotyczy ona kobiet.
Jak wskazują dane, depresja jest jednym z najczęściej występującym zaburzeniem psychicznym na świecie. Już w 2015 roku depresja pojawiła się u 322 milionów osób na całym świecie *, w tym w Europie przekroczyła 40 mln chorych.
Obecnie ocenia się, że na depresję cierpi około 350 mln ludzi na świecie, a w Europie około 80 mln. Ponad to szacuje się, że około 1,5 mln Polaków cierpi z powodu tego zaburzenia. Oczywiście w zależności od przyjętej metodologii, dane mogą się różnić.

Czym jednak jest opisywane zaburzenie?
Istnieje wiele definicji depresji, najbardziej ogólnie można stwierdzić, iż należy ona do grupy zaburzeń afektywnych (nastroju), w których występuje m.in. osłabienie koncentracji i uwagi, niska samoocena i małą wiara w siebie, poczucie winy, czy pesymistyczne myślenie co do przyszłości*. 

RODZAJE DEPRESJI

Istnieją różne rodzaje zaburzeń depresyjnych. Możemy wyróżnić np. depresję endogenną lub egzogenną. Pierwsza z nich nazywana też jednobiegunową, dużą - pojawia się w wyniku działania czynników wewnętrznych. Wśród nich wymienia się niewłaściwą liczbę przekaźników w układzie nerwowym, czy problemy strukturalne w mózgu. 
Depresja egzogenna rozwija się natomiast pod wpływem czynników zewnętrznych, np. traumatycznych wydarzeń takich, jak śmierć bliskiej osoby czy rozwód. Obecnie ten podział nieco się zaciera i przez część badaczy nie jest popierany.
Możemy również, za klasyfikacją zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania ICD 10**, wyróżnić depresję występującą w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej obok manii, czy zaburzenia depresyjnego nawracającego.
Wśród zaburzeń nastroju wymienia się również m.in. cyklotymię czy dystymię. Pierwsza z nich - cyklotymia, to utrzymujące się stałe wahania nastroju – liczne epizody łagodnej depresji oraz stany łagodnie wzmożonego samopoczucia. Dystymia z kolei to przewlekłe obniżenie nastroju, ale nie na tyle długo trwające i nasilone, aby spełnić kryteria nawracających zaburzeń depresyjnych.

W literaturze możemy się również spotkać z terminami:

  • depresja lękowa, agitowana, gdzie pacjent zgłasza silny niepokój, lęk, obok innych cech depresji
  • depresja sezonowa, głównie zimowa, której główną przyczyną jest niedobór światła słonecznego
  • depresja poporodowa, która może pojawić się po urodzeniu dziecka
  • depresja atypowa, gdzie objawy nie są charakterystyczne dla przeciętnego przebiegu zaburzenia.

Jakie są przyczyny depresji ? 
Wśród przyczyn depresji możemy wymienić kilka czynników. Przede wszystkim naukowcy wskazują na kwestie genetyczne. Wskazuje się na zestawy genowe takie jak m.in. CB1, CREB1, GIRK, HTR1A czy HTR2A.Następnie mówimy o czynnikach wewnętrznych (gospodarka hormonalna, inne zaburzenia psychiczne ) oraz zewnętrznych (stres, traumatyczne wydarzenia, niezrozumienie, problemy rodzinne). Mówiąc o przyczynach depresji, wymienia się także takie cechy osobowości, jak neurotyzm, impulsywność czy pesymistyczne nastawienie.

CZYM JEST DEPRESJA WYSOKOFUNKCJONUJĄCA MASKOWANA?

Depresja maskowana, wysokofukcjonująca jest nietypowym rodzajem zaburzenia nastroju, przede wszystkim dlatego, że nie pojawiają się w niej typowe objawy zaburzenia. Kiedy myślimy bowiem o osobie chorej na depresję, zwykle jawi nam się przed oczami człowiek przygnębiony, stroniący od ludzi, niemogący wyjść z domu, mający kłopoty w pracy. W przypadku depresji wysokofunkcjonującej, zwanej też uśmiechniętą depresją, jest inaczej. Cierpienie psychiczne, czy lęk są maskowane właśnie uśmiechem. Szacuje się, że nawet około 40% chorych na depresję, może właśnie cierpieć na ten jej rodzaj.

DEPRESJA WYSOKOFUNKCJONUJĄCA - OBRAZ KLINICZNY.

