Świnka, choroba z poważnymi powikłaniami - objawy i leczenie świnki

Świnka to jedna z zakaźnych chorób wieku dziecięcego. Zdarza się jednak, że chorują na nią także dorośli. Mimo że zwykle nie jest groźna, niekiedy może powodować poważne powikłania. Z tego powodu leczenie świnki należy traktować poważnie i warto zaszczepić dziecko przeciw tej chorobie.
Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic, jest chorobą zakaźną dotyczącą głównie dzieci

Świnka jest chorobą bardzo zakaźną (do zakażenia dochodzi drogą kropelkową) i łatwo się rozprzestrzenia. Sprzyja temu przebywanie w skupiskach, np. w przedszkolu czy szkole.

Co to jest świnka?

Świnka, inaczej nagminne zapalenie ślinianek przyusznych, to ogólnoustrojowa choroba wirusowa.

Świnka rozprzestrzenia się:

  • drogą kropelkową podczas kichania czy rozmowy,
  • przez kontakt z przedmiotami używanymi przez osobę chorą, np. w wyniku picia z tej samej szklanki czy korzystania z tych samych sztućców.

Źródłem zakażenia jest chory lub zakażony człowiek. Najbardziej charakterystyczną cechą choroby jest obrzęk jednej lub obu ślinianek przyusznych. Zdarza się również zajęcie innych ślinianek, opon mózgowo-rdzeniowych, trzustki oraz gruczołów płciowych. Częściej jednak ograny te zostają zmienione chorobowo przy wystąpieniu powikłań.

Świnka historia choroby

Przed wprowadzeniem w 1967 r. szczepień przeciw śwince zachorowania na nią były powszechne. Obserwowano okresowe, co 3–4 lata, wzrosty liczby zachorowań. Obecnie pojawiają się one coraz rzadziej. Stosowanie w Polsce od 2004 r. obowiązkowych szczepień przeciw śwince spowodowało zmniejszenie rejestrowanej liczby zachorowań.

Mimo to na świnkę choruje co roku ponad 2 tys. osób. U około 20́–30% populacji choroba przebiega bezobjawowo (oznacza to, że nie występują standardowe objawy). Statystycznie najwięcej zachorowań występuje jesienią i zimą. Najczęstsze rozpoznania świnki występują u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, a do zarażenia dochodzi podczas codziennych zajęć w przedszkolu i szkole.  

Objawy świnki

Zachorowaniu na świnkę towarzyszą różnorodne objawy, zależne od ciężkości choroby.
Te najwcześniejsze są często niecharakterystyczne dla zachorowania na świnkę oraz szybko ustępują.

Wczesne objawy świnki:

  • niewysoka gorączka,
  • brak apetytu,
  • ospałość,
  • ogólne złe samopoczucie.

W miarę upływu czasu gorączka wzrasta oraz pojawiają się nowe, bardziej typowe objawy świnki, takie jak:

  • obrzęk i bolesność w okolicy ślinianek przyusznych (odstający płatek ucha) – najpierw jednostronny, a po mniej więcej 2 dniach obustronny,
  • obrzęk i bolesność ślinianek podżuchwowych i/lub podjęzykowych,
  • bóle uszu,
  • trudności przy przeżuwaniu i połykaniu pokarmów oraz otwieraniu ust,
  • suchość w jamie ustnej spowodowana wydzielaniem ograniczonej ilości śliny.

Obrzęk okolicy ślinianek zmniejsza się po 3–4 dniach, a jego ból może być nasilony przy jedzeniu kwaśnych produktów spożywczych.

Porównanie dziecka ze świnką i dziecka zdrowego

Przyczyny świnki

Świnkę wywołuje wirus z rodziny paramyksowirusów. Do organizmu dostaje się przez jamę ustną, gdzie namnaża się w błonach śluzowych, a następnie przenosi się wraz z krwią po całym organizmie.

Okres wylęgania choroby trwa od 14 do 24 dni, natomiast możliwość zarażania innych osób może nastąpić już 7 dni przed wystąpieniem pierwszych objawów i utrzymuje się do 9 dni po ustaniu objawów.

Rozpoznanie świnki

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów i podejrzeń, że nasze dziecko lub my sami mogliśmy zachorować na świnkę, powinniśmy udać się do lekarza pediatry bądź internisty.

