Rak piersi zabija kobiety - jak temu zaradzić?

Rak piersi nie boli. Może właśnie dlatego kobiety zgłaszają się do lekarza zbyt późno - dopiero, kiedy guz jest już dość duży. Efekt? Rak piersi to druga przyczyna zgonów kobiet w Polsce. Jak się przed nim bronić? Jedyną odpowiedzią są regularne badania. Ale jeśli ktoś w rodzinie już chorował na ten nowotwór, należy wykonać badania genetyczne – to może uratować nam życie.
Jednym z badań pozwalających wykryć raka piersi jest mammografia.

Spośród wszystkich nowotworów złośliwych u kobiet 21 proc. to rak piersi. W Polsce to właśnie on jest drugą najczęstszą przyczyną ich śmierci.

Rak piersi zagraża jednak nie tylko Polkom. Na całym świecie co roku raka piersi wykrywa się u 1,5 mln kobiet. Niestety w Polsce wyleczalność jest zdecydowanie niższa niż w innych krajach. Powód? Zbyt rzadko się badamy, zbyt późno zgłaszamy się do lekarza.

Rak piersi u mężczyzn

Rak piersi powszechnie uważany jest za chorobę dotykającą kobiety. I to prawda, najczęściej występuje u kobiet. Ale to nie znaczy, że mężczyzn zupełnie nie dotyczy. Szacuje się, że na każde sto nowych zachorowań na raka piersi, jedno dotyka mężczyznę.

Rak piersi – objawy

Czy rak piersi boli? Nie, i dlatego należy uważnie przyglądać się innym objawom choroby. Niestety w pierwszej fazie choroby rak nie daje żadnych objawów.

Objawy raka piersi pojawiają się dopiero na pewnym etapie rozwoju choroby. Pierwszym objawem jest zwykle guzek w piersi – twardy, najczęściej pojawiający się w zewnętrznym górnym kwadracie piersi. I choć nie musi to świadczyć o zaawansowanym już raku, powinna nam się zapalić lampka ostrzegawcza.

Inne objawy raka piersi to:

  • asymetria piersi;
  • wciągnięcie skóry lub brodawki sutkowej;
  • zaczerwienienie lub owrzodzenie skóry;
  • jednostronny wyciek z brodawki;
  • powiększenie okolicznych węzłów chłonnych po stronie guza;
  • ból piersi;
  • zmiana struktury skóry na powierzchni piersi.

Rak piersi a niewyczuwalny guzek

Rzadko występującym rodzajem raka piersi jest rak zapalny. Charakteryzuje się tym, że guzek jest niemal niewyczuwalny, za to pierś staje się obrzęknięta, zaczerwieniona, pojawia się ból, a skóra jest nadmiernie ciepła.

Ten rodzaj raka piersi jest bardziej agresywny i niestety ma gorsze rokowania.

Rak piersi – przyczyny

Co powoduje raka piersi? Tego do końca nie wiadomo. Niewątpliwie wpływ na zachorowanie ma wiek. Kobiety przed 35. rokiem życia chorują bardzo rzadko, natomiast ryzyko zachorowania znacząco rośnie po 45. roku życia. Najwięcej zachorowań notuje się u kobiet między 50 a 65 rokiem życia. Późny wiek  wystąpienia choroby nie zwalnia jednak młodszych kobiet z obowiązku wykonywania samobadania piersi i regularnych wizyt ginekologicznych.

Objawy raka piersi pojawiają się dopiero na pewnym etapie rozwoju choroby.

To, co również może zwiększać ryzyko zachorowania to:

  • nowotwór piersi u bliskich krewnych, np. mamy, babci, cioci lub siostry;
  • rak piersi przebyty już wcześniej, również przebyty już rak jajnika, jelita grubego lub endometrium;
  • menopauza w późnym wieku, czyli po 55. roku życia;
  • długotrwałe stosowanie hormonalnej terapii zastępczej i antykoncepcji hormonalnej;
  • nadwaga i otyłość ;
  • niezdrowa dieta bogata w tłuszcze i częste spożywanie alkoholu;
  • niska aktywność fizyczna;
  • ekspozycja na działanie promieniowania jonizującego;
  • bezdzietność;
  • późne urodzenie pierwszego dziecka, tj. po 30. roku życia;
  • niekarmienie dzieci piersią;
  • wysoka gęstość piersi tzn. duża ilość tkanki gruczołowej w piersiach.

