Wirus Nipah – objawy zakażenia, śmiertelność i wzrost zachorowań w Indiach

Czym jest wirus Nipah?

Wirus Nipah (Henipavirus nipahense) należy do paramyksowirusów (rodzina Paramyxoviridae, rodzaj Henipavirus). Do tej rodziny drobnoustrojów należą również wirusy paragrypy, świnki czy odry. Henipavirus to jednoniciowy wirus RNA, zoonotyczny – co oznacza, że może być przenoszony ze zwierząt na ludzi.

Jego naturalnym rezerwuarem są przede wszystkim rudawki – nietoperze owocożerne z rodzaju Pteropus, potocznie określane też jako latające lisy lub kalongi. To największe nietoperze na świecie – rozpiętość ich skrzydeł sięga nawet do 1,7 m. Tworzą liczne kolonie, w których spędzają dzień, zwisając z gałęzi drzew głową w dół, a aktywność rozpoczynają dopiero po zmroku. Ze względu na charakterystyczny wygląd i imponujące rozmiary rudawki często przyciągają uwagę turystów. Wiele gatunków z tego rodzaju jest zagrożonych wyginięciem, m.in. z powodu intensywnych polowań.

Rudawki z rodzaju Pteropus występują w krajach tropikalnej i subtropikalnej Azji (m.in. Indie, Bangladesz, Indonezja, Filipiny), w północnej i wschodniej Australii oraz na licznych wyspach Oceanii, takich jak Papua‑Nowa Gwinea, Fidżi czy Samoa.

NiV może przetrwać od 3 do 7 dni w sokach owocowych lub soku z palmy daktylowej w temperaturze 22°C w warunkach laboratoryjnych. W moczu nietoperzy owocożernych ma okres półtrwania wynoszący 18. Można go całkowicie inaktywować przez podgrzewanie do 100°C przez ponad 15 minut. NiV jest również wrażliwy na mydła, detergenty, formalinę i podchloryn sodu.

Historia wykrycia wirusa Nipah

Pierwsze udokumentowane przypadki zakażeń wirusem Nipah odnotowano w Malezji w 1998 roku, a następnie w Singapurze w latach 1998–1999.

Nazwa tego patogenu pochodzi od jednej z malezyjskich wiosek – Kampung Sungai Nipah, dotkniętych chorobą. 

Zakażenia w Malezji dotyczyły głównie hodowców świń i ich pracowników. Były przede wszystkim wynikiem bezpośredniego kontaktu z chorymi świniami lub materiałem skażonym ich wydzielinami (mocz, ślina). Do zakażeń dochodziło także w wyniku kontaktu z tkankami zakażonych zwierząt podczas uboju. Z powodu wywoływanych objawów początkowo u chorych podejrzewano japońskie zapalenie mózgu.

W kolejnych latach ogniska choroby pojawiały się głównie w Bangladeszu i Indiach, jednak ich charakter był inny niż w Malezji. W tych regionach za najczęstsze źródło zakażeń uznano spożywanie owoców lub produktów owocowych, zwłaszcza surowego soku z palmy daktylowej, skażonych śliną lub moczem nietoperzy owocożernych z rodzaju Pteropus. To właśnie kontakt z wydzielinami tych nietoperzy stanowi kluczowy mechanizm przenoszenia wirusa na człowieka w Azji Południowej.

W wielu ogniskach w Bangladeszu i Indiach potwierdzono również transmisję wirusa między ludźmi, zwłaszcza w warunkach domowych i w placówkach ochrony zdrowia (w trakcie opieki nad chorymi). To odróżnia te epidemie od pierwotnego ogniska w Malezji, gdzie dominowały zakażenie odzwierzęce.

Źródło: CD Alert - Nipah Virus Disease

Gdzie występuje wirus Nipah i dlaczego ogniska pojawiają się w Indiach?

Ogniska choroby Nipah pojawiają się niemal co roku w niektórych częściach Azji – w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, głównie na obszarach wiejskich lub półwiejskich. 

Kraje ze zgłaszanymi ogniskami zachorowań to:

• Bangladesz (gdzie przypadki występują niemal corocznie od 2001 roku),
• Indie (w tym ogniska w Kerali w południowych Indiach od 2018 roku oraz obecne dwa jak dotąd przypadki w Bengalu Zachodnim),
• Malezja,
• Filipiny,
• Singapur

Te zgłaszane ogniska zachorowań w Bangladeszu i Indiach (szczególnie stan Kerala oraz Bengal Zachodni) pojawiają się najczęściej z powodu współwystępowania kilku czynników:

• dużych populacji nietoperzy owocożernych, które są naturalnym rezerwuarem wirusa i żyją blisko ludzi (często zasiedlają obszary wiejskie i podmiejskie),
• tradycji spożywania surowego soku z palmy daktylowej, który może być skażony wydzielinami nietoperzy,
• gęstego zaludnienia i ograniczonej infrastruktury sanitarnej.

