Kamica nerkowa – objawy, przyczyny, diagnostyka

Jak powstaje kamica nerkowa?

Kamica moczowa, nazywana również nerkową, dotyka najczęściej osoby w wieku od 20 do 50 lat. Częściej mężczyzn niż kobiety. Panowie chorują na nią trzy razy częściej.

Kamica nerkowa to obecność w układzie moczowym złogów, potocznie nazywanych kamieniami moczowymi. Powstają z substancji chemicznych, znajdujących się w moczu. Prawidłowo powinny być w nim obecne w formie rozpuszczonej. Bywa jednak, że ich stężenie jest zbyt duże. Zamiast się rozpuścić, zaczynają się krystalizować, tworząc drobne kryształki, które później łączą się w coraz większe złogi. Mogą być zbudowane z różnych substancji, najczęściej ze szczawiu lub fosforanu wapnia, nieco rzadziej z kwasu moczowego i cystyny.

W zależności od tego, jaka substancja stanowi główny składnik kamieni nerkowych, wyróżniamy:

• kamicę szczawianową,
• kamicę fosforanowo-wapniową,
• kamicę moczanową,
• kamicę cystynową.

Przyczyny kamicy nerkowej

Kamica nerkowa jest chorobą częstą. Zdecydowanie najpowszechniejszą przyczyną powstawania choroby jest zbyt małe nawodnienie organizmu oraz niezdrowa dieta. Znane są również znacznie rzadsze przypadki tzw. kamicy cystynowej, u podłoży której leży wada wrodzona, polegająca na upośledzeniu reabsorbcji cystyny z moczu.

Pośród innych czynników zwiększających ryzyko wymienia się jeszcze:

• wady budowy układu moczowego,
• skłonności dziedziczne,
• przyjmowanie niektórych leków (m.in. kortykosteroidów i preparatów alkalizujących, wykorzystywanych przy leczeniu wrzodów),
• infekcje bakteryjne dróg moczowych.

Te ostatnie alkalizują mocz, ułatwiając wytrącanie się soli wapnia i z tym samym powstawanie kamieni. Warto jednak pamiętać, że są to tak naprawdę oddzielne stany chorobowe – nie należy utożsamiać kamicy nerkowej z infekcją. W przypadku pań rozwojowi choroby może sprzyjać ciąża, przy której zwiększa się ryzyko zastoju moczu, i w konsekwencji zakażenia.

Objawy kamicy nerkowej

Kamica nerkowa może nie dawać o sobie znać latami, ale kiedy już się objawi, jest bardzo bolesna. Najczęstszym objawem kamicy jest bardzo silny ból w okolicy lędźwiowej, promieniujący w stronę pęcherza moczowego. Często jest on przyrównywany przez kobiety do bólu porodowego, tzw. kolka nerkowa. Wywołuje ją przemieszczanie się kamienia z nerki do moczowodu.

Dolegliwościom bólowym może towarzyszyć także:

• parcie na mocz,
• częste oddawanie moczu,
• nudności i wymioty.

Atak zaczyna się często po dużym wysiłku fizycznym, długiej podróży lub nadużyciu alkoholu. Ból najpierw pojawia się w okolicy lędźwiowej, promieniuje wzdłuż moczowodu, do podbrzusza. Bywa tak silny, że w niektórych przypadkach konieczna jest hospitalizacja. To właśnie kolka nerkowa spędza sen z powiek wszystkim pacjentom, cierpiącym na kamicę nerkową. A wcale nie musi.

Profilaktyka kamicy nerkowej

Zarówno powstawaniu, jak i nawrotom choroby mogą w przypadku kamicy nerkowej zapobiec odpowiednie działania profilaktyczne. Chodzi tutaj głównie o dwa podstawowe czynniki: dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu oraz właściwą dietę.

Sprawdź: USG układu moczowego

Dieta przy kamicy nerkowej

Dieta powinna być zróżnicowana, bogata w warzywa i owoce oraz pokarmy ubogie w szczawiany:

• biały ryż,
• kalafior,
• jabłka bez skórki
• winogrona,
• warzywa z rodziny dyniowatych,
• jajka.

Należy także ograniczyć ilość spożywanej soli (3-5 g dziennie) i białek pochodzenia zwierzęcego oraz dbać o odpowiedni poziom wapnia (1 g dziennie). Jeśli znamy skład kamieni, będących źródłem naszych problemów (w przypadku nawrotów choroby), dobrym pomysłem może być opracowanie naszej diety w konsultacji z lekarzem. Ważna jest również aktywność fizyczna oraz utrzymywanie odpowiedniej dla ciała wagi.

– Występują różne rodzaje kamicy nerkowej. W każdym z nich inne produkty są zalecane oraz przeciwwskazane. Aby odpowiednio dobrać dietę, należy określić skład kamieni – mówi Marta Falkowska, młodszy specjalista ds. profilaktyki i promocji zdrowia Medicover.

Czego unikać przy kamicy nerkowej?

Jeśli okaże się, że kamienie zbudowane są ze szczawiu i wapnia, chorzy powinni unikać jedzenia:

• szpinaku,
• szczawiu,
• rabarbaru,
• botwiny,
• konserw mięsnych i rybnych,
• produktów kiszonych,
• zup i sosów w proszku,
• ostrych przyprawy.

W menu za często nie powinny pojawiać się także mleko i przetwory mleczne, ziemniaki, marchew, buraki, pomidory, nasiona strączkowe i cukier.

Co jeść przy kamicy nerkowej?

