Zespół jelita drażliwego a COVID-19 – ryzyko zakażenia, leczenie i dieta

W czasie pandemii wiele osób doświadcza nasilonego uczucia lęku i stresu, które mogą nasilać objawy zespołu jelita drażliwego. U osób stosujących dietę z ograniczeniem FODMAP, zwłaszcza w tym okresie, mogą pojawić się wątpliwości co do rozpoczynania czy kontynuacji diety i trudności z jej przestrzeganiem.
Zespół jelita drażliwego a koronawiurs.

Czy osoby z zespołem jelita drażliwego mogą mieć cięższy przebieg choroby COVID-19?

Nie wykazano zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby COVID-19 u osób z zespołem jelita drażliwego. Czynnikiem związanym z pandemią COVID-19, który może nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe są stres i lęk.

Stres poprzez oś mózgowo-jelitową wpływa na przebieg zespołu jelita drażliwego.

Pewne uczucia, takie jak lęk, gniew, ból, stres, mogą powodować ból brzucha, ale również hamować lub przyspieszać motorykę przewodu pokarmowego – powodować np. opóźnione opróżnianie żołądkowe lub przyspieszony pasaż treści jelitowej skutkujący biegunką.

Czy objawy COVID-19 u osób z zespołem jelita drażliwego różnią się od zwyczajowego przebiegu choroby?

W przebiegu COVID-19 również mogą wystąpić objawy ze strony przewodu pokarmowego, zbliżone do tych w zespole jelita drażliwego, np. biegunka.

  • Jeżeli występują tylko objawy ze strony przewodu pokarmowego bez objawów grypopodobnych, świadczy to raczej o chorobie podstawowej. Jeżeli natomiast zaczną im towarzyszyć gorączka, suchy kaszel czy duszność, należy skonsultować się z lekarzem Telefonicznej Porady Medycznej 500 900 510 lub umówić telefon do lekarza poprzez Medicover OnLine (mol.medicover.pl).

Jakie problemy może mieć osoba z zespołem jelita drażliwego w czasie pandemii COVID-19?

Osoba z zespołem jelita drażliwego może mieć:

  • utrudniony dostęp do swojego gastroenterologa – jego dostępność może być ograniczona do jednego ośrodka, może mieć dyżury na oddziale zakaźnym, przebywać na kwarantannie lub w izolacji,
  • utrudniony dostęp do swojego dietetyka (Telefoniczna Porada Medyczna),
  • ograniczone możliwości robienia zakupów związane z wprowadzonymi restrykcjami,
  • problemy związane z izolacją – pozostanie w domu przez dłuższy okres czasu, zmiana swojego dotychczasowego trybu życia i ograniczenie spotkań towarzyskich wiąże się ze stresem i może skutkować rozwojem zaburzeń na tle lękowym, depresyjnym czy innych problemów psychicznych, które mają wpływ na przebieg choroby.
Przesuń niepilne wizyty na późniejszy termin lub zamień wizytę stacjonarną na poradę telefoniczną, jeśli Twój stan zdrowia na to pozwala. Pewne badania kontrolne lub diagnostyczne, które nie dotyczą stanu ostrego mogą zostać również odroczone w czasie.

Czy osoba z zespołem jelita drażliwego podczas pandemii COVID-19 powinna korzystać z opieki dietetycznej?

Tak, najlepiej za pośrednictwem Telefonicznej Porady Medycznej, która jest bezpieczna i umożliwia stały kontakt ze swoim specjalistą.

W przypadku stosowania diety z ograniczeniem FODMAP, zwłaszcza fazy pierwszej lub drugiej, konsultacja z dietetykiem może być szczególnie wskazana.

DIETA Z OGRANICZENIEM FODMAP

FODMAP to skrótowiec od angielskich słów: fermentable oligo-, di-, monosaccharides and polyols, a w języku polskim oznacza - słabo wchłanialne, łatwo fermentujące oligo-, di-, monosachardy i poliole. Sacharydy, częściej nazywane węglowodanami, stanowią podstawowe źródło energii.

Znajdują się m.in. w pieczywie, makaronie, ryżu i innych produktach zbożowych. Są także w owocach, warzywach, ziemniakach, mleku i produktach mlecznych, słodyczach oraz suchych nasionach roślin strączkowych.

FODMAP są słabo lub w ogóle nietrawione i niewchłaniane, ale za to chętnie rozkładane przez drobnoustroje zasiedlające jelita - stanowią pokarm dla tzw. mikrobioty jelitowej. W wyniku ich rozkładu (fermentacji) powstają gazy: dwutlenek węgla, wodór czy metan. FODMAP powodują również napływ wody do światła jelita. W efekcie gromadzenia się gazów i wody ściana jelita ulega rozdęciu – zarówno u osób zdrowych, jak i z zespołem jelita drażliwego – ale tylko u tych drugich, z uwagi na współistnienie tzw. nadwrażliwości trzewnej, powoduje to ból brzucha, wzdęcia oraz biegunkę, zaparcia lub oba z różną częstotliwością. Dlatego ograniczenie ich spożycia może przynieść ulgę osobom z zespołem jelita drażliwego.