Czy rak piersi jest dziedziczny?

Wpływ na zachorowanie na raka piersi mają również geny, co oznacza, że rak może być dziedziczny.

Aż w 25 proc. przypadków choroba występuje rodzinnie, tzn. u babci, mamy, córki itd. Najczęściej za zachorowanie odpowiadają  mutacje genów BRCA1 i BRCA2 – to one powodują od 5 do 10 proc. przypadków raka piersi.

Gen BRCA1 a ryzyko raka piersi

Najważniejszy jest gen BRCA1 – jeśli doszło do jego mutacji, ryzyko raka piersi wynosi 80 proc., a do tego ryzyko raka jajnika, jajowodu i otrzewnej wynosi 40 proc.

Szacuje się, że w Polsce ok. 100 tys. kobiet jest nosicielami genu BRCA1 i tylu samo mężczyzn. W przypadku mężczyzn jednak obecność mutacji tego genu znacznie rzadziej powoduje raka. Mężczyźni za to, nawet jeśli sami nie zachorują, mogą mutację tego genu przekazać dzieciom.

Rak piersi a gen BRCA2

Niższe ryzyko niesie mutacja genu BRCA2 – 30-55 proc. w przypadku raka piersi oraz 25 proc. w przypadku raka jajnika.

Ryzyko zachorowania na raka piersi zwiększają również mutacje innych genów: ATP, BRIP1, TP3, CHEK i PTEN – to jednak zdarza się rzadziej. W sumie jest kilkadziesiąt genów, które mogą mieć wpływ na dziedziczenie raka piersi. Co więcej, naukowcy nie odkryli jeszcze wszystkich genów, których mutacje mogą prowadzić do tego nowotworu. Wiadomo jednak, że im więcej przypadków raka piersi pojawiło się w rodzinie, tym ryzyko zachorowania rośnie.

Mutacja genu to nie pewnik raka piersi

Nie znaczy to jednak, że pacjent, u którego wykryto mutacje któregokolwiek z tych genów, skazany jest na raka piersi. Oznacza to jedynie, że jest na nią znacznie bardziej narażony. Jeśli u pacjentki nie wykryto mutacji również nie ma pewności, że nie zachoruje ona na raka piersi czy jajnika. Należy pamiętać, że tylko za około 20% nowotworów odpowiedzialne są predyspozycje genetyczne.

Co jednak, jeśli kobieta dowie się, że jest obciążona genetycznie? Świadomość podwyższonego ryzyka zachorowania na raka piersi daje szansę na włączenie dodatkowych działań profilaktycznych bądź zmodyfikowanie częstości ich wykonywania.  Dzięki temu zwiększamy szansę na wykrycie choroby we wczesnym stadium. Możemy też zdecydować o modyfikacji stylu życia czy ograniczeniu dodatkowych czynników ryzyka – otyłości, palenia tytoniu itp.   

Badania genetyczne na raka piersi – dla kogo?

Badania genetyczne na obecność mutacji, zwiększającej ryzyko wystąpienia raka piersi powinny przede wszystkim wykonać kobiety, które:

  • miały w rodzinie co najmniej dwa przypadki zachorowania na raka piersi lub jajnika licząc do trzech pokoleń wstecz. Szczególnym wskazaniem jest, jeśli rak piersi lub rak jajnika pojawił się w rodzinie przed 50. rokiem życia;
  • zachorowały już na raka piersi lub raka jajnika, szczególnie, jeśli choroba pojawiła się przed 40. rokiem życia;
  • mają w rodzinie mężczyznę, który zachorował na raka piersi;
  • u których w rodzinie oprócz raka piersi pojawił się również rak prostaty, krtani lub czerniak;
  • u których zdiagnozowano niezłośliwe zmiany w piersiach lub jajnikach, np. torbiele;
  • u których w rodzinie rozpoznano już mutację genów BRCA1 lub BRCA2;
  • kobiety, które stosują hormonalną terapię zastępczą.

Badanie genetyczne jest bezbolesne.

Polega na pobraniu próbki krwi, która poddana jest analizie w laboratorium. Na wyniki badania genetycznego czeka się ok. 7 tygodni.

Jakie badania na raka piersi?

