Świnka, choroba z poważnymi powikłaniami - objawy i leczenie świnki

Świnka to jedna z zakaźnych chorób wieku dziecięcego. Zdarza się jednak, że chorują na nią także dorośli. Mimo że zwykle nie jest groźna, niekiedy może powodować poważne powikłania. Z tego powodu leczenie świnki należy traktować poważnie i warto zaszczepić dziecko przeciw tej chorobie.
Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic, jest chorobą zakaźną dotyczącą głównie dzieci

Świnka jest chorobą bardzo zakaźną (do zakażenia dochodzi drogą kropelkową) i łatwo się rozprzestrzenia. Sprzyja temu przebywanie w skupiskach, np. w przedszkolu czy szkole.

Co to jest świnka?

Świnka, inaczej nagminne zapalenie ślinianek przyusznych, to ogólnoustrojowa choroba wirusowa.

Świnka rozprzestrzenia się:

  • drogą kropelkową podczas kichania czy rozmowy,
  • przez kontakt z przedmiotami używanymi przez osobę chorą, np. w wyniku picia z tej samej szklanki czy korzystania z tych samych sztućców.

Źródłem zakażenia jest chory lub zakażony człowiek. Najbardziej charakterystyczną cechą choroby jest obrzęk jednej lub obu ślinianek przyusznych. Zdarza się również zajęcie innych ślinianek, opon mózgowo-rdzeniowych, trzustki oraz gruczołów płciowych. Częściej jednak ograny te zostają zmienione chorobowo przy wystąpieniu powikłań.

Świnka historia choroby

Przed wprowadzeniem w 1967 r. szczepień przeciw śwince zachorowania na nią były powszechne. Obserwowano okresowe, co 3–4 lata, wzrosty liczby zachorowań. Obecnie pojawiają się one coraz rzadziej. Stosowanie w Polsce od 2004 r. obowiązkowych szczepień przeciw śwince spowodowało zmniejszenie rejestrowanej liczby zachorowań.

Mimo to na świnkę choruje co roku ponad 2 tys. osób. U około 20́–30% populacji choroba przebiega bezobjawowo (oznacza to, że nie występują standardowe objawy). Statystycznie najwięcej zachorowań występuje jesienią i zimą. Najczęstsze rozpoznania świnki występują u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, a do zarażenia dochodzi podczas codziennych zajęć w przedszkolu i szkole.  

Objawy świnki

Zachorowaniu na świnkę towarzyszą różnorodne objawy, zależne od ciężkości choroby.
Te najwcześniejsze są często niecharakterystyczne dla zachorowania na świnkę oraz szybko ustępują.

Wczesne objawy świnki:

  • niewysoka gorączka,
  • brak apetytu,
  • ospałość,
  • ogólne złe samopoczucie.

W miarę upływu czasu gorączka wzrasta oraz pojawiają się nowe, bardziej typowe objawy świnki, takie jak:

  • obrzęk i bolesność w okolicy ślinianek przyusznych (odstający płatek ucha) – najpierw jednostronny, a po mniej więcej 2 dniach obustronny,
  • obrzęk i bolesność ślinianek podżuchwowych i/lub podjęzykowych,
  • bóle uszu,
  • trudności przy przeżuwaniu i połykaniu pokarmów oraz otwieraniu ust,
  • suchość w jamie ustnej spowodowana wydzielaniem ograniczonej ilości śliny.

Obrzęk okolicy ślinianek zmniejsza się po 3–4 dniach, a jego ból może być nasilony przy jedzeniu kwaśnych produktów spożywczych.

Porównanie dziecka ze świnką i dziecka zdrowego

Przyczyny świnki

Świnkę wywołuje wirus z rodziny paramyksowirusów. Do organizmu dostaje się przez jamę ustną, gdzie namnaża się w błonach śluzowych, a następnie przenosi się wraz z krwią po całym organizmie.

Okres wylęgania choroby trwa od 14 do 24 dni, natomiast możliwość zarażania innych osób może nastąpić już 7 dni przed wystąpieniem pierwszych objawów i utrzymuje się do 9 dni po ustaniu objawów.

