Zespół cieśni podbarkowej

Anatomicznie przestrzeń podbarkowa ograniczona jest od góry: wyrostkiem barkowym, wyrostkiem kruczym łopatki, więzadłem kruczo-barkowym oraz stawem barkowo-obojczykowym. Od dołu przestrzeń ogranicza głowa kości ramiennej z częścią guzka większego. W przestrzeni znajdują się: kaletka podbarkowa, ścięgna mięśni stożka rotatorów oraz ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia. Wielkość przestrzeni waha się między 1-1,5 cm w czasie spoczynku a 5 mm przy unoszeniu kończyny.

Przyczyny zespołu cieśni podbarkowej

Najczęstsze przyczyny to:

• Dysfunkcja mięśni stożka rotatorów, które są odpowiedzialne za prawidłowe ustawienie głowy kości ramiennej. Przeciążenie mięśni doprowadza do przemieszczenia głowy kości ramiennej ku górze, co powoduje zmniejszenie przestrzeni podbarkowej i ucisk/miażdżenie kaletki podbarkowej i ścięgien mięśni stożka. Tworzy to „błędne koło” napędzające objawy.
• Kształt wyrostka barkowego łopatki – wyróżnia się trzy typy wyrostka: prosty, zakrzywiony i haczykowaty. Typ haczykowaty ma największy wpływ na zmniejszenie przestrzeni.
• Zaburzenia rytmu łopatkowo-ramiennego (ślizg łopatki po żebrach w czasie ruchów ramienia) – bardzo częstą przyczyną jest wysuwanie głowy do przodu w czasie siedzenia.
• Zmiany zwyrodnieniowe stawu barkowo-obojczykowego
• Zmiany w budowie więzadła kruczo- barkowego

Objawy zespołu cieśni podbarkowej

Objawy mogą być bardzo zróżnicowane i współistnieć z innymi patologiami. Najczęstszym jest ból okolicy ramienia przy próbie uniesienia kończyny powyżej linii barków. Dotyka przeważnie osób po 40. roku życia, które wykonują dużo ruchów nad głową (w związku z pracą zawodową) lub młodych sportowców, np. siatkarzy, pływaków, miotaczy, tenisistów czy piłkarzy ręcznych.

Chorzy najczęściej lokalizują ból w przednio-bocznej części ramienia i opisują, że występuje on podczas zgięcia i/lub odwiedzenia ramienia w zakresie 70-120°. W początkowym okresie, kiedy toczy się stan zapalny, ból może występować w nocy.

Rozpoznanie zespołu cieśni podbarkowej

W rozpoznaniu problemu niezwykle istotny jest wywiad. Dla potwierdzenia diagnozy mogą być wykonane dodatkowo: RTG (ocena zmian kostnych i stawowych mogących zmniejszyć przestrzeń) oraz USG (ocena struktur tkanek miękkich). W celu dokładniejszej diagnostyki wykonane może być również badanie rezonansem magnetyczny i/lub tomografem komputerowym. Zdarza się jednak, że zespół cieśni podbarkowej nie jest potwierdzany w badaniach dodatkowych, ponieważ jest to dysfunkcja o dynamicznym charakterze.

Leczenie zespołu cieśni podbarkowej

Leczenie wymaga współpracy lekarza i fizjoterapeuty oraz dużego zaangażowania chorego. U większości pacjentów do całkowitego ustąpienia dolegliwości wystarczy leczenie zachowawcze, czyli nieoperacyjne.

W usprawnianiu możemy wyróżnić dwa okresy:

• Ostry, podczas którego leczenie skupione jest na ograniczeniu stanu zapalnego. Służy temu odciążanie kończyny (temblak, orteza), podawanie doustnie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ostrzykiwanie bezpośrednio kaletki podbarkowej czy techniki manualne. Chory powinien unikać ruchów w bolesnym zakresie oraz kilka razy dziennie chłodzić bark przy użyciu coldpacków przez 15-20 min.
• Przewlekły, podczas którego leczenie polega na usprawnianiu powstałych dysfunkcji w biomechanice stawu barkowego. Najczęstsze problemy to zaburzony rytm łopatkowo-ramienny, dysfunkcja mięśni stożka rotatorów, dysbalans mięśni posturalnych i nieprawidłowa sylwetka. Elementem leczenia jest edukacja chorego w zakresie ergonomii pracy oraz techniki uprawianych sportów. Niezwykle istotne, wręcz kluczowe, jest zaangażowanie pacjenta w proces leczenia.

Jeżeli dolegliwości nie ustępują w ciągu 6-16 miesięcy, to wskazany jest zabieg operacyjny, zazwyczaj przeprowadzany metodą artroskopii. Jednak dobrze postawiona diagnoza, właściwe dobranie ćwiczeń i terapii manualnej oraz zaangażowanie pacjenta pozwalają na pełne ustąpienie dolegliwości oraz uniknięcie interwencji chirurgicznej.