Jeżeli występują charakterystyczne objawy choroby, diagnoza może zostać postawiona na podstawie wywiadu lekarskiego i oględzin chorego. W nietypowych przypadkach, w celu upewnienia się co do rozpoznania, lekarz może zlecić wykonanie badań pomocniczych, takich jak: badania biochemiczne, badania serologiczne, izolacja wirusa
z materiału pobranego od pacjenta – moczu lub krwi.

Sytuacje, w których potrzebne jest wykonanie dodatkowych badań zdarzają się jednak bardzo rzadko.

Leczenie świnki

Świnka leczona jest objawowo, co oznacza, że w razie potrzeby stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe obniżające występującą przy zachorowaniu gorączkę i łagodzące towarzyszący ból. Zaleca się:

  • częste pojenie,
  • płukanie ust,
  • unikanie kwaśnych potraw.

Dodatkowo wskazana jest izolacja chorego w okresie największego prawdopodobieństwa zakażenia innych osób wirusem (nie krócej niż 9 dni
od wystąpienia charakterystycznych objawów). Pomocne jest zastosowanie okładu cieplnego na zmienioną chorobowo część ciała.

Z racji tego, że zachorowanie na świnkę nie powoduje możliwości wystąpienia zakażenia bakteriami stosowanie antybiotykoterapii jest zbędne i kompletnie nieskuteczne.

WAŻNE: Świnka ustępuje najczęściej samoistnie wraz ze zmniejszaniem się występujących objawów.

Rokowanie i powikłania przy śwince

Świnka u dzieci przyjmuje zdecydowanie łagodniejszy przebieg i charakteryzuje
się mniejszym prawdopodobieństwem wystąpienia powikłań. Powikłania występują najczęściej i są najgroźniejsze u osób w wieku młodzieńczym, tzw. młodych dorosłych. Objawem alarmującym są ponowne pojawienie się gorączki i wymiotów w trakcie choroby.

Powikłania świnki u dorosłych najczęściej związane są z układem rozrodczym.

Rodzaje powikłań świnki

  • Zapalenie jądra i najądrza jedno lub obustronne - dotyczy chorych chłopców w okresie dojrzewania i młodych mężczyzn. Objawy: ból jądra promieniujący do krocza, obrzęk i zaczerwienienie jąder, ból podbrzusza, gorączka oraz mdłości. Może spowodować upośledzenie funkcji plemnikotwórczej i niekiedy niepłodność (w przypadku zapalenia obustronnego).
  • Zapalenie jajnika jednostronne lub obustronne - objawy bardzo często przypominają te, które występują podczas zapalenia wyrostka robaczkowego, czyli silny ból w podbrzuszu, mdłości, podwyższona temperatura ciała. Powikłanie rzadko powoduje niepłodność.
  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu – może spowodować głuchotę wodogłowie, padaczkę.
  • Zapalenie trzustki – często ustępuje samoistnie po mniej więcej 7 dniach
    od wystąpienia objawów, takich jak: silny ból brzucha, nudności, wymioty, wysoka gorączka czy biegunka (podczas leczenia zapalenia wystarczy przyjmowanie leków działających objawowo, nie ma potrzeby stosowania leczenia operacyjnego).
  • Inne, m.in. neurologiczne, zapalenie spojówki oraz zapalenie twardówki i rogówki.

W większości przypadków rokowanie jest dobre i zależy od rodzaju powikłania.

WAŻNE: Zachorowanie na świnkę pozostawia odporność na całe życie.

Powtórne zachorowania na świnkę

Powtórne zachorowania na świnkę (także u osób wcześniej zaszczepionych) występują sporadycznie, zwłaszcza w wyniku bliskiego i intensywnego kontaktu (np. nastolatki, młodzi dorośli). Nawracające zapalenie ślinianek jest najczęściej spowodowane zwężeniem dróg odprowadzających lub towarzyszy zaburzeniom odporności.

Świnka w ciąży

W przypadku wystąpienia zachorowania na świnkę kobiety w ciąży, istnieje ryzyko poronienia w pierwszym trymestrze. Dlatego bardzo ważne jest upewnienie się, że pacjentka została na tę chorobę uodporniona.

Zapobieganie zachorowaniu na świnkę

Bardzo ważne w profilaktyce świnki i jej powikłań jest uczestnictwo z dzieckiem w szczepieniach obowiązkowych.