Rozpoznanie świnki

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów i podejrzeń, że nasze dziecko lub my sami mogliśmy zachorować na świnkę, powinniśmy udać się do lekarza pediatry bądź internisty.

Jeżeli występują charakterystyczne objawy choroby, diagnoza może zostać postawiona na podstawie wywiadu lekarskiego i oględzin chorego. W nietypowych przypadkach, w celu upewnienia się co do rozpoznania, lekarz może zlecić wykonanie badań pomocniczych, takich jak: badania biochemiczne, badania serologiczne, izolacja wirusa
z materiału pobranego od pacjenta – moczu lub krwi.

Sytuacje, w których potrzebne jest wykonanie dodatkowych badań zdarzają się jednak bardzo rzadko.

Leczenie świnki

Świnka leczona jest objawowo, co oznacza, że w razie potrzeby stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe obniżające występującą przy zachorowaniu gorączkę i łagodzące towarzyszący ból. Zaleca się:

  • częste pojenie,
  • płukanie ust,
  • unikanie kwaśnych potraw.

Dodatkowo wskazana jest izolacja chorego w okresie największego prawdopodobieństwa zakażenia innych osób wirusem (nie krócej niż 9 dni
od wystąpienia charakterystycznych objawów). Pomocne jest zastosowanie okładu cieplnego na zmienioną chorobowo część ciała.

Z racji tego, że zachorowanie na świnkę nie powoduje możliwości wystąpienia zakażenia bakteriami stosowanie antybiotykoterapii jest zbędne i kompletnie nieskuteczne.

WAŻNE: Świnka ustępuje najczęściej samoistnie wraz ze zmniejszaniem się występujących objawów.

Rokowanie i powikłania przy śwince

Świnka u dzieci przyjmuje zdecydowanie łagodniejszy przebieg i charakteryzuje
się mniejszym prawdopodobieństwem wystąpienia powikłań. Powikłania występują najczęściej i są najgroźniejsze u osób w wieku młodzieńczym, tzw. młodych dorosłych. Objawem alarmującym są ponowne pojawienie się gorączki i wymiotów w trakcie choroby.

Powikłania świnki u dorosłych najczęściej związane są z układem rozrodczym.

Rodzaje powikłań świnki

  • Zapalenie jądra i najądrza jedno lub obustronne - dotyczy chorych chłopców w okresie dojrzewania i młodych mężczyzn. Objawy: ból jądra promieniujący do krocza, obrzęk i zaczerwienienie jąder, ból podbrzusza, gorączka oraz mdłości. Może spowodować upośledzenie funkcji plemnikotwórczej i niekiedy niepłodność (w przypadku zapalenia obustronnego).
  • Zapalenie jajnika jednostronne lub obustronne - objawy bardzo często przypominają te, które występują podczas zapalenia wyrostka robaczkowego, czyli silny ból w podbrzuszu, mdłości, podwyższona temperatura ciała. Powikłanie rzadko powoduje niepłodność.
  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu – może spowodować głuchotę wodogłowie, padaczkę.
  • Zapalenie trzustki – często ustępuje samoistnie po mniej więcej 7 dniach
    od wystąpienia objawów, takich jak: silny ból brzucha, nudności, wymioty, wysoka gorączka czy biegunka (podczas leczenia zapalenia wystarczy przyjmowanie leków działających objawowo, nie ma potrzeby stosowania leczenia operacyjnego).
  • Inne, m.in. neurologiczne, zapalenie spojówki oraz zapalenie twardówki i rogówki.

W większości przypadków rokowanie jest dobre i zależy od rodzaju powikłania.

WAŻNE: Zachorowanie na świnkę pozostawia odporność na całe życie.

Powtórne zachorowania na świnkę

Powtórne zachorowania na świnkę (także u osób wcześniej zaszczepionych) występują sporadycznie, zwłaszcza w wyniku bliskiego i intensywnego kontaktu (np. nastolatki, młodzi dorośli). Nawracające zapalenie ślinianek jest najczęściej spowodowane zwężeniem dróg odprowadzających lub towarzyszy zaburzeniom odporności.

