Karmienie niemowląt piersią. Praktyczne porady

Optymalnym sposobem żywienia dziecka w ciągu kilku pierwszych miesięcy jego życia jest karmienie piersią. Zgodnie z wytycznymi WHO (Światowej Organizacji Zdrowia), dziecko należy karmić wyłącznie piersią do ukończenia przez nie 6. miesiąca życia.
Jak karmić niemowlę?

Karmienie piersią powinno się rozpocząć zaraz po urodzeniu. Tuż po porodzie fizjologicznym dziecko kładzione jest na brzuchu matki i wkrótce zaczyna ssać pierś, co chroni je przed spadkiem poziomu cukru we krwi i przed odwodnieniem.

Karmienie piersią - co to jest siara?

Przez pierwszych kilka dni po porodzie produkowana jest niewielka ilość żółtawego mleka, zwanego siarą. Karmienie dziecka siarą jest bardzo ważne, gdyż nie tylko całkowicie pokrywa ona zapotrzebowanie na wszystkie składniki odżywcze, których potrzebuje noworodek, ale dodatkowo zwiększa jego odporność. W 3.–4. dniu po porodzie następuje tzw. nawał mleczny, czyli gwałtowne zwiększenie ilości wydzielanego mleka. Piersi stają się wtedy twarde, obrzęknięte, niekiedy bolesne. Może również wystąpić podwyższenie temperatury ciała. Ponieważ dziecko często nie jest jeszcze w stanie odessać nadmiaru pokarmu, w takiej sytuacji zalecane jest staranne opróżnianie piersi (ręczne lub przy pomocy laktatora), ewentualnie zimne okłady. Z czasem laktacja ulega samoistnemu dopasowaniu do potrzeb dziecka.

Pozycje karmienia piersią

Optymalna pozycja do karmienia piersią powinna być wygodna zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Dziecko podczas karmienia nie powinno być skrępowane becikiem lub kocykiem, należy je pozostawić w lekkim i wygodnym ubranku. Karmienie może odbywać się na siedząco (w pozycji klasycznej, krzyżowej lub spod pachy) lub na leżąco (mama leży zwrócona przodem do dziecka lub dziecko leży na brzuchu mamy).

Pozycje przystawiania dziecka do piersi oraz kolejność podawanej do karmienia piersi należy zmieniać. W jaki sposób możemy poznać, czy dziecko jest prawidłowo przystawione do piersi? Usta noworodka powinny znaleźć się na wysokości piersi mamy. Należy podrażnić brodawką sutkową usta dziecka, tak aby szeroko je otworzyło i wtedy szybkim, zdecydowanym ruchem włożyć mu do ust brodawkę sutkową razem z częścią otoczki, kierując ją ku podniebieniu. Dziecko ma samo uchwycić brodawkę wraz z otoczką. Kiedy zaczyna ssać, wyraźnie widać, jak bardzo je to relaksuje – jego rączki się rozluźniają. Słychać także odgłos połykania pokarmu.

Po zakończeniu karmienia należy włożyć mały palec do kącika ust dziecka, co pozwoli na bezbolesne wyjęcie piersi.

Problemy z karmieniem piersią

Gdy pierś zostanie podana dziecku zbyt płytko, wówczas ssie ono samą brodawkę i kobieta odczuwa ból. Jeśli po zakończonym karmieniu mama będzie próbowała wyciągnąć brodawkę z zaciśniętych ust dziecka, może dojść do bolesnego uszkodzenia brodawki sutkowej. Po każdym karmieniu warto sprawdzić, czy brodawki są nieporanione. Jeśli zaobserwujemy uszkodzenie, należy posmarować je pokarmem i pozwolić im wyschnąć.

Niekiedy na piersi pojawia się czerwony, bolesny guzek – może to oznaczać, że zablokowaniu uległ przewód mleczny, którym z gruczołów mlecznych do brodawki sutkowej płynie mleko. Aby go udrożnić, należy przed karmieniem wziąć ciepły prysznic i delikatnie pomasować piersi. Warto również starać się karmić dziecko częściej i upewniać się, że całkowicie opróżniło ono pierś podczas karmienia. Karmienie należy zaczynać od piersi z zablokowanym przewodem mlecznym.

