Zakrzepica – zakrzepowe zapalenie żył w podróży

Co to jest zakrzepica?

Zakrzepica to potoczna nazwa choroby żylnej zakrzepowo-zatorowej. Składa się na nią zakrzepica żył głębokich i zator tętnicy płucnej. To trzecia najczęściej występująca choroba układu krążenia. Zakrzepica najczęściej dotyka żył znajdujących się w łydkach, rzadziej w udach i miednicy.

Wg definicji, zakrzepica żylna to krzepnięcie krwi w żyłach, powodujące zmniejszenie lub zatrzymanie przepływu krwi. Występuje zwykle w żyłach głęboko położonych - najczęściej w żyłach w obrębie ud i podudzi oraz bioder.

"Niekiedy u chorych na zakrzepicę korkująca żyłę skrzeplina odrywa się i rusza żyłami z prądem krwi w kierunku serca i płuc, zatykając tętnicę w płucach. Jeśli jest duża, może spowodować śmierć, te mniejsze, takie wielkości łepka od szpilki, zatykają małe tętniczki płuc, utrudniając oddychanie" - przestrzega prof. dr hab. n. med. Wojciech Noszczyk, były wieloletni konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii naczyń, w swojej książce „Żylaki i inne choroby żył".

Sprawdź również:

• Zakrzepica żył powierzchownych – przyczyny, objawy i leczenie
  
• Zakrzepica żył głębokich - przyczyny, objawy i leczenie zakrzepicy

Kiedy powstaje zakrzepica?

Przyczyną zakrzepicy jest najczęściej długotrwały bezruch. Z jednej strony może on wynikać z długiej podróży np. samolotem, z drugiej strony może to być też bezruch wynikający z konieczności ciągłego leżenia – po operacji czy złamaniu nogi.

Bezruch może powodować, że mięśnie nie pomagają pompować krwi w górę ciała, krew zaczyna zalegać i tworzy się stan zapalny, a następnie uszkodzenie warstwy nabłonka, który wyścieła żyły. W tym miejscy płytki krwi przyklejają się do nabłonka, a potem do siebie nawzajem i tworzy się zakrzep (skrzeplina), który zaczyna zatykać żyły.

Niezauważalne początki zakrzepicy

Zaczyna się od uszkodzenia ścian żył, wyścielonych delikatnym i gładkim śródbłonkiem, do którego mogą się przyklejać krwinki i tworzyć zakrzepy. Uderzenie czy skaleczenie bądź też uraz w tkankach otaczających żyłę powoduje, że wrażliwa ścianka żyły pęka, a ranę wypełniają nawarstwiające się płytki krwi i krwinki.

Jeśli z powodu urazu chory jest zmuszony ograniczyć aktywność (np. musi leżeć) albo nastąpi odwodnienie organizmu, i spowodowany tym wolniejszy przepływ krwi oraz jej zagęszczenie, krwinki odkładają się nadal i w ten sposób powstaje skrzeplina. Stopniowo zamyka ona światło żyły i powiększa się w kierunku serca.

"Najczęściej dochodzi do tego w żyłach głębokich podudzia. Skrzeplina rozrasta się aż do żyły podkolanowej i udowej, przy okazji wypełniając szczelnie wszystkie zastawki. Zazwyczaj jej początkowy odcinek ściśle przylega do ściany żyły, końcowy zaś unosi się we wnętrzu naczynia. I właśnie ta końcowa część skrzepliny może nagle urwać się i wraz z prądem krwi popłynąć przez serce do płuc" – pisze prof. Noszczyk.

W przypadku oderwania skrzepliny lub jej fragmentu wędruje ona aż do tętniczek płucnych, które dostarczają krew do płuc. Prawa komora serca musi wykonać znaczny wysiłek, aby przepompować krew – zostaje przeciążona ciśnieniowo, natomiast do lewej komory serca powraca z płuc za mało krwi, aby podtrzymać ciśnienie tętnicze i zaopatrzyć narządy w krew. Może wtedy dojść do wstrząsu, utraty przytomności, a nawet śmierci.

Na szczęście jednak zwykle scenariusz nie jest tak dramatyczny: zakrzep zostaje wchłonięty, a żyła udrażnia się samoistnie albo krew płynie naczyniami obocznymi, omijając zaczopowaną żyłę.

Choroba jednak nie mija bez śladu – mogą się pojawić żylaki wtórne bądź deformacja wewnętrznej ściany żyły, która z gładkiej staje się chropowata i nierówna, przez co mogą się tworzyć nowe skrzepliny i ponownie w tym miejscu może powstać nowy zakrzep.

Dlaczego zakrzepica jest niebezpieczna?

Zakrzep może zostać wchłonięta przez organizm. Ale może też się urwać od ściany żyły, a wtedy wraz z krwią dostać się do mózgu, płuc, serca czy innych organów. Wtedy może dojść do zatoru i uszkodzenia danego narządu, a nawet śmierci.

Zakrzepica przyczyny

Zakrzepicą zagrożony jest każdy niezależnie od wieku. Jednak częściej choroba dotyka osoby po 40. roku życia, prowadzące mało aktywny tryb życia. Z wiekiem ryzyko jeszcze bardziej rośnie i jest szczególnie wysokie po 70. roku życia.

Zakrzepica jest szczególnie groźna, gdy pacjent równocześnie cierpi na:

• choroby nowotworowe, 
• choroby autoimmunologiczne,
• żylaki,
• zapalenie żył powierzchniowych,
• nadmierną krzepliwość krwi,
• przebył udar lub zawał.

