WZW A - ostre wirusowe zapalenie wątroby typu A

WZW A to zakaźna choroba wątroby wywołana przez wirus zapalenia wątroby typu A (HAV). Na świecie notuje się ok. 1,4 miliona przypadków ostrego WZW A rocznie. W Europie przeciwciała świadczące o przebytym zakażeniu HAV występują u 7% dzieci do 15. roku życia i u 70% osób dorosłych. W Polsce rozpoznaje się kilkadziesiąt zakażeń rocznie, a większość z nich występuje u osób, które podróżowały na tereny częstego występowania tej choroby.
Ostre WZW A czyli wirusowe zapalenie wątroby typu A

Przyczyny WZW A

Przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu A jest zakażenie wirusem HAV.

Do zakażenia HAV dochodzi najczęściej drogą pokarmową, przez:

  • zanieczyszczoną wodę,
  • produkty spożywcze,
  • brudne ręce.

Możliwe jest również zakażenie podczas stosunku płciowego (zwłaszcza homoseksualnego) oraz drogą krwi, np. poprzez używanie tych samych igieł i strzykawek przez narkomanów.

Wirus jest wydalany z kałem przez 1-2 tygodnie przed wystąpieniem objawów oraz około 1 tygodnia po nich. Do zniszczenia wirusa dochodzi w chlorowanej wodzie oraz po 20 minutach w temperaturze 100ᵒC.

Czynniki ryzyka zakażenia wirusem HAV:

  • bliski kontakt z chorym, a zwłaszcza wspólne mieszkanie
  • częsty kontakt z dziećmi chodzącymi do żłobka lub przedszkola
  • podróż na obszary częstego występowania WZW A: Afryka, Azja, kraje basenu Morza Śródziemnego, kraje Bliskiego Wschodu, Ameryka Środkowa i Południowa
  • spożywanie surowych owoców morza, zwłaszcza skorupiaków i ostryg
  • homoseksualne stosunki płciowe między mężczyznami
  • praca przy usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości oraz konserwacji służących do tego urządzeń

Objawy WZW A

WZW A najczęściej przebiega bezobjawowo.

Mogą się jednak pojawić objawy niestrawności:

Czasami pojawiają się również objawy grypopodobne:

  • męczliwość,
  • bóle mięśni i stawów.

Zazwyczaj obecne też jest nieznaczne powiększenie wątroby.

U dorosłych i osób starszych przebieg choroby często jest ciężki i może wymagać hospitalizacji.

WZW A - wirus HAV infekuje jelito

Ze względu na dominujące objawy WZW A można podzielić na pięć rodzajów:

  • postać bezobjawową (występuje najczęściej)
  • postać z żółtaczką trwającą do 8 tygodni
  • postać cholestatyczną z żółtaczką trwającą do 10 tygodni
  • postać nawracającą, kiedy to po przerwie trwającej ok. 4-5 tygodni dochodzi do drugiego rzutu choroby
  • ostra niewydolność wątroby (występuje bardzo rzadko)

W postaci z żółtaczką pojawia się:

  • zażółcenie skóry,
  • zażółcenie oczu,
  • ściemnienie moczu,
  • rozjaśnienie stolca.

W postaci cholestatycznej pojawia się dodatkowo świąd skóry.

Rozpoznanie WZW A

Do postawienia diagnozy konieczne jest oznaczenie przeciwciał IgM w surowicy, których obecność świadczy o świeżym zakażeniu. Przeciwciała IgM utrzymują się do 4-6 miesięcy po zakażeniu.

Z czasem są zastępowane przez przeciwciała IgG, które pozostają w organizmie do końca życia i są dowodem na przebyte zakażenie oraz nabycie odporności.

W badaniach laboratoryjnych wykonanych podczas zapalenia wątroby stwierdza się zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, przede wszystkim aminotransferazy alaninowej, w skrócie ALTALAT.

Leczenie WZW A

Nie ma leczenia przyczynowego, a jedynie objawowe, które stosuje się w przypadkach o ciężkim przebiegu, zazwyczaj wymagających również pobytu w szpitalu.

Podstawowym celem leczenia jest utrzymanie odpowiedniego stanu odżywienia i nawodnienia chorego. W ciągu tygodnia od wystąpienia objawów chory nie powinien przygotowywać posiłków dla innych oraz powinien powstrzymać się od aktywności seksualnej – dzięki temu zminimalizuje ryzyko zakażenia innych ludzi.

Podczas choroby oraz w trakcie rekonwalescencji chory powinien dużo odpoczywać i ograniczyć aktywność fizyczną.

WZW A - dieta

Dieta powinna być lekkostrawna i odpowiednia do zapotrzebowania energetycznego. Ważnym elementem jest bezwzględne unikanie spożywania alkoholu w czasie leczenia i znaczne jego ograniczenie do pół roku po zakończeniu leczenia.

W trakcie choroby i rekonwalescencji chory powinien unikać przyjmowania leków bez recepty, ziół, suplementów diety oraz leków wywołujących cholestazę (np. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, amoksycylina z kwasem klawulanowym, metyldopa, diklofenak) bez zalecenia lekarskiego.

