Leki na przeziębienie: skład popularnych saszetek, tabletek i kapsułek.

Przy pierwszych objawach przeziębienia, gdy czujemy się niewyraźnie jak pani z reklamy telewizyjnej, zwykle brakuje nam czasu na wizytę lekarską. Tłumaczymy się pracą, domem i innymi obowiązkami. Przeszukujemy domową apteczkę w nadziei znalezienia cudownego środka, który szybko postawi nas na nogi. W akcie desperacji kierujemy się ku aptece, gdzie zaopatrujemy się popularne mieszanki na przeziębienie.
Większość leków łagodzących objawy przeziębienia opiera się na paracetamolu.

Przeziębienie leki

Preparaty na przeziębienie to najczęściej leki złożone, czyli zawierające w swoim składzie więcej niż jedną substancję. Właśnie stąd pojawiła się używana przez pacjentów nazwa „mieszanki”. W preparacie złożonym, którego zadaniem jest znoszenie objawów przeziębienia, występuje zazwyczaj jedna substancja główna (lek z grupy NLPZ lub paracetamol) i kilka substancji dodatkowych (łagodzących katar, hamujących odruch kaszlowy, wykrztuśnych).

Wiele popularnych preparatów tego typu ma niemal identyczny skład. Bywa również i tak, że zawarte w nich substancje wzajemnie się wykluczają. Niestety, nagminnie się zdarza, że łączymy leki, nie sprawdzając ich składu. O czytaniu ulotki nie ma co wspominać – gdzieś zaginęła albo od razu została wyrzucona, aby nie zajmowała miejsca w torbie. Tak nieroztropne postępowanie może nam poważnie zaszkodzić.

Przeziębienie co to?

Zdecydowaną większość zakażeń dróg oddechowych stanowią infekcje wirusowe (70–85 proc). Ich przyczyną są rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy, enterowirusy, wirus paragrypy i wirus RSV wywołujące popularne przeziębienie oraz wirusy grypy odpowiedzialne za znacznie poważniejsze dolegliwości. Pozostałe przypadki to infekcje bakteryjne i mieszane. Te ostatnie pojawiają się w trakcie zakażenia wirusowego, gdy po kilku dniach choroby następuje nadkażenie bakteryjne.

Patrząc na te dane, rysuje się schemat farmakoterapii, gdzie antybiotyk powinien być ostatecznością. Zwykłe przeziębienie charakteryzują łagodne i samoograniczające się objawy.

Objawy przeziębienia

Obejmują one dolegliwości związane z nieżytem górnych dróg oddechowych (zapchany nos, wodnisty katar, kichanie, drapiące gardło, kaszel) oraz uczucie rozbicia, ból głowy i gorączkę. Gorączka utrzymuje się maksymalnie 3 dni, ból gardła i nieżyt nosa do 7, a kaszel 2–3 tygodnie.

Podwyższona temperatura ciała jest dobrym symptomem, świadczy o naturalnej obronie organizmu przed infekcją. Dlatego po leki przeciwgorączkowe należy sięgać dopiero wówczas, gdy objawy przeziębienia, w tym złe samopoczucie, są bardzo dokuczliwe i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Jeśli czujemy się dość dobrze, powinniśmy dać organizmowi czas, aby sam sobie radził z infekcją.

Literatura przedmiotu podaje różne wartości temperatury granicznej. Ogólnie jednak można przyjąć, że znakiem do sięgnięcia po lek przeciwgorączkowy jest ciepłota ciała przewyższająca 38,5°C, nawet przy dobrym nastroju i kondycji.

Paracetamol

Większość preparatów złożonych przeznaczonych do łagodzenia objawów przeziębienia opiera się na paracetamolu (acetaminofen), który działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowo, ale nie posiada właściwości przeciwzapalnych. Substancja ta wpływa na ośrodek termoregulacji. Powoduje rozszerzenie obwodowych naczyń krwionośnych, wzmagając przepływ krwi w skórze i pocenie się, a tym samym obniżając ciepłotę ciała. Uważa się ją za bezpieczną nawet dla kobiet w ciąży i w okresie laktacji (przenika do mleka, ale w ilościach niemających znaczenia klinicznego).