Depresja o wysokim stopniu funkcjonowania, to takie zaburzenie afektywne, w którym choć pacjent spełnia kryteria depresji, może funkcjonować w życiu codziennym, spotykać się z ludźmi, podejmować różne aktywności, pozostawać w związku. Czasami może być wręcz postrzegany jako dusza towarzystwa.
Charakterystyczne jest jednak to, że jednostka funkcjonuje na pozór normalnie - nawet się uśmiecha, jednak wewnętrznie nie czuje się dobrze, walczy ze sobą, boryka się z lękiem, cierpi psychicznie, a pozorna radość jest raczej wyrażana wyuczonym grymasem. Ta nietypowa postać depresji, jak wspomniano powyżej występuje dość często. Szacuje się, że występuje u 15 do 40% chorych na depresję, a jej objawy pojawiają się raczej wcześnie i jest dość niebezpieczna ze względu na dość częste pojawianie się zachowań samobójczych. Z depresją mogą być związane takie choroby jak cukrzyca, migrena, otyłość czy choroby układu krążenia.

JAKIE SĄ OBJAWY DEPRESJI WYSOKOFUNKCJONUJĄCEJ?

W przypadku depresji wysokofunkcjonującej, objawy mogą być różne. Najczęściej pojawia się tak, jak w przypadku "zwykłych" zaburzeń depresyjnych:

  • zmęczenie
  • problem z koncentracją
  • nadmierny/ brak apetytu
  • zaburzenia snu
  • brak zadowolenia z życia
  • utrata celów życiowych
  • problem ze wstaniem z łóżka
  • pesymistyczne myślenie, co do przyszłości
  • spadek libido

Jednak nawet pomimo wystąpienia tych objawów, człowiek chory funkcjonuje na pozór dobrze w życiu codziennym, chodzi do pracy, podejmuje przyjaźnie, relacje z ludźmi, hobby, nawet jeśli nie ma motywacji.  Niekiedy chorzy  na ten rodzaj depresji są drażliwi, pobudzeni, czasem agresywni werbalnie, wewnętrznie czują się nieszczęśliwi, zagubieni. Często walczą z lękiem, atakami paniki, niskim poczuciem własnej wartości. Co więcej chory zwykle lepiej funkcjonuje rano. Oczywiście nie wszystkie wyżej wymienione objawy muszą wystąpić.

KTO DIAGNOZUJE DEPRESJĘ MASKOWANĄ? 

Diagnoza depresji wysokofunkcjonującej nie jest prosta i wymaga doświadczenie. Ba, nawet czasami sam pacjent nie jest świadomy, że na nią cierpi. Należy przy tym zaznaczyć, iż w klasyfikacji zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania ICD 10**, nie jest ujęta ta jednostka chorobowa, m.in. ze względu na różnorodność objawów.
Zwykle podczas wizyty u psychiatry lub psychologa diagnoza stawiana jest na podstawie wywiadu, obserwacji oraz odpowiednich testów, służących do badania zaburzeń depresyjnych.

LECZENIE 

Najlepszą formą leczenia wydaje się w takim przypadku psychoterapia, która pomaga dojść do przyczyn problemu oraz uzyskiwać m.in. informacje zwrotne dotyczące własnych zachowań i emocji. W zależności od przypadku nasilenia stosowana jest także farmakoterapia.

JAK SOBIE POMÓC? 

W oczekiwaniu na wizytę u specjalisty warto jest zacząć działać. Każdy z nas może sobie pomóc, zastanawiając się np. co sprawi, że wewnętrznie poczuję się lepiej? Co mi sprawi przyjemność? Może warto zacząć stosować treningi relaksacyjne albo skupić się na odżywianiu, przygotowywaniu różnorodnych potraw? Tak na początek.

JAK ROZPOZNAĆ OBJAWY DEPRESJI MASKOWANEJ UŚMIECHEM W SWOIM ZESPOLE?

Rozpoznanie w swoim zespole osoby cierpiącej na depresję jest dość trudne. Podstawowym problemem jest owa maska przyjmowana przez chorego.
Kluczowe wydają się być dobre relacje z zespołem, gdzie nie mówimy tylko o pracy, ale czasami możemy się tez otworzyć, mówiąc o swoich emocjach. 

Można również skłonić zespół do dokończenia zdania:

" Najbardziej cieszy mnie....."

"Czuję się szczęśliwy, gdy....."

"Lepiej funkcjonuję rano/wieczorem "

Ważna jest też obserwacja chorego w kontakcie z innymi, czy jego reakcje są adekwatne? Czy nie reaguje nadmiernym uśmiechem? Czy jego zachowania nie wydają się sztuczne np. uśmiech, jako reakcja na otrzymanie złej wiadomości?

W przypadku podejrzenia występowania zaburzenia w zespole warto jest wspomóc się szkoleniem psychologicznym z zakresu radzenia sobie ze stresem i zaoferować wszystkim członkom ewentualną pomoc psychologiczną w razie potrzeby.

 

Dopasuj ofertę do potrzeb swojej firmy

 Opracowała: 
 dr n.med. Aleksandra Walczak – Tręda

 Piśmiennictwo:
* Depresja oporna na leczenie – zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie psychiatrii, Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Piotr Gałecki, Katarzyna Bliźniewska-  Kowalska
** Klasyfikacja ICD 10 Vesalius Kraków 2000