Każda kobieta powinna poddawać się badaniom profilaktycznym. Jeśli pacjentka wie, że jest obciążona genetycznie, a więc ryzyko raka piersi jest u niej znacznie wyższe, powinna badać się tak często jak zaleci specjalista, który na podstawie wywiadu i wyników badań (w tym genetycznego) decyduje o indywidualnej zmianie częstotliwości wykonywania badań. Przede wszystkim powinna raz w miesiącu, najlepiej na początku cyklu, wykonywać samobadanie piersi.

Inne badania, które pozwolą wcześnie wykryć raka to:

  • mammografia (wskazana u kobiet po 50 roku życia raz na dwa lata, chyba że lekarz zdecyduje inaczej)
  • USG piersi
  • mammografia metodą rezonansu magnetycznego

Jeśli lekarz stwierdzi zmiany w piersi, wyczuje jakieś guzki, konieczna będzie biopsja.

Jeśli u pacjentki pojawiła się wydzielina z brodawki sutkowej, lekarz może zalecić również jej badanie.

Rak piersi – rokowania

Rak to nie wyrok. Wcześnie wykryty rak piersi może być  w wielu przypadkach całkowicie wyleczony. Jeśli rak piersi zostanie zdiagnozowany w pierwszym stadium zaawansowania, 5 lat po usłyszeniu diagnozy przeżywa 95 proc. chorych. Wiele jednak zależy od tego na jakim etapie jest choroba.

Ryzyko, że rak piersi doprowadzi do śmierci jest bardzo niskie, kiedy guz ma średnicę nie większą niż 0,5 cm. Następnie guz rozrasta się do dwóch centymetrów. Rozmiary te odpowiadają pierwszemu stadium choroby.

Drugie stadium rozwoju nowotworu to wielkość guza między 2 a 5 cm. Komórki rakowe są już wtedy w węzłach chłonnych pod pachą i konieczna jest operacja. II stopień rozwoju nowotworu to również sytuacja gdy guz jest mniejszy niż 2 cm, ale nowotwór zaatakował węzły chłonne, ewentualnie nie zaatakował ich, ale jest większy niż 5 cm.

Trzecie stadium to guz dowolnej wielkości, a nowotwór zaatakował już węzły chłonne i tkanki okoliczne - skórę piersi czy mięśnie.

Czwarte stadium choroby to już bardzo duży guz. Pojawiają się już przerzuty do innych, odległych organów np. kości, wątroby czy płuc.

Rak piersi w I i II stadium choroby jest uleczalny w 90 proc. przypadków. Każdy kolejny stopień zaawansowania choroby zmniejsza szanse na wyleczenie o 25 proc.

Rak piersi – przerzuty

W  dalszych fazach rozwoju raka piersi nowotwór daje przerzuty do innych części ciała. U 5-10 proc. chorych rak wykrywany jest właśnie na tym etapie.

Najczęściej przerzuty pojawiają się w węzłach chłonnych pachowych, nieco rzadziej również w węzłach chłonnych zamostkowych oraz nadobojczykowych i podobojczykowych. Przerzuty mogą pojawiać się również w innych narządach wewnętrznych jak płuca, wątroba, kości i mózg.

Rak piersi może jednak nie tylko dawać przerzuty, ale też być efektem przerzutów z raka przewodu pokarmowego, raka narządu rodnego czy w przebiegu czerniaka.

Leczenie raka piersi

Leczenie raka piersi zależy od etapu choroby i zawsze decyduje o nim zespół lekarzy. Leczenie może być miejscowe, wtedy polega na usunięciu guza, a jeśli to konieczne to usunięciu całej piersi (mastektomia) oraz ewentualnie pachowych węzłów chłonnych.

Leczeniem miejscowym jest też radioterapia – może być ona stosowana na każdym etapie choroby, w tym po operacji, co zmniejsza ryzyko nawrotu choroby, a gdy operacja nie jest możliwa, radioterapia zastępuje leczenie chirurgiczne.

Leczenie raka piersi może mieć również charakter systemowy, tzn., że oddziałuje na wszystkie komórki organizmu, nie tylko na te chore. Do takich metod leczenia należy chemioterapia, hormonoterapia i leczenie celowane, które polega na podaniu dożylnie lub doustnie leków, dopasowanych w zależności od zaawansowania choroby.

Dowiedz się więcej:

Rak jajnika - ryzyko zachorowania

Samobadanie piersi. Badanie piersi w domu

Samobadanie piersi. Życie kobiet w ich własnych rękach

 

autor Agata Socha
konsultacja merytoryczna Aleksandra Woźniak, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover
Data dodania 02.03.2018