Do codziennej diety warto natomiast włączyć:

• soki owocowe,
• produkty zbożowe i te z pełnego ziarna,
• masło,
• warzywa.

W przypadku kamicy moczanowej należy zrezygnować z jedzenia wieprzowiny, baraniny, śledzi i podrobów. Powinno się ograniczyć spożywanie orzechów, nasion roślin strączkowych. Do menu warto włączyć owoce cytrusowe, ziemniaki, miód, cukier, mleko i chude sery twarogowe.

Osobnej diety wymaga kamica fosforanowo-wapniowa. Chorzy nie powinni sięgać po mleko i przetwory mleczne, jaja, szpinak, szczaw oraz konserwy rybne. Warto natomiast, by jedli mięso, ryby, pieczywo, kaszę gryczaną, kaszę jęczmienną, pęczak, makarony, masło, miód i owoce cytrusowe.

Picie przy kamicy nerkowej

Jeśli chodzi o wodę, wskazane jest pić przynajmniej od 2,5-3 litrów dziennie (więcej w przypadku wysiłku fizycznego lub upałów) oraz nawadniać się równomiernie przez cały dzień i przed snem. Warto zwracać uwagę na pH spożywanych płynów – najzdrowsze są te o pH obojętnym (np. woda), nie należy natomiast wierzyć w mity o cudownych właściwościach piwa.

Wskazane jest też regularne oddawanie moczu oraz zwracanie uwagi na to, czy nie jest zabarwiony na czerwono. Szybkie wychwycenie choroby może pomóc w jej bezproblemowym leczeniu. W walce z nawrotami choroby pomóc może również profilaktyczna kuracja specjalnymi, opartymi na ziołach lekami.

Kamica nerkowa a sól

Niezależnie od rodzaju kamicy, chorzy powinni ograniczyć spożycie mocnej kawy i herbaty oraz czekolady. Bezwzględnie powinni zrezygnować z dosalania potraw. Z diety powinno się wyeliminować zupy i sosy typu instant oraz inne produkty, zawierające sól. Zawarty w niej sód powoduje bowiem zwiększone wydalanie z moczem wapnia, co przyczynia się do powstania kamieni. Ograniczenie spożycia soli pomoże uniknąć też innych chorób nerek.

– Istnieją oczywiście ogólne zalecenia, o których należy pamiętać niezależnie od rodzaju kamicy nerkowej. Należy zrezygnować z dosalania potraw lub zamienić tradycyjną sól kuchenną na sól potasową. Pamiętajmy, że sól występuje również w wielu produktach gotowych. Unikajmy więc produktów z dużą zawartością soli, np. solonych orzeszków, konserw rybnych i mięsnych. Kolejnym zaleceniem jest ograniczenie spożycia białka zwierzęcego, gdyż zwiększa stężenie mocznika. Podstawą diety powinny być nieprzetworzone lub niskoprzetworzone owoce i warzywa, szczególnie te bogate w błonnik – radzi Marta Falkowska.

Leczenie kamicy nerkowej

Metoda leczenia kamicy nerkowej zależy od wielkości oraz składu chemicznego tkwiących w układzie moczowym kamieni.

Bezinwazyjne leczenie kamicy dotyczy obecnie tylko kamieni zbudowanych z kwasu moczowego (około 10% wszystkich kamieni). Można je rozpuszczać lekami i zapobiegać ich powstawaniu również lekami. Złogów zbudowanych ze szczawianów lub fosforanów, niestety, nie potrafimy obecnie rozpuszczać – zauważa doktor Daniel Leszczyński, dodając, że w takich przypadkach konieczne jest stosowanie metod małoinwazyjnych. Są to: ESWL (extracorporeal shock wave lithotripsy), URSL (ureterorenoscopic lithotripsy) oraz PCNL (percutaneous nephrolithotripsy).

ESWL polega na kruszeniu złogów za pomocą fal generowanych poza organizmem i przenikających przez tkanki do złogów, na których są ogniskowane – wyjaśnia dr Leszczyński.

Nie wymaga to wprowadzania do organizmu żadnych urządzeń. W przypadku URSL, czyli leczenia endoskopowego, urządzenia wprowadzane są do moczowodu lub nerki przez otwory naturalne (cewkę moczową) – metoda ta nie wymaga wykonywania nacięć. Najbardziej inwazyjną metodą jest PCNL. Polega na wprowadzeniu urządzenia do nerki przez nacięcie na skórze oraz dalej wykonanie otworu w nerce.

Kamica nerkowa to przykład choroby, na którą często zapracowujemy sami, źle się odżywiając i nie dbając o właściwe nawodnienie organizmu. Potrafi przysporzyć choremu bardzo wielu cierpień, a w większości przypadków jedyne, czego trzeba, by jej zapobiec, to zdrowszy tryb życia i kontrolowanie diety. Warto o tym pamiętać, bo zdecydowanie lepiej nauczyć się zdrowych nawyków, niż potem, cierpiąc z powodu bólu, żałować, że tego nie zrobiliśmy.

Zmiana stylu życia jest niezwykle istotna w przypadku osób, które miały już objawy kamicy nerkowej. W znacznej większości przypadków mają one charakter nawrotowy. Prawdopodobieństwo nawrotu kolki u osób, które miały już pierwszy jej atak bez odpowiedniej profilaktyki wynosi 15% w ciągu pierwszego roku, 40% w ciągu trzech lat i aż 50% w ciągu 10 lat.

Sprawdź również:

• Dna moczanowa (podagra) - objawy i leczenie dny moczanowej