Kleptomania – jak rozpoznać i jak leczyć kleptomanię?

Większość z nas instynktownie potrafi powiedzieć czym jest kleptomania czyli patologiczne kradzieże. Co jednak mówi o tym zaburzeniu nauka? Kleptomania jako jednostka chorobowa znana jest od XIX wieku. Zaburzenie to cechuje powtarzająca się niemożność powstrzymania się od impulsu kradzieży przedmiotów, które nie są zdobywane dla korzyści osobistych, ani finansowych. Zamiast tego przedmioty te mogą być następnie wyrzucane, oddawane lub gromadzone.
Kleptomania

Co to jest kleptomania?

Kleptomania jest zaburzeniem kontroli impulsów, charakteryzującym się niezdolnością do powstrzymania się od impulsu kradzieży.

Ważnym elementem kleptomanii jest brak motywów finansowych.

Z tego względu wśród np. wielu sklepowych kradzieży, tylko mniej niż 5% osób dokonujących tego typu aktów możemy nazwać osobami cierpiącymi na kleptomanię.

Zaburzenie to w postaci izolowanej występuje dość rzadko, częściej u kobiet niż u mężczyzn. Zwykle pojawia się pod koniec dorastania i w czasie wczesnej dorosłości. Zdarzają się jednak przypadki kleptomania również u dzieci w wieku szkolnym.

Jakie są objawy kleptomanii?

Kleptomania to zaburzenie, które cechuje się pewnymi charakterystycznymi objawami:

  • przed działaniem występuje narastające napięcie,
  • w czasie dokonywania kradzieży i tuż po niej, zadowolenie,
  • osoba nie ma na celu za wszelką cenę ukryć swojego postępowania,
  • osoba działa sama, nigdy nie prosi o pomoc innych.

Między kradzieżami pacjenci zwykle odczuwają lęk, poczucie winy. Według jednych źródeł, nie występują one jednak przed czy bezpośrednio po samym akcie oraz nie powodują zaprzestania działania.

Inni naukowcy z kolei twierdzą, że pacjenci zgłaszają poczucie winy w trakcie i po złodziejskich przypadkach oraz często obawiają się konsekwencji.

Charakterystyczne dla kleptomanii jest to, że chory zwykle nie może powstrzymać się od kradzieży.

Jest to impuls, a zabierane rzeczy są zazwyczaj bezużyteczne. Działanie takie ma na celu nie zysk a zmniejszenie napięcia, o którym wspomniano na początku artykułu.

Są jednak pewne czynniki, które pomimo silnej potrzeby angażowania się w kradzież, występującej u osób, u których zdiagnozowano kleptomanię, są na ogół w stanie powstrzymać pacjenta od nielegalnej działalności.

Musi istnieć znaczne i bezpośrednie prawdopodobieństwo wystąpienia konsekwencji a czynnikami takimi może być obecność ochroniarzy, policjantów lub aparatów fotograficznych.

Co więcej, osoby z kleptomanią są zwykle świadome moralności swoich działań i chętnie uznają, że kradzież jest złem.

Kleptomania to kradzież przedmiotów, których kleptomaniak zazwyczaj nie potrzebuje

Jak rozpoznać kleptomanię?

Specjalista rozpozna kleptomanię, gdy stwierdzi:

  • nawracającą utratę panowania nad impulsami kradzieży przedmiotów, które nie są potrzebne ani dla osobistego użytku, ani ze względu na ich wartość pieniężną;
  • rosnące poczucie napięcia bezpośrednio przed dokonaniem kradzieży;
  • przyjemność, zaspokojenie lub ulgę w czasie dokonywania kradzieży;
  • kradzież jest dokonywana bez zamiaru wyrażenia złości lub mściwości i, nie wynika z urojenia czy omamu;
  • dokonywania kradzieży nie można wyjaśnić jedynie występowaniem zaburzenia zachowania, epizodu maniakalnego czy antyspołecznego zaburzenia osobowości.

Kleptomania - przyczyny

Dokładnych przyczyn kleptomanii nie znamy. Badania rodzin osób cierpiących na kleptomanię wskazują jednak na występowanie u nich m.in. zaburzeń nastroju czy zaburzeń lękowych.

U osób chorych na kleptomanię wskazuje się również na współwystępowanie innych zaburzeń, takich jak:

  • zaburzenia odżywiania,
  • zaburzenia nastroju,
  • stosowanie używek.

Kleptomania może pojawić się również:

  • po niepowodzeniach w szkole,
  • po niepowodzeniach w pracy,
  • po przebytych traumach.

Może więc być reakcją na stres.

Jak się objawia kleptomania?

Jak już wspomniano, jeśli chodzi o kradzione przedmioty, to są one zwykle bezużyteczne dla chorego. Co do miejsc działania czy osób okradanych, to nie ma tutaj prawidłowości. Zwykle są to sklepy, ale nie tylko.

