Zajady – co to jest i jak leczyć?

Zajady to potoczna nazwa zapalenia kątów jamy ustnej (łac. cheilitis angularis). Dolegliwość objawia się bolesnymi pęknięciami kątów ust i powstawaniem nadżerek. Zajady są stosunkowo częstym problemem. Szacuje się, że stanowią 0,2-15 proc. zmian w jamie ustnej u dzieci i 0,7-3,8 proc. u dorosłych. Co powoduje zajady? Jak leczyć kątowe zapalenie jamy ustnej? Co jest najczęstszą przyczyną zajadów? Kiedy należy udać się do lekarza?
Zapalenie kątów jamy ustnej
Jak szybko wyleczyć zajady?
Zapalenie kątów jamy ustnej
Jak szybko wyleczyć zajady?
Zapalenie kątów jamy ustnej
Jak szybko wyleczyć zajady?

W skrócie:

  • Zajady to kątowe zapalenie jamy ustnej z rumieniem, pęknięciami i strupkami w kącikach ust.

  • Główną przyczyną zajadów jest zakażenie Candida albicans i/lub Staphylococcus aureus.

  • Leczenie zajadów obejmuje maści z klotrimazolem lub chlorochinaldolem i trwa ok. 2 tygodnie.

  • Nawracające zajady wymagają diagnostyki w kierunku niedoboru witaminy B12 i żelaza.

Zapalenie kątów jamy ustnej może trwać od kilku dni do kilku lat. Ich najpowszechniejszą przyczyną jest zakażenie grzybicze i/lub bakteryjne. Dolegliwość często występuje u osób noszących protezy dentystyczne oraz u niektórych małych dzieci, zwłaszcza śliniących się i używających smoczków. Powodem rozwoju zajadów u najmłodszych bywa także reakcja kontaktowa, np. na kosmetyki, zabawki czy żywność.

Co to są zajady?

Zajady to stan zapalny, który występuje jednostronnie lub – częściej – dwustronnie w miejscu połączenia warg. Zmiany zapalne cechują się:

  • rumieniem,
  • pęknięciami z tendencją do krwawień,
  • łuszczeniem,
  • zgrubieniami,
  • strupkami,
  • grudkami i owrzodzeniami.

Osoby z kątowym zapaleniem jamy ustnej skarżą się również na ból, pieczenie czy świąd.

Zajady – zwłaszcza w początkowej fazie – bywają mylone z opryszczką wargową („zimnem”). Trzeba zatem pamiętać, że opryszczka występuje jednostronnie. Jej objawem są drobne pęcherzyki na rumieniowym podłożu, a czynnikiem sprawczym – wirus herpes simplex (HSV).

Zajady mogą wystąpić na skutek niedoboru witaminy B12 
Sprawdź jej poziom

KUP TERAZ

Przyczyny zajadów

Kąciki ust to miejsce o dużej wilgotności, podatne na uszkodzenia mechaniczne i infekcje. Do rozwoju zajadów mogą przyczynić się czynniki miejscowe i ogólne (działające samodzielnie lub w połączeniu). Należą do nich m.in. 

Zajady przyczyny 

  •  zakażenie Candida albicans (tzw. drożdżakami);
  • zakażenie bakteriami, np. Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty);
  •  jednoczesne zakażenie obydwoma typami wymienionych wyżej patogenów;
  • nawykowe oblizywanie warg lub kątów ust;
  • ssanie kciuka;
  • drażnienie przez protezy dentystyczne;
  • obniżona odporność;
  • nadmierne spożycie węglowodanów;
  • niedokrwistość (anemia), zwłaszcza z niedoboru żelaza;
  • zaburzenia wydzielania śliny (zarówno jej nadmierne wydzielanie, jak i suchość w jamie ustnej);
  • oddychanie przez usta;
  • suchość skóry;
  • kontaktowa reakcja na składniki zawarte w kosmetykach, lekach, żywności, materiałach używanych w stomatologii, aparatach ortodontycznych czy w przedmiotach codziennego użytku (np. w zabawkach, które dzieci biorą do ust);
  • nieprawidłowa higiena jamy ustnej (w tym nieodpowiednie używanie nici dentystycznej);
  •  palenie tytoniu;
  • stosowanie niektórych leków, np. glikokortykosteroidów wziewnych czy izotretynoiny;
  • choroby ogólnoustrojowe (np. cukrzyca, choroba Leśniowskiego-Crohna, alkoholizm, anoreksja czy zakażenie HIV).

