Wirus RSV - częsta przyczyna zapalenia oskrzeli i płuc niemowląt

Wirus syncytialny układu oddechowego (RSV, ang. Respiratory Syncytial Virus) jest powszechnie występującym wirusem układu oddechowego, który zwykle powoduje łagodne objawy przypominające przeziębienie. Większość zakażonych osób zdrowieje w ciągu tygodnia lub dwóch, ale RSV może być groźny dla niemowląt, osób z obniżoną odpornością i osób starszych. RSV jest najczęstszą przyczyną zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc u dzieci poniżej 2. roku życia.
RSV objawy i leczenie

RSV epidemiologia

Na całym świecie zachorowania na RSV mają charakter sezonowy. Na półkuli północnej występują one zwykle od października‒listopada do kwietnia‒maja, ze szczytem w styczniu‒ lutym, a na półkuli południowej od maja do września, ze szczytem w maju, czerwcu lub lipcu. Obserwuje się różną częstość występowania choroby w poszczególnych latach. W klimacie tropikalnym i półtropikalnym ogniska sezonowe są zwykle związane z porą deszczową.

RSV może powodować ostre choroby układu oddechowego u osób w każdym wieku. Możliwe są reinfekcje, będące stosunkowo częstym zjawiskiem.  Większość zakażeń u dzieci występuje przed ukończeniem 2. roku życia. RSV jest najczęstszą przyczyną infekcji  dolnych dróg oddechowych u dzieci poniżej 1. roku życia. Stanowi przyczynę około 90 proc. przypadków zapalenia oskrzelików i 50 proc. przypadków zapalenia płuc w okresie niemowlęcym.

Globalny roczny wskaźnik hospitalizacji z powodu RSV wśród dzieci w wieku poniżej 5 lat wynosił 4,4 na 1000. Wskaźniki hospitalizacji RSV były najwyższe wśród dzieci w wieku poniżej 6 miesięcy (20,0 na 1000) i wcześniaków <1. roku (63,9 na 1000).

 

RSV u dzieci

Ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji dotyczy najczęściej określonych grup dzieci:

  • dzieci urodzonych przedwcześnie;
  • dzieci w wieku poniżej 2 lat, które urodziły się z chorobą serca lub płuc;
  • niemowląt i małych dzieci, których układ odpornościowy jest osłabiony z powodu choroby lub leczenia;
  • dzieci poniżej 10. tygodnia życia.

Bardzo ciężkie, przedłużające się i nierzadko kończące się zgonem infekcje spowodowane zakażeniem RSV występują u dzieci z wrodzonymi niedoborami odporności, zwłaszcza dotyczącymi limfocytów T i B, zakażonych wirusem HIV, leczonych chemioterapią i przyjmujących leki immunosupresyjne np. po zabiegu transplantacji.

RSV objawy

Objawy kliniczne różnią się w zależności od wieku, ogólnego stanu zdrowia pacjenta i tego, czy infekcja jest pierwotna czy wtórna.

Pierwotna infekcja (pierwszorazowa) u dzieci od 6. tygodnia życia do 2. roku życia jest zwykle objawowa i obejmuje dolne drogi oddechowe pod postacią zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc. Charakterystycznym objawem zakażenia u wcześniaków są bezdechy (przerwy w oddychaniu trwające dłużej niż 15 lub 20 sekund). Wtórne zakażenia (kolejne) u starszych dzieci cechują się zwykle łagodniejszym przebiegiem i zróżnicowaną manifestacją, od łagodnych objawów nieżytowych górnych dróg oddechowych, zapalenia ucha środkowego i ostrego zapalenia krtani aż po zapalenie oskrzeli.

Objawy infekcji najczęściej pojawiają się około 4 do 6 dni po ekspozycji na wirusa. U dorosłych i starszych dzieci RSV zwykle powoduje łagodne objawy przypominające przeziębienie. Obejmują one:

  • zatkany nos lub katar,
  • suchy kaszel,
  • niską gorączkę,
  • ból gardła,
  • łagodny ból głowy.