Dieta z ograniczeniem FODMAP składa się zawsze z trzech faz. Powinna być zawsze prowadzona pod nadzorem dietetyka ze względu na duże ryzyko jej niezbilansowania i nieprzestrzegania. 

Schemat faz diety z ograniczaniem FODMAP

Zespół jelita drażliwego.

Czy osoba z zespołem jelita drażliwego powinna rozpoczynać lub kontynuować dietę eliminacyjną, lub z ograniczeniem FODMAP podczas pandemii COVID-19?

Z jednej strony jest to czas, w którym dostępność żywności może być utrudniona, zwłaszcza świeżych produktów. Z drugiej strony jest więcej czasu na szukanie przepisów, eksperymentowanie w kuchni czy dowiadywanie się więcej o swojej chorobie i diecie.

W przypadku rozpoczynania bądź stosowania diety z ograniczeniem FODMAP powinno się pozostawać w stałym kontakcie ze swoim dietetykiem. W przypadku stosowania fazy eliminacyjnej i braku dostępności do lekarza czy dietetyka przed przejściem do fazy drugiej, zaleca się pierwszy etap diety stosować trochę dłużej.

Nie powinno to się wiązać z niekorzystnym wpływem na zdrowie – zwykle mówi się o tym, że dieta z ograniczeniem FODMAP (pierwsza faza) może zaburzać skład i funkcje mikrobioty jelitowej, ale nie zostało to jeszcze potwierdzone.

W przypadku stosowania drugiej fazy, związanej z wprowadzaniem kolejnych produktów z różnych grup FODMAP do diety i sprawdzaniem występowania objawów, w razie braku możliwości skonsultowania się ze specjalistą, można ją przedłużyć.

Co się dzieje, jeżeli osobie stosującej dietę z ograniczeniem FODMAP lub innej nie udało się wytrwać z powodu pandemii – pojawiły się tzw. wpadki żywieniowe?

Zmiana nawyków żywieniowych to ciągły proces uczenia się, również swoich słabości i umiejętności adaptacji do zmieniających się okoliczności. Obecna sytuacja rodzi wiele trudności, np. utrudniony dostęp do żywności, zamknięte restauracje czy inne lokale gastronomiczne, ograniczona dostępność zakupów online, możliwe braki pewnych produktów związane z problemami w łańcuchach dostaw, ale również lęk związany z żywnością i ryzykiem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 (zwłaszcza żywnością świeżą), lęk związany z wychodzeniem do sklepu, zaburzenia harmonogramu dnia i regularności posiłków.

Wpadki się zdarzają, należy po prostu kontynuować przestrzeganie diety i nie przejmować się tym za bardzo, bo stres nasila dolegliwości.

Jak poradzić sobie z zakupami podczas pandemii?

Warto poszukać opcji zakupów online, choć dostępność jest mocna ograniczona. W przypadku seniorów warto korzystać z określonych godzin robienia zakupów (10:00-12:00). Można skorzystać z opcji cateringów dietetycznych czy posiłków z dowozem np. z ulubionych restauracji albo wesprzeć lokalnych dostawców. – Pomoże to przetrwać tym firmom w dobie kryzysu.

Robiąc zakupy należy przestrzegać obostrzeń nałożonych przez instytucje rządowe.

Dowiedz się więcej z artykułu: Koronawirus SARS-CoV-2 - jak wyglądają zakupy w czasie pandemii?

Czy lęk przed zakażeniem przez żywność jest uzasadniony?

Nie ma dowodów naukowych potwierdzających, że człowiek może zakazić się wirusem SARS-CoV-2 przez spożywaną żywność – nie odnotowano jak dotąd takiego przypadku. Człowiek może zakazić się SARS-CoV-2 drogą kropelkową od zakażonego człowieka i kontaktową, czyli przez dotyk skażonej powierzchni.

O tym, jak postępować z żywnością dowiesz się z artykułu: 

Koronawirus (COVID-19) – czy w dobie pandemii żywność jest bezpieczna?