Czasem pierś kobiety karmiącej może ulec zakażeniu. Objawami są: gorączka oraz zmieniona zapalnie, zaczerwieniona, twarda i obrzęknięta pierś lub jej fragment. Mogą występować również bóle mięśniowe lub dreszcze. Można wtedy zażyć lek przeciwbólowy, czasem konieczny jest antybiotyk. Nie trzeba jednak rezygnować z karmienia dziecka piersią. Tylko wytworzony ropień podotoczkowy stanowi przeciwwskazanie do karmienia dziecka z chorej piersi.

W niektórych przypadkach u kobiety karmiącej brodawki sutkowe mogą zmienić kolor na biały lub niebieskawy. Przyczyną jest zwykle zwężenie naczyń krwionośnych piersi. Aby z powrotem rozszerzyć naczynia, należy zwiększyć temperaturę pomieszczenia, w którym karmi się dziecko, a także ciepło się ubierać przed i po karmieniu piersią. Nie wolno również palić papierosów i należy skonsultować się z lekarzem. Brodawki sutkowe mogą stać się również mocno czerwone i bolesne. W takiej sytuacji pomóc może zmiana techniki przystawiania dziecka do piersi.

Częstotliwość i długość karmienia piersią

W trakcie karmienia połykanie pokarmu powinno być słyszalne przez co najmniej 5–15 minut. W ciągu doby dziecko powinno być karmione minimum 8 razy, w tym 1–2 karmienia w porze nocnej. Karmienie wyłącznie piersią do końca 6. miesiąca życia zapewnia prawidłowy wzrost i rozwój niemowlęcia. Noworodkom, karmionym wyłącznie mlekiem matki, nie należy podawać do picia wody, roztworu glukozy lub dokarmiać ich sztucznym mlekiem, chyba że istnieją wyraźne wskazania medyczne. Wszystkie niemowlęta karmione piersią powinny codziennie otrzymywać profilaktycznie witaminę D, a w okresie od 2. tygodnia do ukończenia 3. miesiąca życia również witaminę K. Nie ustalono górnej granicy wieku, do której dziecko można karmić piersią, dlatego należy kontynuować ten sposób żywienia dziecka zależnie od potrzeb dziecka i matki, rozszerzając jego dietę w odpowiednim czasie.

Przeciwwskazania do karmienia piersią

Czasem zdarza się, że karmienie pokarmem kobiecym może zaszkodzić dziecku (np. dla dzieci z galaktozemią pokarm zawierający galaktozę – cukier występujący m.in. w mleku kobiecym – może być trujący). Karmić piersią nie mogą również kobiety z ciężką chorobą serca, ciężką chorobą psychiczną oraz uzależnione od narkotyków. Przeciwwskazaniem do karmienia są także: aktywna gruźlica, zakażenie wirusem HIV, przyjmowanie przez kobietę niektórych leków (na przykład onkologicznych), a także zmiany opryszczkowe na piersi.

Karmienie sztuczne

Skład pokarmu sztucznego nie jest kopią pokarmu kobiecego. Nie zmienia się on wraz ze zmieniającymi się potrzebami rozwijającego się dziecka i nie zawiera wielu składników, które mają je chronić przed infekcjami. Produkty do żywienia sztucznego dla dzieci dostępne są w postaci gotowej do podania dziecku, skoncentrowanej lub sproszkowanej. Większość z nich zawiera zmodyfikowane mleko krowie. Dzieci karmione sztucznie powinny w pierwszych czterech miesiącach życia otrzymywać tylko mleko modyfikowane początkowe (oznaczane w nazwie handlowej symbolem 1). Mleka modyfikowane zawierają dodatek witamin, dlatego dziecko w tym okresie nie wymaga dodatkowej suplementacji witaminami (poza witaminą D – w niektórych wypadkach). Niemowlętom, które ukończyły 4 miesiące życia, podaje się mleko następne (oznaczane symbolem 2). Od 5. miesiąca życia zaczyna się również stopniowo rozszerzać dietę dziecka, najpierw o przeciery jarzynowe, skrobane jabłko, soki przecierowe, następnie do diety wprowadza się kleik glutenowy, gotowane mięso i inne produkty żywieniowe.

autor Lek. med. Magdalena Zasada
Data dodania 06.12.2017
Data ostatniej aktualizacji 29.05.2019