W ciężkich przypadkach infekcja może rozprzestrzenić się na dolne drogi oddechowe, powodując zapalenie oskrzelików lub zapalenie płuc.

Rozprzestrzenianie się wirusa do oskrzeli i oskrzelików manifestuje się pojawieniem napadowego kaszlu, duszności i świszczącego oddechu po 1-3 dniach trwania objawów nieżytowych w obrębie górnych dróg oddechowych.

Objawy zakażenia dolnych dróg oddechowych mogą obejmować:

  • gorączkę,
  • silny kaszel,
  • świszczący oddech ‒ wysoki dźwięk, który zwykle słychać podczas wydechu,
  • szybki oddech lub trudności w oddychaniu ‒ dziecko woli siedzieć niż leżeć,
  • niebieskawe zabarwienie skóry z powodu braku tlenu (sinica).

Stan zapalny wywoływany przez wirusa częściowo lub całkowicie blokuje drogi oddechowe, czego objawem jest świszczący oddech (świszczący dźwięk słyszalny podczas wydechu dziecka). Oznacza to, że mniej tlenu dostaje się do płuc, potencjalnie powodując spadek jego stężenia we krwi. Stan większości dzieci poprawia się w ciągu dwóch do pięciu dni po wystąpieniu pierwszych trudności w oddychaniu, ale świszczący oddech może trwać tydzień lub dłużej.

RSV objawy ciężkiego zakażenia.

Kiedy do szpitala z wirusem RSV?

Wirus RS najbardziej niebezpieczny jest dla niemowląt. Objawy świadczące o ciężkiej infekcji RSV u niemowlęcia obejmują:

  • krótki, płytki i szybki oddech,
  • kaszel,
  • odmowę karmienia piersią lub butelką, karmienie przerywane,
  • nietypowe zmęczenie,
  • drażliwość,
  • oznaki odwodnienia: brak łez podczas płaczu, niewielka ilość moczu lub jego brak w pieluszce przez 6 godzin oraz chłodna, sucha skóra.

 

Ciężka lub zagrażająca życiu infekcja wymagająca pobytu w szpitalu może wystąpić u wcześniaków lub niemowląt oraz dorosłych z przewlekłymi problemami z sercem lub płucami.

Kiedy wezwać pomoc?

Wezwij natychmiast pogotowie ratunkowe, jeśli twoje dziecko lub ktokolwiek zagrożony ciężką infekcją RSV ma trudności z oddychaniem, wysoką gorączkę lub niebieski kolor skóry, zwłaszcza na ustach i paznokciach.

Zakażenia RSV u starszych dzieci i dorosłych

Powtarzające się infekcje RSV występują często u dzieci i młodych dorosłych i na ogół dają objawy ze strony górnych dróg oddechowych. Występuje kaszel, katar i zapalenie spojówek. W porównaniu z innymi wirusami układu oddechowego RSV częściej powoduje zajęcie zatok i ucha. Nasilenie choroby zwykle zmniejsza się po trzeciej infekcji.

Powtarzające się zakażenia RSV u starszych dzieci i dorosłych mogą również spowodować infekcje dolnych dróg oddechowych (zapalenie tchawicy, oskrzeli, czy płuc) oraz zaostrzenie astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, szczególnie u osób starszych.

Przyczyny RSV

Wirus RS (RSV, ang. Respiratory Syncytial Virus), syncytialny wirus oddechowy to wirus RNA o wielkości 150–300 nm.

Jak zaraża wirus RSV?

Rozprzestrzenia się drogą kropelkową, w trakcie kaszlu lub kichania oraz przez bezpośredni kontakt, czyli np. dotykanie powierzchni skażonych wirusem. Okres inkubacji wirusa (od zakażenia do wystąpienia objawów) trwa około 5 dni, wirus namnaża się w komórkach nabłonka oddechowego nosogardła, a następnie migruje do dolnych dróg oddechowych. Zainfekowane komórki ulegają fuzji i tworzą charakterystyczne syncytia.