Jak leczyć zajady?

Leczenie kątowego zapalenia jamy ustnej ma na celu wyeliminowanie czynnika sprawczego. Terapia przebiega podobnie u dzieci i dorosłych.

Zajady mogą także wystąpić u dzieci, nadmiernie śliniących się i używających smoczków.

Preparaty na zajady - m.in. maść na zajady czy pomadki

W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są gotowe produkty na zajady. Należą do nich maści i pomadki zawierające leki przeciwgrzybicze, takie jak np. klotrimazol i chlorochinaldol. Pomocne w leczeniu zajadów mogą być też preparaty z koncentratem z miąższu i pestek z grejpfrutów o działaniu przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym.

Czasem zajady związane są z infekcją grzybiczą błony śluzowej całej jamy ustnej. Wtedy dodatkowo trzeba zastosować tabletki do ssania z chlorochinaldolem lub preparat do płukania jamy ustnej, np. z benzydaminą.

Kurację można uzupełnić produktami o działaniu gojącym, odżywczym i regenerującym naskórek oraz błony śluzowe. W skład tego typu specyfików wchodzą np. wyciągi z popłocha pospolitego, wąkroty azjatyckiej, kasztanowca czy ekstrakty z nagietka, aloesu, opuncji, miodu, gruszki i marakui. Wspomagająco warto sięgnąć po witaminy z grupy B. Istotna jest zwłaszcza witamina B12.

Jeśli leczenie nie przynosi zadawalających efektów, trzeba wykonać dodatkowe badania diagnostyczne. Dalsza terapia uzależniona jest od uzyskanych wyników. W przypadku zajadów spowodowanych przez źle dopasowane lub długo użytkowane protezy zębowe, zaleca się ich wymianę.

W razie utrzymującego się problemu najlepiej skontaktować się z lekarzem.

Ile trwa leczenie zajadów?

Zajady są na ogół łatwe do opanowania. Zwykle ustępują po 2 tygodniach terapii. Jednak w niektórych przypadkach, zwłaszcza jeśli nie ustalono głównej przyczyny, zajady utrzymują się przez kilka miesięcy, a nawet lat. Z tego samego powodu dolegliwość może nawracać.

Domowe sposoby na zajady

Do smarowania punktowego można wykorzystać domowe sposoby na zajady, takie jak np.

  • pasta do zębów z olejkiem z drzewa herbacianego: w celu przygotowania preparatu, należy wymieszać odrobinę pasty do zębów z 1 kroplą olejku z drzewa herbacianego; taką papką trzeba smarować kąciki ust 2-3 razy dziennie;
  • czosnek: należy wymieszać papkę otrzymaną ze świeżo zmiażdżonego ząbka czosnku z olejem rycynowym w proporcji 1:1; tak otrzymanym specyfikiem smarujemy kąciki ust 2-3 razy dziennie. (Uwaga! Tej metody trzeba używać z dużą ostrożnością, bo czosnek stosowany miejscowo w dużych ilościach, może wywołać podrażnienie, a nawet oparzenie skóry).

By zapobiegać zajadom i ich nawracaniu, należy również odzwyczaić się od nawyku oblizywania warg. Warto także rzucić palenie, zadbać o ogólny stan zdrowia, dobrą odporność i odpowiednio zbilansowaną dietę. Nie wolno zapominać o prawidłowej higienie jamy ustnej.

Jeśli po 2 tygodniach samodzielnego leczenia domowymi sposobami czy produktami dostępnymi bez recepty, zajady nie ustępują trzeba udać się po poradę do lekarza pierwszego kontaktu lub stomatologa.


Czytaj więcej:


Źródła: 

Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski red., Zioła w medycynie. Choroby skóry, włosów i paznokci, Warszawa 2020, s. 72-74

https://podyplomie.pl/dermatologia/31266,zapalenie-katow-ust-jak-nie-popelnic-bledu (dostęp 15.11.21)

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1949217/ (dostęp 15.11.21)

 

Copywriterka/Ekspertka ds. Public Relations

Tworzy teksty o tematyce zdrowotnej, hasła reklamowe, idee kreatywne, treści do mediów społecznościowych, ulotek oraz na strony WWW. Ma wieloletnie doświadczenie w dziedzinie Public Relations...

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania. Należy potwierdzić przy zakupie badania szczegóły do jego przygotowania.
Data dodania 23.11.2021
Data ostatniej aktualizacji 25.02.2026