Rak jądra - przyczyny, objawy i leczenie raka jądra

Rak jądra jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u młodych mężczyzn – najwięcej zachorowań, aż 70%, notuje się między 20. a 39. rokiem życia. Łącznie na raka jądra zachorowało w 2013 roku 1155 mężczyzn, a zmarło 127.
Rak jądra

Jądra - co to jest?

Jądra to męskie narządy płciowe, których zadaniem jest produkcja plemników, czyli męskich komórek rozrodczych oraz wytwarzanie testosteronu – męskiego hormonu płciowego.

Jądra znajdują się poza jamą ciała, w tzw. worku mosznowym, ponieważ zbyt wysoka temperatura upośledza procesy wytwarzania plemników i może prowadzić do niepłodności oraz wpływać na ryzyko rozwoju raka jądra.

Zstąpienie jąder do moszny odbywa się w życiu płodowym, ok. 28 tygodnia ciąży. Niezajście tego procesu nazywane jest wnętrostwem.

Rak jądra - samobadanie jąder

Rak jądra - rodzaje

Rak jądra może powstać ze wszystkich tkanek jądra, ale najczęściej rozwija się nowotwór zarodkowy. Jego powstanie jest skutkiem nieprawidłowego przekształcenia komórek, z których normalnie powstają plemniki.

Nowotwór zarodkowy może przybrać jedną z dwóch postaci, różniących się budową i przebiegiem choroby. Określenie rodzaju nowotworu wpływa na dobór metody leczenia.

Dwie główne grupy nowotworów zarodkowych jądra to:

  • nasieniaki, stanowią one 25-50% wszystkich raków jądra i częściej występują u mężczyzn w wieku 25-45 lat
  • nienasieniaki, które stanowią 50-75% przypadków raka jądra i częściej występują u mężczyzn w wieku 15-30 lat

Cechą charakterystyczną nienasieniaków jądra jest to, że jeden guz może zawierać elementy jednego lub wielu podtypów tego nowotworu. Do grupy nienasieniaków kwalifikuje się również nasieniaki, którym towarzyszą komórki innego typu nowotworu zarodkowego jądra.

Rak jądra - objawy

Najważniejszym objawem raka jądra jest niebolesny guz wyczuwalny w jądrze.

Inne objawy, które mogą wskazywać na raka jądra:

  • stwardnienie,
  • obrzęk,
  • uczucie ciężaru, rozpierania lub dyskomfortu w jądrze.

U 7% mężczyzn z rakiem jądra dochodzi do ginekomastii, czyli obustronnego powiększenia i tkliwości piersi.

W stanach zaawansowanych raka jąder objawy związane z obecnością przerzutów:

Rak jądra - kiedy należy skontaktować się z lekarzem

Rak jądra - przyczyny

Czynniki sprzyjające rozwojowi raka jądra to: 

  • wnętrostwo, czyli niezstąpienie jądra lub jąder do moszny (powinno do tego dojść ok. 28 tygodnia życia płodowego) – ryzyko zachorowania na raka jądra wzrasta 5-krotnie
  • rak drugiego jądra – ryzyko zachorowania na nowotwór drugiego jądra wynosi ok. 5%
  • predyspozycje genetyczne jak rak jądra w rodzinie – szczególnie u ojca lub brata
  • zespół Klinefertela1 oraz niektóre inne wrodzone wady genetyczne, np. zespół niewrażliwości na androgeny
  • rasa biała – mężczyźni tej rasy chorują czterokrotnie częściej niż mężczyźni rasy czarnej

Często wymienianym, niesłusznie, czynnikiem ryzyka rozwoju raka są urazy jądra, jednak badania naukowe nie potwierdzają tej teorii. Okazuje się, że uraz jedynie zwraca uwagę mężczyzny na istniejącego już guza w jądrze.

Statystyki pokazują, że nowotwory jąder pojawiają się częściej w grupie niepłodnych mężczyzn. Na razie medycyna nie umie wytłumaczyć, dlaczego tak się dzieje, ale naukowcy podejrzewają, że zarówno wnętrostwo, niepłodność jak i rak jądra mają wspólne czynniki sprawcze.

Rak jądra - samobadanie jąder i diagnostyka

Największą rolę we wczesnym rozpoznawaniu raka jądra odgrywa samobadanie jąder. Dzięki wykonywaniu samobadaniu co miesiąc zgodnie ze schematem, mężczyzna może zaobserwować każdą zmianę w wyglądzie jądra i  udać się z nią do urologa na dalszą diagnostykę. 

Samobadanie jąder może uratować życie. 

Przy podejrzeniu raka jądra nie powinno się wykonywać biopsji w celu pobrania materiału do badania histopatologicznego, ponieważ zwiększa ona ryzyko rozsiewu choroby.

W trakcie diagnostyki podejrzanych zmian w jądrze wykonywane są następujące badania:

  • USG jąder
  • Badanie krwi, w którym ocenione zostanie stężenie biologicznych markerów nowotworowych2 typowych dla raka jądra. Ich stężenie jest zwiększone w ok. 80% raków jądra. Markery te to:
    • βhCG, czyli ludzka gonadotropina kosmówkowa typu beta – jest to ten sam hormon, który pojawia się u kobiet we wczesnej ciąży i to jego stężenie jest badane w testach ciążowych.
    • AFP, czyli α-fetoproteina
    • LDH, czyli dehydrogenaza mleczanowa

W przypadku raka jądra markery nowotworowe pełnią ważną rolę przy ocenie zaawansowania choroby oraz rokowań chorego. Ponadto markery nowotworowe są niezbędne przy ustalaniu właściwego leczenia, w monitorowaniu stanu pacjenta po zakończeniu leczenia jak i w wykrywaniu nawrotów.

