Zajady – co to jest i jak leczyć?

Zajady to potoczna nazwa zapalenia kątów jamy ustnej (łac. cheilitis angularis). Dolegliwość objawia się bolesnymi pęknięciami kątów ust i powstawaniem nadżerek. Zajady są stosunkowo częstym problemem. Szacuje się, że stanowią 0,2-15 proc. zmian w jamie ustnej u dzieci i 0,7-3,8 proc. u dorosłych. Co powoduje zajady? Jak leczyć kątowe zapalenie jamy ustnej? Co jest najczęstszą przyczyną zajadów? Kiedy należy udać się do lekarza?
Zajady - przyczyny występowania zajadów.

Zapalenie kątów jamy ustnej może trwać od kilku dni do kilku lat. Ich najpowszechniejszą przyczyną jest zakażenie grzybicze i/lub bakteryjne. Dolegliwość często występuje u osób noszących protezy dentystyczne oraz u niektórych małych dzieci, zwłaszcza śliniących się i używających smoczków. Powodem rozwoju zajadów u najmłodszych bywa także reakcja kontaktowa, np. na kosmetyki, zabawki czy żywność.

Co to są zajady?

Zajady to stan zapalny, który występuje jednostronnie lub – częściej – dwustronnie w miejscu połączenia warg. Zmiany zapalne cechują się:

  • rumieniem,
  • pęknięciami z tendencją do krwawień,
  • łuszczeniem,
  • zgrubieniami,
  • strupkami,
  • grudkami i owrzodzeniami.

Osoby z kątowym zapaleniem jamy ustnej skarżą się również na ból, pieczenie czy świąd.

Zajady – zwłaszcza w początkowej fazie – bywają mylone z opryszczką wargową („zimnem”). Trzeba zatem pamiętać, że opryszczka występuje jednostronnie. Jej objawem są drobne pęcherzyki na rumieniowym podłożu, a czynnikiem sprawczym – wirus herpes simplex (HSV).

Przeczytaj więcej: Opryszczka wirusowa narządów płciowych i na ustach. Leczenie opryszczki [INFOGRAFIKA]

Zajady mogą wystąpić na skutek niedoboru witaminy B12 
Sprawdź jej poziom
Cena: od 53 zł

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ 

Przyczyny zajadów

Kąciki ust to miejsce o dużej wilgotności, podatne na uszkodzenia mechaniczne i infekcje. Do rozwoju zajadów mogą przyczynić się czynniki miejscowe i ogólne (działające samodzielnie lub w połączeniu). Należą do nich m.in. 

Zajady przyczyny 

  •  zakażenie Candida albicans (tzw. drożdżakami);
  • zakażenie bakteriami, np. Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty);
  •  jednoczesne zakażenie obydwoma typami wymienionych wyżej patogenów;
  • nawykowe oblizywanie warg lub kątów ust;
  • ssanie kciuka;
  • drażnienie przez protezy dentystyczne;
  • obniżona odporność;
  • oddychanie przez usta;
  • suchość skóry;
  • kontaktowa reakcja na składniki zawarte w kosmetykach, lekach, żywności, materiałach używanych w stomatologii, aparatach ortodontycznych czy w przedmiotach codziennego użytku (np. w zabawkach, które dzieci biorą do ust);
  • nieprawidłowa higiena jamy ustnej (w tym nieodpowiednie używanie nici dentystycznej);
  • stosowanie niektórych leków, np. glikokortykosteroidów wziewnych czy izotretynoiny;

Jak leczyć zajady?

Leczenie kątowego zapalenia jamy ustnej ma na celu wyeliminowanie czynnika sprawczego. Terapia przebiega podobnie u dzieci i dorosłych.

Zajady mogą także wystąpić u dzieci, nadmiernie śliniących się i używających smoczków.

Preparaty na zajady - m.in. maść na zajady czy pomadki

W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są gotowe produkty na zajady. Należą do nich maści i pomadki zawierające leki przeciwgrzybicze, takie jak np. klotrimazol i chlorochinaldol. Pomocne w leczeniu zajadów mogą być też preparaty z koncentratem z miąższu i pestek z grejpfrutów o działaniu przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym.

Czasem zajady związane są z infekcją grzybiczą błony śluzowej całej jamy ustnej. Wtedy dodatkowo trzeba zastosować tabletki do ssania z chlorochinaldolem lub preparat do płukania jamy ustnej, np. z benzydaminą.

Kurację można uzupełnić produktami o działaniu gojącym, odżywczym i regenerującym naskórek oraz błony śluzowe. W skład tego typu specyfików wchodzą np. wyciągi z popłocha pospolitego, wąkroty azjatyckiej, kasztanowca czy ekstrakty z nagietka, aloesu, opuncji, miodu, gruszki i marakui. Wspomagająco warto sięgnąć po witaminy z grupy B. Istotna jest zwłaszcza witamina B12.

Jeśli leczenie nie przynosi zadawalających efektów, trzeba wykonać dodatkowe badania diagnostyczne. Dalsza terapia uzależniona jest od uzyskanych wyników. W przypadku zajadów spowodowanych przez źle dopasowane lub długo użytkowane protezy zębowe, zaleca się ich wymianę.

W razie utrzymującego się problemu najlepiej skontaktować się z lekarzem.

Ile trwa leczenie zajadów?

Zajady są na ogół łatwe do opanowania. Zwykle ustępują po 2 tygodniach terapii. Jednak w niektórych przypadkach, zwłaszcza jeśli nie ustalono głównej przyczyny, zajady utrzymują się przez kilka miesięcy, a nawet lat. Z tego samego powodu dolegliwość może nawracać.

Domowe sposoby na zajady

Do smarowania punktowego można wykorzystać domowe sposoby na zajady, takie jak np.

  • pasta do zębów z olejkiem z drzewa herbacianego: w celu przygotowania preparatu, należy wymieszać odrobinę pasty do zębów z 1 kroplą olejku z drzewa herbacianego; taką papką trzeba smarować kąciki ust 2-3 razy dziennie;
  • czosnek: należy wymieszać papkę otrzymaną ze świeżo zmiażdżonego ząbka czosnku z olejem rycynowym w proporcji 1:1; tak otrzymanym specyfikiem smarujemy kąciki ust 2-3 razy dziennie. (Uwaga! Tej metody trzeba używać z dużą ostrożnością, bo czosnek stosowany miejscowo w dużych ilościach, może wywołać podrażnienie, a nawet oparzenie skóry).

By zapobiegać zajadom i ich nawracaniu, należy również odzwyczaić się od nawyku oblizywania warg. Warto także rzucić palenie, zadbać o ogólny stan zdrowia, dobrą odporność i odpowiednio zbilansowaną dietę. Nie wolno zapominać o prawidłowej higienie jamy ustnej.

Jeśli po 2 tygodniach samodzielnego leczenia domowymi sposobami czy produktami dostępnymi bez recepty, zajady nie ustępują trzeba udać się po poradę do lekarza pierwszego kontaktu lub stomatologa.

Źródła: 

Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski red., Zioła w medycynie. Choroby skóry, włosów i paznokci, Warszawa 2020, s. 72-74

https://podyplomie.pl/dermatologia/31266,zapalenie-katow-ust-jak-nie-popelnic-bledu (dostęp 15.11.21)

https://podyplomie.pl/dermatologia/26419,co-to-jest-opryszczka (dostęp 15.11.21)

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1949217/ (dostęp 15.11.21)

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK536929/#article-32719.s2 (dostęp 15.11.21)

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
Data dodania 23.11.2021
Data ostatniej aktualizacji 15.09.2022