Zesztywniające zapalenia stawów kręgosłupa (ZZSK). Objawy i leczenie

ZZSK ma dokuczliwe objawy - tępy, promieniujący ból, sztywność i ograniczenie ruchomości ciała. Chory przybiera tzw. pozycję wymuszoną, pochyla się do przodu. Najczęściej chorują mężczyźni, przeważnie młodzi dorośli, ale też osoby starsze. Przyczyny zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa nie są do końca znane.
ZZSK: Stawy kręgosłupa objęte stanem zapalnym ograniczają ruchomość kręgosłupa.

Co to jest zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa?

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK, inaczej choroba Bechterewa) to przewlekły stan zapalny kręgosłupa, który rozwija się w odcinku lędźwiowym, szyjnym i piersiowym oraz w stawach krzyżowo-biodrowych. Przebieg choroby jest powolny, z czasem atakuje inne obszary ciała: stawy kolanowe, barkowe, tkanki okołostawowe czy też ścięgna w miejscu przyczepu kości (ścięgno Achillesa, rozcięgno podeszwowe).

W więzadłach kręgosłupa dochodzi do odkładania się soli wapnia, a w efekcie kostnienia, stopniowego usztywnienia ciała i ograniczonej ruchomości kręgosłupa w miejscach dotkniętych stanem zapalnym. Chory na ZZSK odczuwa ból, który promieniuje od kręgosłupa np. w kierunku bioder czy kolan, co powoduje sztywność ciała i ograniczenie ruchów. W rezultacie nie może się wyprostować, przybiera tzw. sylwetkę narciarza.

Co to jest ZZSK? Postępujący proces zapalny prowadzi do całkowitej utraty ruchomości kręgosłupa

Chorobę stwierdza się dwa razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. Także u mężczyzn choroba ma cięższy przebieg. Co prawda zwykle ZZSK diagnozowane jest u osób między 20. a 30. rokiem życia, ale cierpieć na nią mogą już nastolatki.

Objawy zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa (ZZSK)

Na początku dolegliwości z reguły pojawiają się rano, ale w ciągu dnia ustępują i sprawność powraca. Bywa też, że pacjent odczuwa je wieczorem po dłuższym czasie tkwienia w bezruchu lub budzi się w nocy z powodu bólu. Chory musi wstać z łóżka, żeby się rozruszać i poczuć ulgę.

Wczesne rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia bywa opóźnione, ponieważ pierwsze objawy są przez chorego bagatelizowane.

Ograniczenie ruchów spowodowane sztywnieniem i kostnieniem oraz pogorszenie samopoczucia następuje powoli. Proces ten trwa od kilku miesięcy aż do kilku lat. W tym czasie ból spowodowany schorzeniem może pojawiać się i znikać, dając złudne wrażenie ustąpienia choroby. Pojawiają się okresy zaostrzeń i długotrwałych remisji. Chory odczuwa trudności w schylaniu się czy też ze wstawaniem z krzesła.

W bardzo ciężkich, rzadkich przypadkach proces zapalny uszkadza nie tylko kręgi, ale również nerwy wychodzące z rdzenia kręgowego. Pojawiają się objawy neurologiczne, tzw. zespół końskiego ogona (wskutek uszkodzenia końcowego odcinka rdzenia kręgowego), mrowienie, drętwienie, osłabienie czucia, niedowład kończyn, niekontrolowane oddawanie moczu i stolca

 Objawy ZZSK mogą się różnić, bywają też niespecyficzne. Zwykle są to jednak:

  • ból i sztywność pleców
  • zmniejszona rozszerzalność klatki piersiowej i trudność podczas nabierania głębokiego oddechu
  • ból w klatce piersiowej podczas kaszlu i kichania
  • ból odcinka szyjnego kręgosłupa
  • ograniczona ruchomość ciała w obrębie stawów
  • ból stawów krzyżowo-biodrowych (ból odczuwany w pośladkach)

Organizm toczy walkę ze stanem zapalnym, dodatkowo sygnalizuje to podwyższoną temperaturą i brakiem apetytu. Uczucie zmęczenia i rozbicia jest efektem niespokojnych nocy spowodowanych odczuwanym bólem.

ZZSK. Objawy to dolegliwości bólowe w obrębie kręgosłupa.

Powikłania ZZSK

Nieleczonemu ZZSK mogą towarzyszyć:

  • osteoporoza,
  • infekcja dróg oddechowych,
  • zwłóknienie płuc,
  • złamania kręgosłupa (u chorych na ZZSK dochodzi do nich dwukrotnie częściej),
  • choroby nerek, żołądka i dwunastnicy,
  • nieswoiste zapalenie jelit
  • choroby układu krążenia, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia w funkcjonowaniu zastawek serca, zapalenie osierdzia, zapalenie aorty wstępującej.