W Malezji fermy trzody chlewnej znajdują się w pobliżu drzew owocowych. Nietoperze zjadają i zanieczyszczają owoce, często oddając mocz na opadłe owoce, które następnie zjadają świnie, co prowadzi do rozprzestrzeniania się patogenów.

W Bangladeszu i Indiach większość zakażeń zbiega się z czasem zbioru soku z daktyli palmowych. Miejsca zbioru soku z palm daktylowych są skażone śliną lub moczem nietoperzy. Te zanieczyszczone soki są spożywane bez żadnego przetwarzania, co powoduje zakażenie wirusem NiV.

• Dowiedz się więcej: Jakie szczepienia warto wykonać przed wyjazdem do Indii

Jak dochodzi do zakażenia wirusem Nipah?

Podróżni udający się do obszarów endemicznych oraz osoby mieszkające na terenach, gdzie występuje wirus Nipah, są narażeni na ryzyko zakażenia, przede wszystkim w wyniku bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z zakażonymi zwierzętami – dzikimi lub hodowlanymi (wirus Nipah może zakażać też świnie, psy, koty, kozy, konie i owce).

Do zakażenia wirusem dochodzi najczęściej w wyniku:

• bezpośredniego kontaktu z zakażonymi zwierzętami, takimi jak nietoperze czy świnie;
• spożywania pokarmu lub napojów, takich jak owoce czy surowy sok z palmy daktylowej, które zostały zanieczyszczone przez zakażone zwierzęta (moczem lub śliną);
• bliskiego kontaktu z wydzielinami i wydalinami osoby zakażonej (do transmisji między ludźmi dochodziło zwłaszcza wśród rodzin opiekujących się chorymi i w szpitalach); dłuższy czas spędzany w towarzystwie chorych zwiększa ryzyko zakażenia.

Osoby z objawami ze strony układu oddechowego mogą stanowić ryzyko transmisji.

Objawy zakażenia wirusem Nipah 

Objawy zakażenia wirusem Nipah pojawiają się zwykle w ciągu 4–14 dni od zakażenia, choć okres inkubacji może trwać nawet do 45 dni, ale może ono także przebiegać bezobjawowo.

Objawy we wczesnej fazie zakażenia

We wczesnej fazie choroby objawy są niespecyficzne, co utrudnia postawienie rozpoznania. Zwykle zaczynają się od nagłego pojawienia się niespecyficznej choroby grypopodobnej lub gorączki. 

Objawy neurologiczne i ciężki przebieg choroby

W ciężkich przypadkach dochodzi do zapalenia mózgu (najpoważniejsze powikłanie) i napadów drgawkowych, które mogą prowadzić do śpiączki, a nawet zgonu. Wskaźnik śmiertelności szacuje się na około 40–75%, w zależności m.in. od szczepu wirusa, stanu pacjenta i warunków opieki medycznej.

Objawy choroby wywołanej wirusem Nipah mogą obejmować:

• gorączkę
• ból głowy,
• ból mięśni,
• nudności, wymioty,
• zaczerwienione gardło
• kaszel,
• trudności z oddychaniem,
• zapalenie mózgu (zawroty głowy, senność, dezorientacja, zaburzenia świadomości, drgawki, utrata przytomności).

U niektórych zakażonych może dojść do nietypowego zapalenia płuc oraz ciężkich zaburzeń oddechowych, a nawet ostrej niewydolności oddechowej (ARDS).

Większość osób wraca do zdrowia, choć u niektórych pozostają powikłania neurologiczne (uporczywe napady padaczkowe, zmiany osobowości). W rzadkich przypadkach zgłaszano też przypadki nawrotu choroby po miesiącach, a nawet latach po zakażeniu.

Śmiertelność wirusa Nipah – co mówią dane WHO?

Wirus Nipah pozostaje jednym z najgroźniejszych patogenów odzwierzęcych ze względu na wysoki wskaźnik śmiertelności (około 40–70% osób zakażonych Nipah umiera), szeroki zakres potencjalnych gospodarzy (nietoperze i różne zwierzęta hodowlane) oraz możliwość przenoszenia z człowieka na człowieka.

Czy wirus Nipah może wywołać pandemię?

WHO zalicza chorobę wywoływaną przez wirusa Nipah do kluczowych zagrożeń dla zdrowia publicznego o znaczeniu międzynarodowym, podkreślając jej wysoki potencjał epidemiczny i możliwość rozprzestrzeniania się na większą skalę. Wirus charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, zdolnością do przenoszenia się ze zwierząt na ludzi oraz potwierdzoną transmisją między ludźmi, a jednocześnie brak jest dostępnej szczepionki i leczenia przyczynowego.