„Ofiarami” cierpiących na kleptomanię mogą zaś być m.in. członkowie rodziny czy współpracownicy.

Kleptomania – do kogo się udać po pomoc?

Najczęściej kleptomanię rozpoznaje psychiatra lub psycholog na postawie wywiadu i wyników odpowiednio dobranych testów, wykluczających zaburzenia, które lepiej opisują stan pacjenta.

Z jakimi chorobami współwystępuje kleptomania?

Diagnozując kleptomanię u swojego pacjenta, specjalista bierze też pod uwagę inne jednostki chorobowe, z którymi współwystępuje opisywane zaburzenie.

Choroby, z którymi  współwystępuje kleptomania to m.in.:

  • zaburzenia odżywiania (jedzenia)
  • zaburzenia lękowe,
  • zaburzenia afektywne dwubiegunowe
  • inne zaburzenia depresyjne,
  • zaburzenia osobowości,
  • nadużywanie substancji psychoaktywnych,
  • kompulsywne zaburzenia kupowania,
  • inne zaburzenia zaburzające kontrolę impulsów i zachowań.

Co więcej, rozważając zachowania samobójcze u osób, u których zdiagnozowano kleptomanię, wpływ współistniejących rozpoznań i ogólnego upośledzenia czynnościowego odegrał prawie nieistotną rolę w myśli samobójczej, z których jedno badanie wykazało, że 92,3% prób samobójczych u tych pacjentów można bezpośrednio przypisać kleptomanii.

Kleptomania - klasyfikacja

Klasyfikacja ICD 10 zalicza kleptomanię do kategorii F63, czyli zaburzenia nawyków i popędów (impulsów).

Dla odmiany klasyfikacja DSM 5, zalicza kleptomanię do zakłóceń kontroli impulsów i zaburzeń zachowania, gdzie obejmuje ona choroby psychiczne wpływające na zdolność osób do regulowania ich emocji i zachowań.

Zaburzenia w tej kategorii mogą również obejmować osoby z kontrolą impulsową i behawioralną oraz problemy z autorytetem.

Kleptomania może występować u dzieci w wieku szkolnym

Kleptomania a wzory kradzieży

Według DSM-5 (Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne), kleptomania zazwyczaj podąża za jednym z trzech wzorów kradzieży:

  • z krótkimi epizodami kradzieży z przerywanymi i długimi okresami remisji,
  • z dłuższymi okresami kradzieży z krótkimi okresami remisji,
  • ciągłe epizody kradzieży z niewielką fluktuacją częstotliwości.

Leczenie kleptomanii

Osoby chore rzadko zgłaszają się do specjalisty, gdyż wstydzą się swojego zachowania. Niesłusznie, gdyż patologiczne kradzieże są objawem choroby, którą trzeba leczyć.

W leczeniu kleptomanii pomocna jest:

  • farmakoterapia (zaliczmy do niej inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny).
  • psychoterapia

Interwencje psychologiczne polegają np. na zastosowaniu terapii poznawczo – behawioralnej. Polega ona m.in. na zmianie nawyków pacjenta, nauce rozładowywania jego napięcia w sposób społecznie pożądany.

Kleptomania – jak postępować?

Zalecane postępowanie w przypadku kleptomanii:

  • patologiczne kradzieże są zaburzeniem z którym powinieneś zgłosić się po pomoc do specjalisty,
  • nie wstydź się swoich objawów,
  • specjalista profesjonalnie oceni, czy objawy nie są składową innego zaburzenia i podejmie odpowiednie leczenie. Stosuj się do jego zaleceń.

Źródła:

"Psychiatria - aktualności w rozpoznawaniu i leczeniu" Grzywa Anna (red.), Ebert M.; Lublin 2011, t2, s 671

"Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD 10" Vesalius, Warszawa 2000

"Diagnostic and statistical manual of mental disorders" The American Psychiatric Association, 2013, (5th ed.), Arlington, VA: American Psychiatric Publishing

"Suicide attempts in 107 adolescents and adults with kleptomania. Archives of Suicide Research" Odlaug, B.L., Grant, J.E., & Kim, S.W.; 16(4), 348-359; (Odlaug , Grant i Kim, 2012)

Dowiedz się więcej:

Kleptomania czy kradzież pospolita - trudności diagnostyczno-orzecznicze

http://www.psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_1_2018/81Sipowicz_PsychiatrPol2018v52i1.pdf

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne w opiniowaniu sądowo-psychiatrycznym

http://www.amsik.pl/archiwum/2_2009/arch2_2009.pdf#page=81

Skala impulsywności Barratta

http://old.ipin.edu.pl/ppn/archiwum/2008/1/t17n1_10.pdf

autor dr n. med. Barbara Wiśniewska, specjalistą psychologii klinicznej
Data dodania 10.08.2018