Listerioza, czyli choroba, która czai się w lodówkach – objawy i leczenie listeriozy

Bakteria Listeria monocytogenes może rozwijać się w lodówce każdego z nas. Spożycie niepasteryzowanego mleka, mrożonych warzyw czy surowych ryb może doprowadzić do listeriozy. To zakaźna choroba, która stanowi szczególne zagrożenie dla kobiet w ciąży, noworodków i osób starszych. W skrajnych przypadkach listerioza może prowadzić do rozwoju zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy sepsy. Jakie są objawy listeriozy? Jak ją leczyć i zapobiegać?
Spożycie mrożonek może doprowadzić do zakażenia listeriozą

Zakażenia Listerią

Między 2015 a 2018 rokiem 47 osób na terenie Austrii, Danii, Finlandii, Szwecji i Wielkiej Brytanii zachorowało na listeriozę. 9 z nich zmarło.

Powodem tej epidemii była bakteria Listeria monocytogenes, która znalazła się głównie w mrożonej kukurydzy i innych mrożonych warzywach produkowanych przez firmę z Węgier.

Polskę mrożonkowa epidemia ominęła, jednak Listeria i tak znalazła w Polsce miejsce dla siebie.  W lipcu bakterię Listeria monocytogenes wykryto w kiełbasie śląskiej z szynki firmy Olewnik oraz parówkach firmy Madej Wróbel.

Produkty zostały wycofane ze sprzedaży. Nie ma informacji, by doszło do śmiertelnych zachorowań.

Pamiętajmy jednak, że zagrożenie istnieje, bowiem Listeria monocytogenes może czaić się w naszej lodówce nie tylko w kiełbasie czy mrożonkach, a jej spożycie może powodować listeriozę i być bardzo niebezpieczne, szczególnie dla kobiet w ciąży.

Listerioza – co to jest?

Listerioza jest rzadką, ale bardzo poważną zakaźną chorobą wywoływaną przez Gram-dodatnie pałeczki Listeria monocytogenes. Bakterie te powszechnie występują w środowisku. Często nosicielami są zwierzęta, które jednak zakażenie przechodzą najczęściej bezobjawowo.

Człowiek zaraża się Listeria monocytogenes drogą pokarmową poprzez spożywanie zanieczyszczonych produktów. Ok. 10 proc. ludzi jest nosicielem Listeria monocytogenes.

Jak się można zarazić listeriozą?

Listeria monocytogenes powszechnie występuje dookoła nas. Bakteria jest w glebie, wodzie, ściekach, gnijących roślinach, kiszonkach, u dzikich i hodowlanych zwierząt.

Listeria monocytogenes  występuje także w produktach spożywczych:

  • niepasteryzowanym mleku,
  • serach białych (brie, pleśniowych i camembert),
  • tartych żółtych serach,
  • surowym, gotowanym i mrożonym mięsie,
  • fermentowanych surowych kiełbasach,
  • surowych i wędzonych rybach,
  • surowych warzywach i owocach,
  • lodach,
  • sałatkach,
  • gotowych do spożycia wyrobach garmażeryjnych,
  • półproduktach i produktach typu fast food.

Charakterystyczne dla bakterii Listeria monocytogenes jest to, że ma zdolność namnażania się w temperaturze lodówki, a więc w zakresie już od 2 do 45 stopni C.

W temperaturze 60 stopni C Listeria monocytogenes  ginie.

Zakazić można się również poprzez kontakt z wydalinami i wydzielinami zakażonego zwierzęcia (m.in. drobiu, bydła, owiec i kóz),

W przypadku noworodków do zakażenia dochodzi przez:

  • łożysko,
  • zakażone drogi rodne,
  • infekcje krzyżowe na oddziałach noworodkowych.

Bakteria Listeria monocytogenes

Listerioza – jak powstaje zakażenie?

Bakteria Listeria monocytogenes dostaje się do organizmu najczęściej drogą pokarmową.

Listerioza nieinwazyjna

Jeśli człowiek  ma prawidłową odporność, listerioza ogranicza się do przewodu pokarmowego i ma nieinwazyjny przebieg.

Listerioza inwazyjna

Jeśli jednak dochodzi do inwazyjnej postaci listeriozy, bakterie Listeria monocytogenes przenikają z jelita grubego do krwi, a wraz z nią do ośrodkowego układu nerwowego.

Listerioza inwazyjna może doprowadzić do:

Znacznie rzadziej listerioza powoduje:

  • zakażenia skóry,
  • zapalenie węzłów chłonnych,
  • zakażenia żołądkowo-jelitowe,
  • zapalenie płuc,
  • zapalenie stawów,
  • zapalenie szpiku i kości,
  • zapalenie osierdzia i mięśnia sercowego,
  • zapalenie spojówek,
  • zapalenie gałki ocznej.

Kogo atakuje listerioza?

Listerioza u większości ludzi może przebiegać bezobjawowo i być niegroźna.

Bakteria Listeria monocytogenes jest szczególnie niebezpieczna dla:

  • kobiet w ciąży,
  • noworodków,
  • osób starszych.

