Chikungunya – wirusowa choroba tropikalna, objawy, leczenie i profilaktyka

Aktualizacja sierpień 2025: WHO i ECDC ostrzegają przed rosnącą liczbą zachorowań na chikungunyę w Ameryce Południowej i Azji. Największe ogniska występują w Brazylii oraz w chińskiej prowincji Guangdong. W Europie potwierdzono przypadki autochtoniczne we Francji i Włoszech.

Co to jest chikungunya?

Chikungunya to tropikalna choroba wirusowa wywoływana przez wirusa chikungunya (CHIKV,  ang. Chikungunya virus), należącego do rodziny Togaviridae. Choroba jest przenoszona przez komary z rodzaju Aedes, głównie Aedes aegypti i Aedes albopictus – te same, które przenoszą wirusy dengi i Zika. 

Krótka historia i pochodzenie wirusa CHIKV

Nazwa „chikungunya” pochodzi z jednego z lokalnych języków używanych w Tanzanii i oznacza „zgarbiony chód”, co odnosi się do charakterystycznej postawy osób cierpiących na tę chorobę – zgiętej z powodu silnych bólów stawów. Pierwszy przypadek chikungunyi został zidentyfikowany w Tanzanii w połowie XX w. 

Wirus chikungunya krąży w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Ogniska choroby występują w Afryce, Azji, obu Amerykach, Europie oraz na wyspach Pacyfiku i Oceanu Indyjskiego. Na obszarach, gdzie bytują komary z rodzaju Aedes, może dochodzić do masowych zakażeń i  epidemii tej choroby. 

Źródło wykorzystane do przygotowania infografiki: Chikungunya virus disease worldwide overview 

Chikungunya - sytuacja epidemiologiczna w Polsce i na świecie (2025) 

Od stycznia do lipca 2025 r. na całym świecie zgłoszono około 240 000 przypadków CHIKVD i 90 zgonów związanych z tym wirusem. Najwięcej zakażeń odnotowano w krajach obu Ameryk:

• Brazylia (185 553),
• Boliwia (4 721),
• Argentyna (2 836),
• Peru (55). 

Ze względu na fakt, iż chikungunya nie jest chorobą endemiczną w regionie europejskim, większość zgłaszanych przypadków związanych jest z odbywaniem podróży w regiony tropikalne.

W tym roku we Francji i Włoszech odnotowano 31 przypadków autochtonicznych - nabytych lokalnie, niezwiązanych z podróżowaniem do miejsc endemicznego występowania choroby. Ze względu na warunki atmosferyczne sprzyjające aktywności komarów i replikacji wirusa, wysoce prawdopodobne jest, że liczba zakażeń w Europie w najbliższym czasie może wzrastać. 

W Polsce, według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH od 1 stycznia do 31 lipca 2025 r. w Polsce odnotowano 14 przypadków zakażeń wirusem CHIKV. Dotyczą one osób, które wróciły z wakacji w krajach tropikalnych. 

Jak dochodzi do zakażenia wirusem chikungunya?

Choroba jest przenoszona na ludzi w wyniku ukłucia przez zakażone samice komarów z rodzaju Aedes. Aktywności komarów sprzyja wysoka temperatura i wilgotność powietrza, a więcej epidemii chikungunyi w krajach tropikalnych zdarza się w porze deszczowej niż suchej. 

Objawy chikungunyi - gorączka, bóle stawów, wysypka

Około 15–35% zakażonych wirusem CHIKV przechodzi infekcję bezobjawowo. Objawy pojawiają się zwykle po 3–7 dniach od zakażenia (zakres: 1–14 dni). Choroba ma nagły początek. Do jej symptomów zalicza się najczęściej:

• wysoką gorączkę,
• silne bóle mięśni i stawów,
• ból głowy,
• nudności,
• plamistą lub plamisto-grudkową wysypkę,
• zaczerwienie oczu.

Charakterystycznym objawem choroby występującym u około 70% pacjentów jest ból i zapalenie stawów. W przebiegu zakażenia CHIKV zajętych może zostać wiele stawów, zwykle obustronnie i symetrycznie - najczęściej dłoni, nadgarstków i kostek. Mimo że u zdecydowanej większości objawy te ustępują, to u niektórych osób mogą utrzymywać się przez kilka miesięcy,  a nawet lat, powodując m.in. poranną sztywność, intensywne dolegliwości bólowe, a w cięższych przypadkach niepełnosprawność. Zakażenie CHIKVD ma zwykle łagodny charakter, dolegliwości ustępują w ciągu 1-3 tygodni i pacjenci powracają do zdrowia.

