Narcystyczne zaburzenie osobowości (narcyzm) - objawy i leczenie

Wśród zaburzeń osobowości, narcystyczne jest jednym z najbardziej znanych. Niejednokrotnie słyszymy bądź sami stwierdzamy: „ale z ciebie narcyz”. Pacjenci cierpiący na opisywane zaburzenie, są „zakochani” głównie w sobie. Mają tendencję do poczucia wyższości i przekonania o swojej wyjątkowości, niepowtarzalności. Wymagają od otoczenia, aby ich podziwiano, chwalono i traktowano w sposób uprzywilejowany. Wobec innych, chorzy bywają wyniośli, aroganccy. Nie zwracają uwagi na potrzeby otaczających ich ludzi.
Częste publikowanie swoich autoportretowych zdjęć, tzw. selfies, może być oznaką narcyzmu.

Czym jest osobowość? 

Osobowość możemy określić jako stosunkowo stabilne, psychiczne i behawioralne właściwości jednostki, jej sposób patrzenia na świat i odniesień do niego. Jest niezmienna w różnych sytuacjach [1].

Zaburzenia osobowości zwykle objawiają się jako negatywne nastawienie do świata, wycofanie czy nadmierna chęć kierowania innymi. Osoby takie są zwykle nieelastyczne, nie potrafią się dostosować do grupy. A co za tym idzie, powoduje to problemy w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym. Zaburzenia osobowości możemy określić jako trwałe wzorce niefunkcjonalnego postępowania [1].

Narcyzm co to jest

Narcystyczne zaburzenie osobowości (ang. narcissistic personality disorder, NPD) jest zaburzeniem osobowości obejmującym wszechobecny wzorzec wielkości (w fantazji lub zachowaniu) czy stałą potrzebę podziwu i brak empatii.

Ludzie z tym schorzeniem są często opisywani jako aroganccy, egocentryczni, manipulujący i wymagający. Mogą być przekonani, że zasługują na specjalne traktowanie. Cechy te zazwyczaj pojawiają się we wczesnej dorosłości i bywają widoczne zarówno w kontaktach zawodowych, jak i w innego typu relacjach.

Narcystyczne zaburzenie osobowości występuje prawie u 1 proc. populacji ogólnej. Jak wskazują naukowcy, częściej dotknięci są nim mężczyźni [3]. 

Osoba cierpiąca na narcyzm obsesyjnie korzysta z lustra, aby kontrolować swój wygląd.

Narcyzm przyczyny

Przyczyny narcystycznego zaburzenia osobowości nie są znane. Podejrzewa się, że mogą za nie odpowiadać czynniki wynikające z relacji z rodzicami. Brak pożądanej akceptacji osiągnięć potomka czy przeciwnie, nadmierne chwalenie jest wskazywane jako możliwy czynnik etiologiczny zaburzenia [3]. 

Narcyzm objawy

Podstawowym objawem tego zaburzenia jest poczucie bycia lepszym od innych. Chory uważa, że wszystko mu się należy, każdy ma go podziwiać, bo jest jedyny w swoim rodzaju. Co więcej, jest bardzo skupiony na sobie, nie zwraca uwagi na potrzeby i uczucia innych. W drugą jednak stronę jest wręcz przeciwnie. Osoba z narcystycznym zaburzeniem osobowości jest bardzo wrażliwa na oceny innych i przywiązuje do nich dużą wagę.

Wobec otoczenia pacjenci bywają aroganccy, nieprzyjemni, co więcej mają tendencję do poniżania, pogardy. Osoby z opisywanym zaburzeniem mają także skłonności do obwiniania innych za swoje problemy. Dodatkowo, zazdrość  nie jest im również obca. Chorzy nie doceniają tego co sami rzeczywiście osiągnęli, tylko patrzą na dokonania otoczenia. [3].

Narcyzm kto diagnozuje

Diagnozą tego typu zaburzeń zwykle zajmuje się psychiatra lub psycholog. Stawia ją na podstawie obserwacji pacjenta, wywiadu oraz po przeprowadzeniu odpowiednich testów.