Ryzyko zachorowania wzrasta 3-krotnie po 70. roku życia, a u kobiet w ciąży aż 17-krotnie.

Listerioza jest też niebezpieczna dla:

  • osób z obniżoną odpornością,
  • pacjentów po przeszczepach,
  • chorych na raka,
  • pacjentów z marskością wątroby,
  • pacjentów w czasie leczenia immunosupresyjne.

Listerioza w ciąży

Listeria monocytogenes jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, ponieważ może być przyczyną:

  • poronienia,
  • porodu martwego płodu,
  • rozwinięcia u dziecka listeriozy wrodzonej.

Dziecko ma wtedy bardzo niewielkie szanse na przeżycie, bo śmiertelność noworodków z listeriozą wrodzoną wynosi nawet 80 proc.

Objawy listeriozy

Listerioza u osób zdrowych z prawidłową odpornością najczęściej przebiega bezobjawowo albo objawy mają niewielkie nasilenie.

Najczęstsze objawy listeriozy mają charakter grypopodobny:

  • gorączka,
  • dreszcze,
  • bóle mięśni,
  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego (biegunka, wymioty lub inne dolegliwości pokarmowe, które ustępują zwykle po 1-3 dniach).

Objawy listeriozy u dzieci, osób starszych i tych z obniżoną odpornością są znacznie bardziej nasilone:

  • zaburzenia równowagi,
  • światłowstręt,
  • gorączka,
  • przeczulica,
  • uczucie splątania.

Czasem u pacjentów obserwuje się dolegliwości ze strony układu pokarmowego (biegunkę, nudności, wymioty) oraz ze strony układu nerwowego (zaburzenia równowagi, drgawki i inne).  

Jeśli bakteria Listeria monocytogenes zaatakowała ośrodkowy układ nerwowy, objawy są charakterystyczne dla zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych:

  • sztywność karku,
  • trudność z przygięciem brody do klatki piersiowej.

Objawy listeriozy u kobiet w mogą mieć charakter grypopodobny.  U kobiet ciężarnych przebieg może być skąpo objawowy lub bezobjawowy.

Jednym z objawów listeriozy może być biegunka

Listerioza – jak wykryć?

Listeriozę często diagnozuje się na podstawie objawów klinicznych.

U pacjentów z charakterystycznymi dla listeriozy objawami wykonuje się zazwyczaj posiew z krwi lub płynu mózgowo rdzeniowego. Czasem bada się inny materiał – płyn z jamy opłucnej czy otrzewnej.

Leczenie listeriozy

Listeriozę leczy się wyłącznie antybiotykami.

Podaje się amoksycylinę z aminoglikozydem, kotrimoksazolmakrolidy. Antybiotykoterapia trwa od 3 do 8 tygodni.

Dodatkowo podaje się leki przeciwbólowe w razie koniczności, przy silnych bólach mięśni, czy wysokiej gorączce.

Ciężkie przypadki listeriozy wymagają hospitalizacji.

Listerioza – rokowania

W wielu przypadkach rokowanie jest dobre. Możliwe jest całkowite wyleczenie listeriozy, przy zastosowaniu terapii dostępnymi antybiotykami.

Choć dla większości osób bakteria Listeria monocytogenes nie jest niebezpieczna, gdy dojdzie do infekcji i inwazyjnej postaci listeriozy aż 20-70 proc. zakażeń kończy się śmiercią. Śmiertelność jest wyższa niż w przypadku zakażenia salmonellą.

W przypadku zapalenia opon mózgowych i mózgu spowodowanego listeriozą śmiertelność może sięgać 70 proc., w przypadku sepsy 50 proc., a przy zakażeniach noworodków nawet 80 proc.

Zalecenia przy listeriozie

Co robić, żeby unikać zakażenia Listeria monocytogenes?

Po pierwsze zawsze myć ręce:

  • przed jedzeniem,
  • po kontakcie ze zwierzętami,
  • po wyjściu z toalety.

Po drugie zachować zasady higieny przy przygotowywaniu posiłków.

Po trzecie zawsze gotować mrożone owoce i warzywa, nawet, jeśli powszechnie spożywa się je bez obróbki termicznej (np. mrożona kukurydza).

Kobiety w ciąży nie powinny spożywać:

  • niepasteryzowanego mleka,
  • surowych ryb i owoców morza,
  • potraw mięsnych na zimno,
  • potraw przechowywanych w lodówce kilka dni.

Listerioza – powikłania

Powikłaniem po zakażeniu listeriozą może być bezpłodność.

Dowiedz się więcej:

Listerioza w ciąży - opis przypadku

https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/45903/32694

Listeria monocytogenes jako problem zdrowia publicznego

http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-f976ef6b-51d2-4064-8274-de457c009e13

Listerioza - niebezpieczna choroba zakaźna. Listeriozowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.psjd-731ba0c9-4b44-4b4e-88d3-e92a3417c4fd/content/partContents/3862364c-c733-3e8b-80b4-a52ce21f8a59

autor Agata Socha
konsultacja merytoryczna Aleksandra Woźniak, Specjalista ds. Informacji Medycznej Medicover
Data dodania 06.08.2018