• Przeczytaj także: Nowa fala zakażeń COVID-19 w 2025. Dominujące objawy i zalecenia

Diagnostyka i leczenie zakażenia wirusem Nipah

W diagnozowaniu choroby ważny jest wywiad medyczny, w tym szczegółowa historia podróży do zagrożonych obszarów, w tym zachodnich Indii, południowych Indii i Bangladeszu. 

Diagnostyka zakażenia wirusem Nipah opiera się głównie:

• na wykrywaniu materiału genetycznego wirusa metodą RT‑PCR,
• na badaniach serologicznych, takich jak testy ELISA wykrywające przeciwciała w późniejszej fazie choroby. 

Obecnie nie istnieje szczepionka profilaktyczna ani specyficzne leczenie. Leczenie jest zatem objawowe i polega na kontrolowaniu nasilenia choroby oraz zmniejszaniu powikłań dotyczących układu oddechowego i nerwowego.

Jak można się chronić przed wirusem Nipah?

W komunikatach do mieszkańców rejonów endemicznych apeluje się o zachowanie:  szczególnej ostrożności,

• dokładne mycie owoców przed spożyciem,
• picie wyłącznie przegotowanej lub odpowiednio odkażonej wody,
• regularne mycie rąk wodą z mydłem,
• zabezpieczanie paszy i źródeł wody dla zwierząt przed dostępem nietoperzy.

Chociaż ryzyko zakażenia dla większości osób pozostaje bardzo niskie, informacje te są istotne, jeśli planujesz podróż do jednego z obszarów, gdzie wirus się rozprzestrzenia. 

Osoby podróżujące do obszarów endemicznych powinny:

• unikać kontaktu z nietoperzami owocożernymi i miejsc, w których występują, a także kontaktu z innymi dzikimi lub hodowlanymi zwierzętami, zwłaszcza chorymi lub padłymi, a także z ich wydzielinami czy wydalinami, które mogą stanowić potencjalne źródło zakażenia;
• nie spożywać surowego lub częściowo fermentowanego soku z palmy daktylowej;
• dokładnie myć owoce czystą wodą i obierać przed jedzeniem;
• unikać spożywania owoców nieumytych, nadgryzionych lub takich, które spadły z drzewa, ponieważ mogą być skażone śliną, moczem lub kałem nietoperzy.

W przypadku podróży należy zachowywać ogólne zasady ostrożności:

Długotrwałe przebywanie z wieloma osobami w zamkniętej przestrzeni, z osobami z całego świata, o nieznanym stanie zdrowia, część z tych osób może być w okresie wylęgania się różnych chorób,  albo wręcz mieć już objawy. W takich środkach transportu dobrze jest używać maseczek.  Maseczek z filtrem, szczególnie jeżeli widzimy, że osoby koło nas wydają się być zainfekowane, mają katar, kaszel, gorączkę. 
To samo, często mycie rąk, odkażanie. Wiadomo, że są te preparaty 
na bazie alkoholu dostępne w małych, takich podręcznych pojemnikach 
podróżnych i zachęcamy zawsze do jak najczęstszego ich używania w trakcie każdej podróży – podkreśla lek. Agnieszka Motyl, specjalista epidemiologii, lekarz medycyny podróży.

Grupy wysokiego ryzyka:

• Osoby narażone na przebywanie w miejscach zamieszkałych przez nietoperze owocożerne/przedmioty zanieczyszczone wydzielinami, takie jak nieużywane studnie, jaskinie, sady owocowe itp., są bardziej narażone na większe ryzyko zakażenia. 
• Osoby mające bezpośredni kontakt z chorymi świniami lub ich zakażonymi tkankami.
• Osoby mające bliski kontakt z osobą podejrzaną/ potwierdzonym przypadkiem wirusa Nipah podczas opieki w domu, podczas transportu, w szpitalu.
• Osoby mające bliski kontakt ze zmarłym zakażonym wirusem Nipah podczas pochówku.
• Pracownicy służby zdrowia mający bezpośredni kontakt z prawdopodobnymi lub potwierdzonymi przypadkami bez zastosowania standardowych środków ostrożności.

Przeczytaj także: 

• Szczepienia przed wyjazdem
• Jakie szczepienia warto wykonać przed podróżą do Tajlandii w 2026?

Źródła:

1. About Viral Hemorrhagic Fevers
2. About Nipah Virus
3. Nipah virus disease
4. Nipah virus infection

Wirus Nipah – najczęstsze pytania (FAQ)