Jako że choroba przenosi się na inne obszary ciała, szacuje się, że co trzeci pacjent z ZZSK ma problem z oczami, odczuwa ból spowodowany zapaleniem błony naczyniowej oka. W takich sytuacjach należy niezwłocznie udać się do okulisty, ponieważ nieleczony stan zapalny w oku może doprowadzić nawet do utraty wzroku.

ZZSK w ciężkich przypadkach powoduje też utratę całkowitej ruchomości kręgosłupa i w rezultacie niepełnosprawność.

Przyczyny ZZSK

Nie jest znana dokładna przyczyna ZZSK. Uważa się jednak, że choroba ma podłoże genetyczne, rozwija się u osób z obecnością antygenu HLA B27. Szacuje się, że może on występować nawet u 90 proc. ludzi na świecie cierpiących na ZZSK.

Wysoka czułość badania HLA B27 pozwala na wykrycie ZZSK we wczesnym stadium choroby. Wskaźnik jest markerem genetycznym i może służyć także ocenie prawdopodobieństwa zachorowania.

Badania na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK)

Stwierdzono istotny związek ryzyka zachorowania na ZZSK z obecnością antygenu HLA-B27. Wiadomo też, że częściej chorują osoby, w których w rodzinie wystąpił już przypadek tego schorzenia. W celu potwierdzenia predyspozycji genetycznych u takich pacjentów wykonuje się specjalistyczne badanie polegające zwykle na pobraniu krwi i oznaczeniu antygenu HLA-B27. Rzadziej badanie wykonuje się, pobierając wymaz z błony śluzowej policzka.

Zawsze jednak wystąpienie niepokojących objawów powinno skłonić do pilnej wizyty u lekarza (np. reumatologa) i odpowiedniej diagnostyki. Obejmuje ona badania obrazowe (RTG stawów krzyżowo-biodrowych, a w razie wskazań klinicznych również rezonans magnetyczny) oraz badania laboratoryjne (morfologię krwi, oznaczenie laboratoryjnych wskaźników stawu zapalnego: OBCRP oraz obecności antygenu HLA B27).

W przypadku wystąpienia objawów ZZSK bada się wskaźniki stanu zapalnego i badania obrazowe.

Czy można całkowicie wyleczyć ZZSK?

Leczenie ZZSK prowadzimy dwutorowo. Konieczne jest leczenie niefarmakologiczne, czyli wdrożenie codziennego  programu ćwiczeń, oraz leczenie farmakologiczne, w którym wykorzystuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), a u chorych nieodpowiadających na stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych ‒ leczenie biologiczne.

Jak leczyć zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa?

Leczenie za pomocą NLPZ spowalnia postęp choroby, hamuje wapnienie więzadeł okołokręgosłupowych. W ZZSK nie stosuje się kortykosteroidów.

Kiedy zawodne okazują się stosowane leki przeciwbólowe, w niektórych przypadkach do leczenia włączany jest lek z grupy Inhibitorów TNF (przeciw czynnikowi martwicy nowotworów), który podawany jest w formie zastrzyków. Pozwala to ograniczyć stan zapalny i spowolnić rozwój choroby.

Leczenie operacyjne

Bywa, że zaawansowana postać ZZSK doprowadza do znacznego uszkodzenia stawów i kręgosłupa. W bardzo rzadkich przypadkach przeprowadza się operacje poprawiające oś kręgosłupa i chirurgicznie koryguje zniekształcenia. Leczenie operacyjne w przypadku zajęcia stawów biodrowych polega też na zastąpieniu chorego stawu protezą.

Fizjoterapia

Leczenie farmakologiczne wspiera odpowiednio prowadzona fizjoterapia, która obejmuje nie tylko ćwiczenia oddechowe i fizyczne, ale też hydroterapię czy masaże pozwalające rozluźnić ciało. Ćwiczenia powinny być stosowane u wszystkich chorych.

Dla higieny życia z ZZSK konieczne jest unikanie:

  • chodzenia w butach na wysokim obcasie,
  • dźwigania ciężkich przedmiotów,
  • spania z głową na dużej poduszce i na miękkim materacu,
  • schylania się w pozycji wyginającej kręgosłup (Uwaga! Kucamy, nie schylamy się),
  • zaprzestanie palenia papierosów.

Źródła:

  1. nhs.uk/conditions/ankylosing-spondylitis/
  2. spondylitis.org/about-spondylitis/types-of-spondylitis/ankylosing-spondylitis/
  3. ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470173/
  4. ard.bmj.com/content/annrheumdis/76/6/978.full.pdf

Powiązane tematy:

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
Data dodania 19.11.2021
Data ostatniej aktualizacji 19.05.2022