Zespół jelita drażliwego zalecenia a COVID-19

ZALECENIA DLA OSÓB Z ZESPOŁEM JELITA DRAŻLIWEGO

NA CZAS PANDEMII COVID-19

  • Staraj się spać w miarę możliwości o stałych porach i przez określony czas.
  • Utrzymuj określony harmonogram dnia, w tym regularność spożywania posiłków.
  • Ogranicz spożycie alkoholu – nie zapobiega on ani nie pomaga w leczeniu COVID-19, a może nasilać objawy u osób z zespołem jelita drażliwego.
  • Staraj się ćwiczyć codziennie. Możesz również spacerować, by nadrobić aktywność, która została ograniczona.
  • Praktykuj techniki radzenia sobie ze stresem – stres jest czynnikiem, który może być w tym okresie zwiększony, a który zwykle zaostrza dolegliwości związane z zespołem jelita drażliwego.
  • Stosuj zbilansowaną dietę. Jeżeli masz problem z dostępnością do pewnych grup żywności i masz problem z ich zastąpieniem, być może warto rozważyć suplementację witamin i/lub składników mineralnych. Skonsultuj się w tym celu z lekarzem i dietetykiem.
  • Uważaj na porcję. Przebywanie dłużej w domu może zwiększać szansę na pojadanie i częstsze posiłki – zbyt obfite posiłki mogą z kolei nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe (szczególnie jeśli stwierdzono u ciebie nietolerancję FODMAP).
  • Zostań w domu, zwłaszcza w razie wystąpienia objawów grypopodobnych.
  • Zakrywaj usta i nos podczas kaszlu i kichania przedramieniem lub chusteczką jednorazową (którą niezwłocznie po użyciu wyrzuć).
  • Regularnie odkażaj powierzchnie użytkowe, tj. klamki, uchwyty, blaty. Unikaj preparatów, które mogą zaostrzać objawy choroby podstawowej.
  • Przestrzegaj zaleceń Ministerstwa Zdrowia, służb sanitarnych i personelu medycznego.
  • Korzystaj z wiarygodnych źródeł informacji.

Pandemia COVID-19 z perspektywy osoby z zespołem jelita drażliwego

Dla osoby z zespołem jelita drażliwego czas pandemii może wiązać się z dodatkowym stresem, który w tej chorobie nie jest czynnikiem pożądanym. Warto stosować różne techniki radzenia sobie ze stresem, pozostać w kontakcie z bliskimi osobami i współpracownikami. W razie problemów związanych z nasilonym stresem lub lękiem, skonsultuj się z psychologiem lub lekarzem Telefonicznej Porady Medycznej 500 900 510 lub umów telefon do lekarza poprzez Medicover OnLine (mol.medicover.pl).

Przeczytaj i sprawdź za pomocą, jakich metod radzić sobie ze stresem: 

Koronawirus. Metody walki ze stresem

W razie wystąpienia gorączki (powyżej 38C) oraz kaszlu i/lub duszności, należy niezwłocznie telefonicznie skontaktować się z HotLine Medicover 500 900 999 lub z pogotowiem ratunkowym 112.

Koronawirus COVID-19 wiarygodne informacje 

Warto korzystać ze stron, które przedstawiają wiarygodne informacje.

W kontekście diety z ograniczeniem FODMAP najbardziej wiarygodnym źródłem informacji jest anglojęzyczna strona https://www.monashfodmap.com/blog/. Powszechnie używana jest również anglojęzyczna aplikacja FODMAP App opracowana przez zespół Monash University – pokazująca m.in. zawartość poszczególnych FODMAP w produktach.

Zostań w domu – każde wyjście to ryzyko zakażenia się koronawirusem SARS-CoV-2.

Referencje:

  1. https://www.monashfodmap.com/about-fodmap-and-ibs/ (dostęp: 16.04.2020 r.).
  2. Tuck C.J., Muir J.G., Barrett J.S. i wsp. Fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols: role in irritable bowel syndrome. Expert Rev. Gastroenterol. Hepatol. 2014; 8(7): 819-34.
  3. Drossman D.A. Functional Gastrointestinal Disorders: history, Pathophysiology, Clinical Features, and Rome IV. Gastroenterology 2016; 150: 1262-1279.
  4. Hyams J.S. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Child/Adolescent. Gastroenterology 2016; 150: 1456-1468.
  5. Tuck C.J., Reed D.E., Muir J.G i wsp. Implementation of the low FODMAP diet in functional gastrointestinal symptoms: a real-world experience. Neurogastroenterology & Motility 2019; 00: e13730.
  6. Whelan K., Martin L.D., Staudacher H.M. i wsp. The low FODMAP diet in the management of irritable bowel syndrome: an evidence-based review of FODMAP restriction, reintroduction and personalisation in clinical practice. Journal of Human Nutrition and Dietetics 2018; 31(2): 239-255.
  7. Pietrzak A., Skrzydło-Radomańska B., Mulak A., i wsp. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego. Gastroenterology Review 2018; 13(4).
  8. Gibson P., Catsos P. „Managing IBS/low FODMAP in the midst of COVID-19. Impact, best practices, management & resources”. Webinar z dnia 1.04.2020 r.

SARS-CoV-2 jest nowym koronawirusem, którego dopiero poznajemy, dlatego codziennie pojawiają się nowe doniesienia naukowców, klinicystów i instytucji państwowych. Dokładamy wszelkich starań, by monitorować te informacje i aktualizować możliwie sprawnie zamieszczane treści.
Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor Agata Stróżyk, Specjalista ds. Informacji Medycznej, Dietetyk kliniczny, sportowy i pediatryczny
Data dodania 20.04.2020
Data ostatniej aktualizacji 30.06.2020