Badania w trakcie leczenia WZW A

Podczas ostrej fazy zakażenia chory powinien być co tydzień poddawany dokładnemu badaniu lekarskiemu i ocenie układu krzepnięcia, a co miesiąc oznaczeniu aktywności enzymów wątrobowych, przede wszystkim aminotransferazy alaninowej.

Badania te powinny być wykonywane do momentu uzyskania wyników zgodnych z normą.

WZW A - rokowanie i powikłania

Rokowanie przy WZW A

Czas trwania choroby rzadko przekracza 3 miesiące. W tym okresie u niektórych pacjentów może dochodzić do nawrotów objawów.

W przypadku niepowikłanego WZW A pełny powrót do normalnej aktywności życiowej następuje do 6 miesięcy od wystąpienia objawów.

U osób niedożywionych, chorujących na przewlekłe choroby wątroby lub w wieku powyżej 50. roku życia choroba może mieć cięższy przebieg i wiązać się z koniecznością hospitalizacji.

Z kolei chorzy powyżej 40. roku życia są obarczeni 20-krotnie większym ryzykiem zgonu z powodu pojawienia się ostrej niewydolności wątroby niż osoby młodsze.

WZW A w trakcie ciąży

Zakażenie wirusem HAV nie wpływa na przebieg ciąży i nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Ważne jest, aby chory rodzic dbał o odpowiednią higienę rąk i nierozprzestrzenianie wirusa w otoczeniu.

Zakażenie HAV nie wywołuje przewlekłego zapalenia wątroby i pozostawia trwałą odporność (o której świadczy obecność specyficznych przeciwciał klasy IgG). Nie ma nosicielstwa HAV, ponieważ wirus jest całkowicie eliminowany z organizmu.

WZW A nazywa się również chorobą brudnych rąk

Powikłania przy WZW A

Bardzo rzadko (w ok. 0,2% przypadków) dochodzi do ostrej niewydolności wątroby. Szczególnie zagrożone tym powikłaniem są chorzy powyżej 50. roku życia, cierpiący na przewlekłe choroby wątroby oraz osoby niedożywione lub z niedoborem odporności.

Inne, również bardzo rzadko występujące powikłania WZW A to:

Zapobieganie WZW A

Podstawową metodą zapobiegania zakażeniom HAV jest utrzymywanie wysokiego standardu higieny oraz szczepienie.

Szczepionka szczególnie zalecana jest osobom, które wybierają się w podróż do miejsc częstego występowania WZW A:

  • Afryka,
  • Azja,
  • kraje Bliskiego Wschodu,
  • Ameryka Środkowa i Południowa,
  • kraje basenu Morza Śródziemnego,
  • kraje wschodniej Europy,
  • Rosja.

Szczepienie polega na podaniu dwóch dawek w odstępie 6-12 miesięcy, przy czym ochronne miano przeciwciał pojawia się już w 2-4 tygodnie po zaaplikowaniu pierwszej dawki. Po podaniu drugiej dawki skuteczność szczepienia wynosi prawie 100%, a ochrona trwa do końca życia (przynajmniej 25 lat).

Zalecane postępowanie w przypadku WZW A

Jeżeli zachorowałeś na WZW A:

  • Przestrzegaj zaleceń lekarza, szczególnie w odniesieniu do diety – ułatwi to twojej wątrobie walkę z wirusem i regenerację po chorobie oraz zmniejszy ryzyko wystąpienia powikłań.
  • W ciągu tygodnia od wystąpienia objawów nie przygotowuj posiłków dla innych oraz powstrzymaj się od aktywności seksualnej – dzięki temu zmniejszysz ryzyko zakażenia swoich najbliższych.
  • W czasie choroby bezwzględnie unikaj spożywania alkoholu, a do pół roku po jej zakończeniu znacznie go ogranicz – tym samym wspomożesz proces regeneracji Twojej wątroby.
  • W trakcie choroby i rekonwalescencji unikaj przyjmowania leków bez recepty, ziół, suplementów diety oraz leków wywołujących cholestazę (np. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, amoksycylina z kwasem klawulanowym, metyldopa, diklofenak) bez zalecenia lekarskiego.

Jeżeli chcesz uniknąć zakażenia WZW A:

  • Przed wyjazdem do miejsc częstego występowania WZW A  zaszczep się – jest to najbardziej skuteczna forma zapobiegania chorobie.
  • W przypadku zachorowania na WZW A u osoby z twojego otoczenia jak najszybciej zaszczep się przeciwko WZW A. Ze względu na długi czas wylęgania się choroby, wykonanie szczepienia nawet po kontakcie z wirusem chroni przed zachorowaniem i zapobiega rozprzestrzenianiu się epidemii.

Dowiedz się więcej:

Zakażenia wirusowe przenoszone drogą pokarmową

http://www.vetpol.org.pl/dmdocuments/ZW_2012_05_09.pdf

Zagrożenia biologiczne w placówkach gastronomicznych

http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BPC1-0004-0002

Wiedza pacjentów i personelu medycznego na temat wirusowych zapaleń wątroby (WZW)

http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.psjd-c1a1fc6c-919c-468f-b9da-ca9566dedf38

autor Maria Kornacka-Wojtaś
konsultacja merytoryczna dr hab. Bożena Walewska-Zielecka, hepatolog
Data dodania 24.10.2017
Data ostatniej aktualizacji 17.01.2019