Na cięższy przebieg szczególnie narażone są noworodki, osoby powyżej 65. r. ż. oraz osoby z chorobami przewlekłymi (cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe). Poważne powikłania obejmują:

• niewydolność oddechową,
• zapalenia mięśnia-sercowego,
• incydenty sercowo-naczyniowe,
• niewydolność narządów (nerek i wątroby),
• krwotok,
• zaburzenia widzenia,
• ubytek słuchu,
• objawy neurologicznie, takie jak zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, porażenie nerwów czaszkowych. 

• Przeczytaj także: Malaria - objawy, leczenie, występowanie, profilaktyka zdrowia w podróży

Diagnostyka i leczenie chikungunyi 

Kiedy podejrzewać? U osób powracających z regionów tropikalnych, u których wystąpiły nagła gorączka i silne bóle stawów. Objawów tych absolutnie nie można bagatelizować.

Do metod diagnostycznych zalicza się m.in.:

• wykrycie RNA wirusa chikungunya we krwi za pomocą reakcji łańcuchowej polimerazy (RT-PCR),
• badania serologiczne mające na celu wykrycie przeciwciał swoistych dla CHIKV (testu immunoenzymatyczny ELISA),
• szybkie testy płytkowe służące do jakościowego wykrywania przeciwciał z klasy IgG i igM przeciwko wirusowi chikungunya, które mogą być stosowane jako badanie przesiewowe oraz pomoc w diagnozowaniu zakażeń.

Pomocna może być także diagnostyka różnicowa w kierunku innych chorób tropikalnych, takich jak gorączka denga czy zakażenie wirusem Zika oraz innych wirusów, np. parwowirus, wirus różyczki, adenowirus, wirus zapalenia wątroby typu C. 

Jeżeli przebieg choroby nie jest typowy, a gorączka utrzymuje się powyżej 7 dni, można przypuszczać podwójne zakażenie - wirus chikungunyi może wchodzić w koinfekcje np. z wirusem Zika, dengi czy żółtej gorączki. 

Leczenie choroby ma zwykle charakter objawowy. Polega na przyjmowaniu środków zmniejszających gorączkę oraz łagodzących dolegliwości bólowe stawów. Do momentu wykluczenia dengi, ze względu na ryzyko krwawienia, chorym nie należy podawać niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

U osób, u których rozwinęła się wysypka, powodująca świąd skóry, pomocne mogą być leki antyhistaminowe, natomiast w przypadku dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty) należy zadbać o odpowiednią podaż płynów. Chorzy rzadko wymagają hospitalizacji. 

Czy jest już dostępna szczepionka przeciw chikungunyi?

Wkrótce w Polsce będzie dostępna szczepionka stosowana w celu ochrony osób w wieku od 12 do 64 lat przed chorobą wywoływaną przez wirus chikungunya. 

• Dowiedz się więcej o szczepieniach przed podróżą

Profilaktyka chikungunyi - jak uniknąć zakażenia wirusem CHIKV

Najlepszym sposobem ochrony przed zakażeniem wirusem CHIKV jest unikanie ukąszeń komarów. Ponieważ owady te są najbardziej aktywne o wschodzie i zachodzie słońca, w tych porach dnia należy zachować szczególną ostrożność, zaleca się: 

• noszenie odzieży zakrywającej ręce i nogi, 
• stosowanie repelentów odstraszających komary (najlepiej, te zawierające 30–50% DEET), 
• zabezpieczenie okien i drzwi moskitierami, które zapobiegają przedostawaniu się owadów do wnętrza pomieszczeń (moskitiery można dodatkowo nasączyć środkami owadobójczymi). 

Choć w Polsce ryzyko zakażenia jest obecnie niskie, osoby podróżujące do regionów, gdzie wirus występuje endemicznie, powinny przestrzegać powyższych zasad.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Źródła:

1. Chikungunya virus disease (dostęp z dnia: 05.08.2025)
2. Chikungunya virus disease worldwide overview (dostęp z dnia: 05.08.2025)
3. Chikungunya virus disease risk assessment for mainland EU/EEA (dostęp z dnia: 05.08.2025)
4. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chikungunya (dostęp z dnia: 05.08.2025)
5. https://www.who.int/health-topics/chikungunya#tab=tab_3 (dostęp z dnia: 05.08.2025)
6. Chikungunya | Yellow Book | CDC (dostęp z dnia: 05.08.2025)
7. Choroby zakaźne 1.01-31.07.2025(dostęp z dnia: 06.08.2025)
8. Chikungunya fever: Epidemiology, clinical manifestations, and diagnosis - UpToDate (dostęp z dnia: 06.08.2025)
9. Chikungunya fever: Treatment and prevention - UpToDate(dostęp z dnia: 06.08.2025)