Szczepienie przeciw śwince jest w Polsce obowiązkowe

Szczepienie przeciw śwince

W Polsce szczepienie przeciw śwince, eliminujące prawdopodobieństwo zachorowania w wieku dziecięcym, jest obowiązkowe. Wykonuje się je szczepionką skojarzoną (jest to szczepionka wieloskładnikowa), co oznacza, że dzięki jednemu szczepieniu (jednorazowe ukłucie) dziecko nabywa odporność na trzy choroby: odrę, świnkę i różyczkę, a my zaoszczędzamy mu bólu i stresu wywołanego wizytą u lekarza.

Dziecko należy zaszczepić zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień. Obecnie pierwszą dawkę podaje się w  13.–14. miesiącu życia, a drugą uzupełniającą  – w 10. roku życia,

Zachorowanie po podaniu szczepienia zdarza się bardzo rzadko. Jeżeli nawet się pojawi, choroba przebiega zdecydowanie łagodniej, a wystąpienie powikłań jest mało prawdopodobne.

WAŻNE: Podanie dziecku pełnej szczepionki przeciw śwince, może uchronić je aż w 95% przed zachorowaniem i późniejszymi powikłaniami związanymi z chorobą.

Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce jest bezpieczne i nie wywołuje autyzmu ani zapalnych chorób jelit.

Świnka zalecane postępowanie

Bardzo ważne w zalecanym postępowaniu przeciw zachorowaniu na świnkę jest stosowanie profilaktyki, czyli uczestnictwo z dzieckiem w szczepieniach obowiązkowych. Ważną informacją jest również to, że osoby, które nie zostały zaszczepione w wieku dziecięcym mogą nadrobić zaległości i przyjąć brakującą dawkę szczepionki w ramach szczepienia zalecanego, bez względu na to, ile mają lat.

Uzupełnienie szczepienia szczególnie zalecane jest  chłopcom i mężczyznom w celu uchronienia ich przed groźnymi powikłaniami mogącymi spowodować niepłodność.

Jeżeli dojdzie do zachorowania na świnkę, to należy:

  • skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu,
  • stosować się do zaleconego leczenia,
  • powstrzymać się od kontaktów z innymi osobami, w szczególności z tymi, którzy nigdy nie chorowali, ani nie byli szczepieni przeciwko śwince.

WAŻNE: świnka charakteryzuje się niezwykłą łatwością przenoszenia zakażenia z jednej osoby na drugą.

Źródła:

Świnka (nagminne zapalenie przyusznic)

https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/chorobyzakazne/72253,swinka-nagminne-zapalenie-przyusznic

Nagminne zapalenie przyusznic (świnka) – niedoceniona choroba. Epidemiologia świnki i jej zdrowotne znaczenie A. Gałązka, A. Kraigher, S. E. Robertson

Szczepionka przeciw śwince

http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/swinka/

Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic

https://www.mp.pl/szczepienia/choroby/choroby_swinka/92985,swinka-nagminne-zapalenie-przyusznic

Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce

https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/szczepieniaochronne/szczepienia-i-szczepionki/65179,szczepienie-przeciwko-odrze-swince-i-rozyczce,1

Dowiedz się więcej:

Świnka w Polsce w 2016 roku

http://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/files/peissues/PE_nr_3_2018___Calosc_do_DRUKU.pdf#page=31

Isolation of mumps virus from the inner ear after sudden deafness

https://www.bmj.com/content/bmj/1/6155/14.full.pdf

Mumps and mumps vaccine: a global review

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2557572/pdf/10063655.pdf

Prezentowanych informacji o charakterze medycznym nie należy traktować jako wytycznych postępowania medycznego w stosunku do każdego pacjenta. O postępowaniu medycznym, w tym o zakresie i częstotliwości badań diagnostycznych i/lub procedur terapeutycznych decyduje lekarz indywidualnie, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, które ustala po zapoznaniu się ze stanem pacjenta. Lekarz podejmuje decyzję w porozumieniu z pacjentem. W przypadku chęci realizacji badań nieobjętych wskazaniami lekarskimi, pacjent ma możliwość ich odpłatnego wykonania.
autor mgr Monika Książek
konsultacja merytoryczna Lek. med. Agnieszka Motyl, epidemiolog, lekarz medycyny podróży
Data dodania 14.12.2018
Data ostatniej aktualizacji 18.12.2019