Świnka w ciąży

W przypadku wystąpienia zachorowania na świnkę kobiety w ciąży, istnieje ryzyko poronienia w pierwszym trymestrze. Dlatego bardzo ważne jest upewnienie się, że pacjentka została na tę chorobę uodporniona.

Zapobieganie zachorowaniu na świnkę

Bardzo ważne w profilaktyce świnki i jej powikłań jest uczestnictwo z dzieckiem w szczepieniach obowiązkowych.

Szczepienie przeciw śwince jest w Polsce obowiązkowe

Szczepienie przeciw śwince

W Polsce szczepienie przeciw śwince, eliminujące prawdopodobieństwo zachorowania w wieku dziecięcym, jest obowiązkowe. Wykonuje się je szczepionką skojarzoną (jest to szczepionka wieloskładnikowa), co oznacza, że dzięki jednemu szczepieniu (jednorazowe ukłucie) dziecko nabywa odporność na trzy choroby: odrę, świnkę i różyczkę, a my zaoszczędzamy mu bólu i stresu wywołanego wizytą u lekarza.

Dziecko należy zaszczepić zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień. Obecnie pierwszą dawkę podaje się w  13.–14. miesiącu życia, a drugą uzupełniającą  – w 10. roku życia,

Zachorowanie po podaniu szczepienia zdarza się bardzo rzadko. Jeżeli nawet się pojawi, choroba przebiega zdecydowanie łagodniej, a wystąpienie powikłań jest mało prawdopodobne.

WAŻNE: Podanie dziecku pełnej szczepionki przeciw śwince, może uchronić je aż w 95% przed zachorowaniem i późniejszymi powikłaniami związanymi z chorobą.

Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce jest bezpieczne i nie wywołuje autyzmu ani zapalnych chorób jelit.

Świnka zalecane postępowanie

Bardzo ważne w zalecanym postępowaniu przeciw zachorowaniu na świnkę jest stosowanie profilaktyki, czyli uczestnictwo z dzieckiem w szczepieniach obowiązkowych. Ważną informacją jest również to, że osoby, które nie zostały zaszczepione w wieku dziecięcym mogą nadrobić zaległości i przyjąć brakującą dawkę szczepionki w ramach szczepienia zalecanego, bez względu na to, ile mają lat.

Uzupełnienie szczepienia szczególnie zalecane jest  chłopcom i mężczyznom w celu uchronienia ich przed groźnymi powikłaniami mogącymi spowodować niepłodność.

Jeżeli dojdzie do zachorowania na świnkę, to należy:

  • skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu,
  • stosować się do zaleconego leczenia,
  • powstrzymać się od kontaktów z innymi osobami, w szczególności z tymi, którzy nigdy nie chorowali, ani nie byli szczepieni przeciwko śwince.

WAŻNE: świnka charakteryzuje się niezwykłą łatwością przenoszenia zakażenia z jednej osoby na drugą.

Źródła:

Świnka (nagminne zapalenie przyusznic)

https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/chorobyzakazne/72253,swinka-nagminne-zapalenie-przyusznic

Nagminne zapalenie przyusznic (świnka) – niedoceniona choroba. Epidemiologia świnki i jej zdrowotne znaczenie A. Gałązka, A. Kraigher, S. E. Robertson

Szczepionka przeciw śwince

http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/swinka/

Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic

https://www.mp.pl/szczepienia/choroby/choroby_swinka/92985,swinka-nagminne-zapalenie-przyusznic

Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce

https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/szczepieniaochronne/szczepienia-i-szczepionki/65179,szczepienie-przeciwko-odrze-swince-i-rozyczce,1

Dowiedz się więcej:

Świnka w Polsce w 2016 roku

http://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/files/peissues/PE_nr_3_2018___Calosc_do_DRUKU.pdf#page=31

Isolation of mumps virus from the inner ear after sudden deafness

https://www.bmj.com/content/bmj/1/6155/14.full.pdf

Mumps and mumps vaccine: a global review

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2557572/pdf/10063655.pdf

autor mgr Monika Książek
konsultacja merytoryczna Lek. med. Agnieszka Motyl, epidemiolog, lekarz medycyny podróży
Data dodania 14.12.2018
Data ostatniej aktualizacji 16.01.2019