Diagnostyka RSV

W celu zdiagnozowania infekcji RSV lekarz przeprowadza wywiad oraz badanie fizykalne. Może też zlecić wykonanie badań laboratoryjnych, np. badania krwi i moczu oraz RTG klatki piersiowej, chociaż zwykle nie ma takiej potrzeby.

Leczenie RSV

Infekcja RSV najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu tygodnia lub dwóch. Większość niemowląt i małych dzieci może być leczona objawowo w domu. Podaje się im dostępne bez recepty leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen. Porozmawiaj jednak z lekarzem lub farmaceutą przed podaniem dziecku leków bez recepty, ponieważ niektóre preparaty mogą zawierać składniki, które nie są zalecane dla dzieci. Nie ma leku zwalczającego samego wirusa.

Maluchom należy usuwać wydzielinę z nosa i często podawać płyny w niewielkich ilościach, aby zapobiec odwodnieniu. W celu ułatwienia im oddychania warto utrzymywać odpowiednią wilgotność powietrza w pomieszczeniu.

Poważniejsze przypadki, zwłaszcza niemowlęta w wieku poniżej 6 miesięcy i osoby starsze, jeśli mają problemy z oddychaniem lub są odwodnione, mogą wymagać hospitalizacji. Ich leczenie może obejmować: tlenoterapię, podawanie  leków rozszerzających drogi oddechowe i płynów dożylnie.

U noworodków z małą masą urodzeniową przebieg choroby bywa na tyle ciężki, że wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii. Objawia się zapaleniem oskrzelików i płuc, rzadziej tchawicy i oskrzeli. Częstym powikłaniem jest zapalenie ucha środkowego, niekiedy nawet zapalenie mięśnia sercowego.

RSV powikłania

Zakażenie RSV jest zwykle samoograniczającym się procesem, który nie powoduje widocznych odległych następstw płucnych. Może jednak powodować utrzymujące się upośledzenie czynności płuc i przewlekłą obturacyjną chorobą płuc w wieku dorosłym. Ponadto zakażenie RSV w okresie niemowlęcym może wiązać się z nawracającymi świszczącym oddechem u niektórych pacjentów.

Zapobieganie RSV

Jeśli masz objawy przeziębienia, unikaj całowania dziecka. Pamiętaj o higienie kaszlu i kichania. Czyść i dezynfekuj powierzchnie. Często myj ręce. Jeśli to możliwe, unikaj kontaktów z osobami z objawami przeziębienia. Unikaj tłumów, nie zabieraj w miejsca publiczne niemowląt i małych dzieci z grupy wysokiego ryzyka, zwłaszcza w okresie od późnej jesieni do wczesnej wiosny, kiedy wirus RS występuje najczęściej. Unikaj ekspozycji na dym tytoniowy.

Nie ma szczepionki przeciwko RSV. W określonych sytuacjach stosowany jest jednak lek paliwizumab (przeciwciało monoklonalne), który może zapobiegać infekcjom RSV i chronić dzieci z grupy wysokiego ryzyka przed poważnymi powikłaniami związanymi z zakażeniem RSV.

W ostatnim czasie w Polsce wprowadzono program profilaktyki zakażeń dla dzieci urodzonych przed 33. tygodniem ciąży. Jeśli Twoje dziecko jest w grupie wysokiego ryzyka, lekarz może w szczycie sezonu infekcyjnego RSV zalecić immunizację w postaci zastrzyku przyjmowanego raz w miesiącu od października do końca kwietnia.

Źródła:

cdc.gov/rsv/index.html

uptodate.com/contents/respiratory-syncytial-virus-infection-treatment

uptodate.com/contents/respiratory-syncytial-virus-infection-clinical-features-and-diagnosis

uptodate.com/contents/respiratory-syncytial-virus-infection-prevention-in-infants-and-children

termedia.pl/mz/Eksperci-podczas-Priorytetow-2020-Wczesniaki-to-pacjenci-szczegolnej-uwagi,36776.html

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor Beata Tarnowska, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover
konsultacja merytoryczna dr n. med. Marta Sobczyńska
Data dodania 21.12.2020
Data ostatniej aktualizacji 27.04.2021