Fobie, lęki, fobie społeczne – czym są fobie i jak je leczyć?

Któż z nas nie doświadczył w swoim życiu uczucia strachu? Chyba nie ma takiej osoby i nic w tym dziwnego, ponieważ pełni on funkcję ochronną. Powstrzymuje nas m.in. przed działaniami niebezpiecznymi dla naszego dobrostanu. Psychologia wyróżnia różne rodzaje fobii m.in. fobie związane ze strachem przed zwierzętami (np. arachnofobia, czyli lęk przed pająkami) czy otwartą przestrzenią (agorafobia). Część osób boryka się z fobiami społecznymi czy zaburzeniami lękowymi.
Fobie są rodzajem zaburzeń nerwicowych

Czym różni się strach od lęku?

Strach jest swoiście związany z bodźcem zagrażającym. Pojawia się, gdy występuje realne zagrożenie. W przypadku lęku sprawa ma się inaczej. Mówimy o nim wówczas, gdy mamy do czynienia z irracjonalnym zagrożeniem.

Lęk powstaje w odpowiedzi na bodziec nieokreślony, wspomnienie niebezpieczeństwa, jego antycypację, wyobrażenie (wg niektórych to też nieuzasadniony strach, który nie znalazł ujścia) i jest jednym z najczęściej występujących objawów psychopatologicznych.

Nawracający lęk, przeszkadzający w normalnym funkcjonowaniu i utrzymujący się dłużej, niż uzasadniają to okoliczności jest osiowym symptomem m.in. różnego rodzaju fobii.

Co to jest fobia?

Słowo fobia pochodzi z języka greckiego, gdzie określenie phobos charakteryzuje strach i „oznacza lęk wywołany przez określone sytuacje lub przedmioty zewnętrzne, które obiektywnie nie są niebezpieczne”.

Cierpienie jakie pacjent przeżywa w związku z zaburzeniem powoduje, że unika on bodźca, sytuacji lękotwórczej, co znacznie pogarsza efektywne funkcjonowanie.

Rodzaje fobii

Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania ICD 10, zaburzenia lękowe w postaci fobii podzieliła na:

  • agorafobię
  • fobie społeczne
  • specyficzne (izolowane) postacie fobii
  • inne zaburzenia lękowe w postaci fobii
  • zaburzenia lękowe w postaci fobii BNO

Czym jest agorafobia?

Agorafobia jest to lęk przed otwartą przestrzenią ale również znalezieniem się w tłumie, przebywaniem w miejscu publicznym, podróżowaniem (daleko od domu) i/lub unikanie takich sytuacji ze względu na brak możliwości natychmiastowego powrotu do domu, bezpiecznego miejsca.

Osoby cierpiące na ten rodzaj fobii obawiają się np. tego, że mogą zemdleć i nikt im nie pomoże poza domem. Boją się wychodzić.

Przyczyny agorafobii

Przyczyny agorafobii nie są do końca poznane. Często lęk pojawia się po przebytej traumie np. rozstaniu z partnerem czy śmierci bliskiej osoby a także po zagubieniu się w tłumie.

Skala występowania agorafobii

Szacuje się, że na agorafobię może cierpieć od 6 do 10% populacji. Częściej występuje ona u kobiet.

Objawy agorafobii

Przy agorafobii oprócz lęku występują następujące objawy:

  • wzrost ciśnienia krwi,
  • biegunka, częstomocz,
  • szybszy oddech,
  • ból w klatce piersiowej,
  • nogi „jak z waty”,
  • mrowienie w rękach i nogach

Agorafobia – jak rozpoznać?

Specjalista rozpozna u pacjenta agorafobię, jeśli będą spełnione następujące kryteria diagnostyczne:

  • objawy psychiczne i wegetatywne muszą być pierwotnym a nie wtórnym przejawem lęku w stosunku do innych objawów, takich jak urojenia czy myśli natrętne,
  • lęk musi być ograniczony (lub występować głównie) do co najmniej dwóch z następujących sytuacji:
    • tłum,
    • miejsce publiczne,
    • oddalanie się od domu,
    • podróżowanie samemu,
  • unikanie sytuacji fobicznej musi być bardzo wyraźne.

Przeciwieństwem agorafobii jest klaustrofobia, czyli lęk przed zamkniętymi pomieszczeniami (np. windami)

Co to jest fobia społeczna?

Fobie społeczne zwykle swój początek mają w okresie dorastania i cechują się obawą przed oceną przez innych ludzi, skupionych w małych grupach. Pacjent obawia się znaleźć w centrum uwagi, unika takich sytuacji, boi się, że zachowa się w sposób kompromitujący.

Rodzaje fobii społecznych

Wśród form fobii społecznych wyróżniamy:

  • nieśmiałość, gdzie lęk łączy się z większością sytuacji społecznych,
  • lęki w specyficznych sytuacjach np. przed wystąpieniami publicznymi, spotkaniami,
  • lęk przed jedzeniem w miejscach publicznych.

Przyczyna fobii społecznych

Etiologia fobii społecznych nie jest znana. Podejrzewa się, że u części pacjentów mogą być one wynikiem urazu emocjonalnego doznanego np. podczas wypowiadania się na forum publicznym.