Wyjątkowo narażone są też osoby cierpiące na:

• astmę,
• przewlekłą białaczkę,
• chorzy na raka,
• chorzy na serce,
• osoby po niedawno przebytej operacji,
• kobiety przyjmujące hormony (antykoncepcja lub hormonalna terapia zastępcza),
• kobiety, które niedawno urodziły (do 6 tygodni po porodzie).

Osoby otyłe, palące papierosy oraz odwodnione również dotknięte są większym ryzykiem wystąpienia zakrzepicy niż te, u których masa ciała jest prawidłowa, nie palą, a ich organizm jest prawidłowo nawodniony.

Do niedawna sądzono, że zakrzepicą zagrożeni są pasażerowie, którzy latają samolotem na długie dystanse (zwłaszcza loty powyżej 6 godzin). Coraz częściej mówi się jednak, że szkodliwe dla naszych żył mogą być również częste krótkotrwałe loty.

Zakrzepica objawy

Najczęściej choroba przebiega bezobjawowo, zwłaszcza u pacjentów, u których choroba jest w początkowym okresie rozwoju, a zmiany w naczyniach są niewielkie i dotyczą żył w dalszych częściach kończyn.  Najczęstszym, niestety niespecyficznym objawem jest obrzęk. U części pacjentów obrzękowi towarzyszy ból bądź wzmożona tkliwość  miejsca w którym wystąpił zakrzep.

Jeśli zakrzep się oderwie i dojdzie już do zatkania tętnicy płucnej może pojawić się:

• ból w klatce piersiowej,
• duszności,
• gorączka,
• kaszel z krwiopluciem,
• zaburzenia równowagi,
• utrata przytomności.

Zakrzepica leczenie

Zakrzepowe zapalenie żył głębokich to choroba, której leczenie trwa długo. Podstawą jest przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych, zwykle w formie zastrzyków lub podawanych doustnie. O formie, dawkach leków i czasie leczenia decyduje lekarz, który na podstawie stanu pacjenta włącza odpowiednią terapię.

Leczenie zakrzepicy polega na podawaniu leków przeciwzakrzepowych. Bardzo ważne jest noszenie podkolanówek lub rajstop uciskowych, które konieczne będą jeszcze po zakończeniu leczenia.

Jeśli zakrzepica nawraca, konieczny może być zabieg chirurgiczny.

Zakrzepica dieta

Zakrzepicy sprzyja otyłość i spożywanie w nadmiarze tłuszczów zwierzęcych i cukru. Żyłom szkodzą również kawa, alkohol i papierosy.

Co wolno jeść? Dieta zapobiegająca zakrzepicy powinna być prawidłowo zbilansowana - bogata w warzywa i owoce, chudy nabiał, produkty pełnoziarniste. Wskazane są winogrona, pomidory, czosnek, miłorząb japoński i len. Do tego pij min. 2 litry wody, lekkich herbat, naparów dziennie.

Zakrzepica a profilaktyka dla żył

"Profilaktyka w chorobach żył ma ogromne znaczenie. Można jednak i trzeba wykształcić w sobie przyjazne żyłom nawyki, które pomogą zapobiec zakrzepicom i zatrzymają rozwijającą się niewydolność żył" - radzi profesor Noszczyk.

Najważniejsza jest aktywność fizyczna, ale nie wszystkie rodzaje sportu są wskazane. Sporty wysiłkowe, z ciężarami, jak np. podnoszenie ciężarów, pchanie kuli oraz jazda konna czy na nartach wcale nie są korzystne dla żył, zalecane są natomiast: pływanie, taniec, jazda na rowerze.

Nogi powinny być w ciągłym ruchu – to kolejna zasada profilaktyki zakrzepicy. Poruszajmy więc palcami u stóp, nawet siedząc na krześle, czy spacerujmy w miejscu, stawajmy na piętach. Podczas oglądania tv ułóżmy stopy na podnóżku albo stoliku, tak, by były wyżej niż serce.

Wskazane jest unikanie gorących kąpieli (upośledzają krążenie krwi), a traktowanie nóg jak najczęściej naprzemiennymi prysznicami. Nie bez znaczenia jest wygodne obuwie (obcas powinien mieć 2 centymetry) i luźne ubranie oraz odpowiednia dieta. Na stałe wprowadźmy do naszej diety otręby, warzywa i owoce, ograniczmy cukier i sól.

Ponieważ chorobom żył sprzyja otyłość i zaparcia, zadbajmy, by nasze posiłki były bogate w błonnik, i nie zapominajmy o odpowiedniej ilości płynów (8–10 szklanek dziennie) – najlepiej wody mineralnej, herbat ziołowych lub owocowych.

Zakrzepica – jak radzić sobie w podróży?

Przede wszystkim w podróż załóż luźne ubrania, żeby nie wywoływały ucisku. Nie zakładaj nogi na nogę. Siadaj przy przejściu, jeśli to możliwe – łatwiej rozprostujesz nogi i chętniej wstaniesz raz na jakiś czas, żeby się przejść po pokładzie samolotu. Jeśli długo siedzisz, poruszaj co jakiś czas stopami, stań na zmianę na palcach i na pietach, zdejmuj buty. Dbaj o prawidłowe nawodnienie.

Jeśli masz w planie długi lot, najlepiej rozłóż go na kilka faz. Lepiej polecieć z przesiadką. Dobrze również zaplanować kilka dni przerwy pomiędzy kolejnymi podróżami samolotem.

W przypadku niektórych pacjentów, szczególnie obarczonych ryzykiem zakrzepicy rekomendowana jest konsultacja u specjalisty przed planowanym lotem.

Powiązane tematy: 

Badanie na zakrzepicę: D-dimer