Najnowsze dane pokazują jednak, że powinna być stosowana z umiarem (nadużywana u małych dzieci może prowadzić do astmy). Ponieważ paracetamol nie podrażnia błony śluzowej żołądka, jest polecany osobom z chorobą wrzodową. Istotne niebezpieczeństwo związane z przyjmowaniem tego leku dotyczy uszkodzenia wątroby, szczególnie w przypadku łączenia go z alkoholem. Maksymalna dawka dobowa paracetamolu w leczeniu doraźnym to 4 g. Analizując skład ilościowy preparatów (od 250 mg do 1 g paracetamolu w jednorazowej porcji), nie sposób nie zauważyć, że do jej uzyskania wystarczają czasem cztery tabletki bądź saszetki, dlatego należy zażywać je roztropnie.

Aspiryna

Innym skutecznym środkiem zwalczającym objawy przeziębienia, który występuje w preparatach złożonych, jest kwas acetylosalicylowy, czyli popularna aspiryna. Substancja ta należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), co oznacza, że obok działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego wykazuje również aktywność przeciwzapalną. Ponieważ posiada właściwości napotne, lepiej stosować ją na noc lub w domu, unikając mocno klimatyzowanych miejsc.

Aspiryna działania niepożądane

Niestety, aspiryna ma kilka istotnych działań niepożądanych. Może między innymi uszkadzać błonę śluzowej żołądka i jelit, stąd nie jest polecana osobom cierpiącym na chorobę wrzodową. Powinni na nią uważać także astmatycy, gdyż bywa przyczyną ataków duszności (astma aspirynowa). Jest bezwzględnie przeciwwskazana u osób ze skazami krwotocznymi (rozrzedza krew), kobiet w ciąży (powoduje wady rozwojowe płodu) oraz matek karmiących i dzieci do dwunastego roku życia (prowadzi do niebezpiecznej choroby o wysokiej śmiertelności, zespołu Reye'a).

Ponadto aspiryna wpływa na efekty terapeutyczne niektórych innych substancji leczniczych (osłabia działanie leków hipotensyjnych i nasila działanie leków przeciwcukrzycowych). Przed zabiegami chirurgicznymi, w tym również przed ekstrakcją zęba, konieczna jest rezygnacja z jej zażywania (wydłuża czas krwawienia nawet do kilku dni). Maksymalna dawka dzienna kwasu acetylosalicylowego wynosi 4 g, a odnotowana w literaturze dawka toksyczna 10 g. Spożycie tej substancji przy dolegliwościach towarzyszących przeziębieniu nie powinno przekraczać 2,5 g na dzień.

Ibuprofen

Kolejny na liście składników spotykanych w lekach na przeziębienie znajduje się ibuprofen. Substancja ta charakteryzuje się niewielką ilością działań niepożądanych. Uznawana jest za bezpieczną, choć należy do NLPZ i jak wszystkie leki z tej grupy może podrażniać błonę śluzową żołądka, powodując jej krwawienie. Na szczęście w porównaniu z innymi NLPZ I generacji rzadko uszkadza przewód pokarmowy.

Istnieją dowody, że ibuprofen, podobnie jak pozostałe NLPZ, wywołuje zaburzenia płodności u kobiet poprzez wpływ na owulację. Działanie to jest przemijające i ustępuje po odstawieniu leku. Informacje te są ważne dla pań planujących potomstwo.

Ibuprofen w ciąży

W badaniach na zwierzętach nie wykazano szkodliwego działania ibuprofenu na płód. Można go stosować w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, ale tylko w razie zdecydowanej konieczności. Choć w niewielkim stopniu przenika do mleka matki, jest mało prawdopodobne, aby wywierał szkodliwe działanie na niemowlęta. Maksymalna dawka dobowa ibuprofenu wynosi 3,2 g, mimo to nie zaleca się stosować go w większych ilościach niż 1,2 g na dobę.