Narcyzm kiedy rozpoznajemy

Według Klasyfikacji DSM V [2] kryterium rozpoznawania narcystycznego zaburzenia osobowości stanowi stały wzorzec zachowań i reakcji emocjonalnych, związany z poczuciem wyższości (w wyobraźni i zachowaniu), potrzebą bycia podziwianym i brakiem zdolności do współodczuwania. Rozpoczynaj się u młodych dorosłych i występuje y w różnych warunkach. Charakteryzuje się co najmniej 5 z poniższych objawów:

  1. Wielkościowe przekonanie co do swojej wartości (np. wyolbrzymianie swoich osiągnięć i talentów, oczekiwanie bycia lepiej traktowanym niż inni, pomimo braku znaczących osiągnięć).
  2. Pochłonięcie wyobrażeniami o nieograniczonym h: sukcesie, władzy, doskonałości, pięknie lub miłości idealnej.
  3. Przekonanie o byciu kimś wyjątkowym i niepowtarzalnym. Potrzeba bycia rozumianym wyłącznie przez osoby (lub instytucje) o wysokim statusie społecznym, zdolność do przebywania wyłącznie w towarzystwie takich osób.
  4. Nadmierne pragnienie bycia podziwianym.
  5. Poczucie bycia uprzywilejowanym (tzn. irracjonalne oczekiwanie bycia szczególnie traktowanym lub zakładanie z góry, że różne oczekiwania zostaną spełnione).
  6. Wykorzystywanie innych osób do osiągnięcia swoich celów.
  7. Brak zdolności współodczuwania: niechęć do rozpoznawania lub identyfikowania się z uczuciami albo potrzebami innych osób.
  8. Częste poczucie zazdrości wobec innych lub przekonanie o tym, że to inni są zazdrośni.
  9. Arogancka, wyniosła postawa lub zachowanie.

Narcyzm leczenie

W przypadku innych zaburzeń osobowości, tak i tutaj, dominującym sposobem leczenia jest psychoterapia oraz niekiedy farmakoterapia. Ta ostatnia, w przypadku narcyzmu pomaga przy zwalczaniu objawów współchorobowych, tzn. lęku, depresji, gdzie pomocne są środki przeciwdepresyjne [3].

Terapia psychologiczna z kolei polega na interwencjach grupowych i indywidualnych. Pierwsze z nich pomagają pacjentom o podobnych problemach, dostrzec u innych członków swoje nieprawidłowe wzorce zachowań i je zmieniać. Czasami stosowana jest także terapia par - osoby, są proszone o odegranie ról czy też o zamienienie się nimi. Następnie ich zachowania zostają omawiane. 

Terapia indywidualna bywa trudna, ze względu na pojawiający się zazwyczaj problem chorego z zaufaniem do psychologa i niską motywacją do wprowadzania zmian [3].

Powikłaniami narcystycznego zaburzenia osobowości mogą być m.in.: niechęć innych wobec chorego, czasami odsuwanie się od niego, ze względu na niepożądany sposób bycia czy wynikające z zachowania pacjenta problemy w życiu zawodowym.  

Pamiętaj!

  1. Wszyscy różnimy się od siebie wieloma cechami.
  2. Powinniśmy się cenić i być z siebie dumni. Róbmy to w odniesieniu do realnych sukcesów.
  3. Jeżeli niepokoją cię niektóre Twoje objawy, które są podobne do tych opisanych powyżej. Skonsultuj to ze specjalistą.

Narcyzm quiz

Odpowiedz na następujące pytania:

  1. Czy uważasz, że jesteś najlepszy?
  2. Czy uważasz, że inni ludzie są gorsi od ciebie?
  3. Czy nie zwracasz uwagi na uczucia innych?
  4. Czy lubisz być podziwiany?
  5. Czy uważasz, że należą ci się liczne przywileje?

Jeżeli odpowiedziałeś na TAK na przynajmniej 3 z 5 pytań, zalecamy konsultacje z psychologiem, ponieważ mogą u Ciebie występować objawy narcystycznego zaburzenia osobowości.

Piśmiennictwo

 [1] Seligman M.E.P. i in., Psychopatologia, Zysk i S-ka, Poznań 2003.

 [2] Kryteria diagnostyczne DSM 5, American Psychiatric Association, 2013.

 [3] Grzywa A. (red.), Psychiatria, Czelej, Lublin 2011.

Dowiedz się więcej

Eksperci i narcyzm kulturowy - próba analizy wzajemnych relacji

https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1963878

Narcyzm i patologia narcystyczna w ujęciu psychologii self Heinza Kohuta

https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=255208

Część monograficzna: Makiawelizm, narcyzm, psychopatia: ciemna triada jako próba opisania osobowości eksploatatora

https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=280182

autor dr n. med. Aleksandra Walczak-Tręda, Psycholog
Data dodania 21.08.2019
Data ostatniej aktualizacji 21.08.2019