Rozszerzeniem diagnostyki raka jądra jest:

  • tomografia komputerowa klatki piersiowej,
  • tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy.

Wyjątkowo może być wykonane RTG klatki piersiowej zamiast tomografii.

W niektórych przypadkach rozszerzeniem diagnostyki raka jądra jest również:

  • tomografia komputerowa mózgu,
  • rezonans magnetyczny mózgu,
  • scyntygrafia kości.

Wyniki tych badań pozwalają lekarzom ustalić czy są obecne przerzuty i ocenić zaawansowanie choroby.

Chorzy na raka jądra powinni mieć też wykonane badania oceniające stan hormonalny i płodność, czyli ocenę stężenia testosteronu, hormonu luteinizującego (LH) i hormonu folikulotropowego (FSH).

Rak jądra - leczenie i usunięcie jądra

W leczeniu raka jądra stosuje się leczenie chirurgiczne, chemioterapię i radioterapię. Często również łączy się te metody, co nazywane jest leczeniem skojarzonym.

Plan leczenia raka jądra zależy od:

  • rodzaju nowotworu (nasieniak czy nienasieniak),
  • zaawansowania choroby,
  • rokowań.

Pierwszym etapem, wdrażanym niezależnie od zaawansowania nowotworu, jest całkowite wycięcie jądra nazywane orchidektomią. Po wycięciu jądro jest badane pod mikroskopem, co pozwala określić rodzaj raka i zaplanować dalsze leczenie.

W miejscu usuniętego jądra możliwe jest wszczepienie protezy jądra.

Najczęściej po usunięciu jądra chory poddawany jest dalszemu leczeniu – chemioterapii i/lub radioterapii. 

U pacjentów z nienasieniakiem jądra po zakończeniu chemioterapii i unormowaniu poziomu markerów usuwa się operacyjnie przetrwałe guzy nowotworowe (tzw. zmiany resztkowe) z jamy brzusznej oraz zmiany z innych miejsc, np. przerzuty płucne.

U pacjentów z nasieniakiem jądra zabieg usunięcia przetrwałych po leczeniu węzłów chłonnych z jamy brzusznej wykonuje się przy dużych rozmiarach zmian.

Ze względu na to, że leczenie raka jądra może negatywnie wpływać na płodność oraz rak ten ma skłonność do występowania obustronnego, chory powinien rozważyć zdeponowanie nasienia w specjalnym banku.

Rak jądra - rokowanie i powikłania

Przebieg raka jądra jest gwałtowny – rak ten szybko daje przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych.

Inne miejsca, w których może dojść do przerzutów raka jądra to:

  • płuca,
  • wątroba,
  • kości,
  • mózg.

Jednocześnie nowotwór ten dosyć dobrze poddaje się leczeniu i wcześnie wykryty daje duże szanse na pełne wyleczenie.

Rak jądra ma skłonność do nawrotów, poza tym zwiększa ryzyko wystąpienia raka w drugim jądrze. W związku z tym po leczeniu należy przestrzegać zaleceń lekarskich, zgłaszać się na badania kontrolne oraz co miesiąc przeprowadzać samobadanie drugiego jądra.

Rak jądra - zapobieganie

Najważniejszym elementem zapobiegania rakowi jądra jest samobadanie jąder. Należy je przeprowadzać co miesiąc, a ze wszystkimi niepokojącymi objawami należy zgłosić się do lekarza. 

Przypisy:

 1 Zespół Klinefeltera - wrodzona wada genetyczna polegająca na obecności przynajmniej jednego dodatkowego chromosomu X w komórkach mężczyzny. Prowadzi to do zmniejszenia stężenia testosteronu i zmniejszenia nasilenia cech męskich – mężczyzna z zespołem Klinefeltera może np. mieć małe jądra, kobiecą sylwetkę czy powiększone piersi. Zespół ten prowadzi do trwałej i nieuleczalnej niepłodności. 
2 Markery nowotworowe – Substancje wydzielane do krwi przez guz nowotworowy, których obecność lub zwiększone stężenie w organizmie może świadczyć o rozwoju nowotworu.

Źródła: 

„Interna Szczeklika 2015” Andrzej Szczeklik, Piotr Gajewski; Kraków 2015 r.

Co to jest rak jądra?

http://onkologia.org.pl/rak-jadra/

„Nowotwory złośliwe jądra” Andrzej Komorowski

https://onkologia.mp.pl/chorobynowotworowe/99055,nowotwory-zlosliwe-jadra

„Onkologia kliniczna” Krzakowski Maciej; Via Medica 2015

Dowiedz się więcej:

Wiedza młodych mężczyzn o raku jądra

https://journals.viamedica.pl/problemy_pielegniarstwa/article/viewFile/35478/27013

Przerzuty raka jądra do płuc – opis trzech przypadków

http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2016/01/pnm_2016_016-021.pdf

Nowotwory jąder

https://www.researchgate.net/profile/Michal_Rabijewski2/publication/275353605_Nowotwory_jader/links/553a995f0cf29b5ee4b64f10.pdf

autor Maria Kornacka-Wojtaś
konsultacja merytoryczna dr n. med. Małgorzata Sadowska, onkolog
Data dodania 07.09.2017
Data ostatniej aktualizacji 28.05.2019