Katar jak leczyć 

W omawianych preparatach w parze z substancją przeciwbólową idzie najczęściej składnik zmniejszający objawy kataru. Popularne są tu leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji (feniramina, chlorfeniramina), które zmniejszają przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa.

Substancje te powodują jednak senność, otępienie i brak koncentracji, dlatego zawierające je preparaty zaleca się zażywać na noc. Z tego samego względu należy na nie uważać, będąc kierowcą samochodu lub stosując inne leki wpływające sedatywnie na ośrodkowy układ nerwowy.

Równie często wykorzystuje się sole fenylefryny i pseudoefedrynę, jako tak zwane odtykacze. Fenylefryna działa dłużej i posiada mniej działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego niż pseudoefedryna, która z kolei bywa nadużywana z racji swoich dodatkowych właściwości pobudzających. Pobudzający wpływ na organizm wykazuje również kofeina, łączona z lekami przeciwbólowymi w celu wzmocnienia ich działania.

Preparaty zawierające „pobudzacze” zaleca się zażywać tylko w ciągu dnia i wtedy, gdy wzmożona aktywność jest wskazana. Powinni ich unikać pacjenci cierpiący na choroby serca, schorzenia układu krwionośnego, jaskrę, cukrzycę, depresję i różnego rodzaju psychozy.

Kaszel leki przeciwkaszlowe i wykrztuśne

Kaszel to bardzo uciążliwy objaw infekcji, dlatego chcemy się go pozbyć jak najszybciej. Producenci leków pomyśleli oczywiście i o tym. W wielu preparatach na przeziębienie, obok substancji przeciwbólowej i łagodzącej katar, znajdziemy substancję przeciwkaszlową lub wykrztuśną. Najczęściej można spotkać dekstrometorfan. Lek ten skutecznie hamuje odruch kaszlu, ale niestety nie usuwa jego przyczyny. Nie powinno się go stosować w przypadku kaszlu z wydzieliną. Wyjątek od tej zasady stanowi zażycie leku przed snem, aby spokojnie przespać noc i wypocząć.

Przeciwwskazaniem do stosowania dekstrometorfanu jest astma oskrzelowa. Substancji tej nie należy łączyć z lekami działającymi na OUN ani mieszać z alkoholem. Nieprzestrzeganie tych zaleceń może prowadzić nawet do zapaści. Mimo iż w dawkach terapeutycznych dekstrometorfan nie ogranicza sprawności psychofizycznej, wskazana jest ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Substancja ta może powodować uzależnienie. W preparatach na przeziębienie występuje również wodzian terpinu, który jest z kolei środkiem wykrztuśnym. Wzmaga on wydzielanie śluzu i upłynnia go, co skutkuje łatwiejszym odkrztuszaniem wydzieliny. Dodatkowo ma działanie odkażające. Preparaty zawierające ten składnik lepiej stosować w ciągu dnia.

Pamiętajmy, aby zawsze czytać ulotki leków, nawet przed zażyciem tylko jednej małej saszetki, bo każdy medykament ma swoje przeciwwskazania i może wchodzić w interakcje z innymi substancjami. Pod żadnym pozorem nie wolno pić alkoholu w trakcie kuracji! Należy wystrzegać się zażywania kilku podobnych preparatów naraz, ponieważ może to doprowadzić do przedawkowania zawartych w nich składników. Osobną sprawę stanowi fakt, że producenci leków na przeziębienie bazują zaledwie na kilku substancjach. Jeśli zatem w reklamie słyszymy o innowacji czy supernowości, możemy mieć pewność, że chodzi o zwykły paracetamol lub lek z grupy NLPZ z dodatkami.

„Twój Farmaceuta” nr 13, wrzesień/październik 2017

autor mgr farmacji Agnieszka Dębowska
Data dodania 02.01.2018
Data ostatniej aktualizacji 05.09.2019