Fobie społeczne są zwykle związane z niską samooceną oraz obawą przed krytyką.

Skala występowania fobii społecznych

Objawy fobii społecznej pojawiają się u około 9% populacji  i dotyczą zarówno kobiet jak i mężczyzn.

Objawy fobii społecznych

W przypadku fobii społecznych, lękowi mogą towarzyszyć m.in. następujące objawy:

  • częste rumienienie się,
  • dygotanie,
  • przewidywanie nagłej defekacji lub oddania moczu,
  • wymioty,
  • drżenie rąk,
  • nudności,
  • pocenie się,
  • trudności w wysławianiu się.

Fobie społeczne - rozpoznanie

Do rozpoznania fobii społecznej, niezbędne jest wystąpienie następujących kryteriów diagnostycznych:

  • objawy psychologiczne, behawioralne lub autonomiczne są pierwotnym przejawem lęku, a nie wtórnym, w stosunku do innych objawów, takich jak urojenia czy myśli natrętne,
  • lęk jest ograniczony do sytuacji społecznych lub występuje przede wszystkim w takich sytuacjach,
  • unikanie sytuacji fobicznych jest cechą dominującą.

Czym jest fobia specyficzna (izolowana)?

Fobie specyficzne to takie, które ograniczają się do wysoce skonkretyzowanych kwestii, mianowicie lęk pojawia się  jedynie w momencie kontaktu z określonymi przedmiotami lub sytuacjami i prowadzi do ich unikania. 

W zależności od rodzaju fobii  dodajemy odpowiedni przedrostek.

Rodzaje fobii specyficznych

Fobie specyficzne mogą dotyczyć 5 grup sytuacji, przedmiotów:

  • zwierzęta (zoofobia), np. arachnofobia, czyli lęk przed pająkami czy ichtiofobia, przed rybami,
  • środowisko naturalne, : nyktofobia, czyli lęk przed ciemnością,
  • życie codzienne, np.: klaustrofobia, czyli lęk przed zamkniętymi pomieszczeniami,
  • stan zdrowia, : trypanofobia - lęk przed zastrzykami,
  • inne fobie.

Przyczyny fobii specyficznych

Przyczyny powstawania fobii specyficznych nie są znane. Czasami upatruje się ich w reakcji na urazowe przeżycie takie jak np. pogryzienie przez psa czy straszenie w dzieciństwie.

Skala występowania fobii specyficznych

Szacuje się, że od 5 do 25% osób cierpi stale lub okresowo na fobie specyficzne.

Objawy fobii specyficznych

Oczywistym objawem fobii specyficznych jest unikanie zwierząt, przedmiotów czy sytuacji wywołujących lęk. W przypadku, gdy dana osoba zetknie się z obiektem, którego się boi, jej objawy są podobne do tych opisanych powyżej dotyczących agorafobii i fobii społecznych.

Fobia specyficzna - rozpoznanie

Do rozpoznania fobii specyficznej konieczne jest wystąpienie następujących czynników:

  • objawy psychiczne czy autonomiczne są pierwotnym przejawem lęku, a nie wtórnym, w stosunku do takich, innych objawów, jak urojenia czy myśli natrętne,
  • lęk jest ograniczony jedynie do obecności specyficznego przedmiotu fobii czy sytuacji fobicznej,
  • cierpiący na fobię unika takiej sytuacji, kiedy to tylko jest możliwe.

Typowym przykładem fobii specyficznej może być arachnofobia, czyli lęk przed pająkami

Do jakiego lekarza z fobią?

Rozpoznania fobii dokonuje zwykle psycholog, psychiatra lub internista na podstawie przeprowadzonego wywiadu, ale także obserwacji pacjenta i jego reakcji na wypowiadane treści.

Pomocne są również różnego rodzaju testy psychologiczne.

Leczenie fobii

Leczenie fobii odbywa się dwutorowo. Wiodącą interwencją jest ta psychologiczna, ale niekiedy wskazana jest też farmakoterapia.

Pierwsza z nich prowadzona jest zwykle w nurcie poznawczo behawioralnym, a jedną ze stosowanych technik jest np. desensytyzacja, czyli stopniowe „odwrażliwianie” pacjenta na bodziec powodujący lęk. Niezbędna jest również psychoedukacja.

Wśród leków pomagających w leczeniu fobii wymienia się z kolei m.in. benzodiazepiny.

Fobie - rokowania

Rokowania przy fobii wydają się zależeć od nastawienia pacjenta i jego motywacji do przezwyciężenia lęku.

Powikłania fobii

Oczywistym powikłaniem fobii jest pogorszenie się jakości funkcjonowania pacjenta. Ograniczenia jakie sam sobie nakłada, np. nie wychodzenie z domu, sprawiają, że normalne, codzienne życie i załatwianie spraw z nim związanych są znacznie utrudnione.

Co więcej, czasami sposobami na rozładowanie lęku stają się używki. Dlatego w przypadku wystąpienia jakiejkolwiek fobii należy niezwłocznie skonsultować się ze specjalistą.   

Zalecane postępowanie w przypadku fobii

Jeśli zmagasz się z fobią, postaraj się postępować zgodnie z poniższymi zaleceniami:

  • nie wstydź się swojej fobii,
  • w przypadku jej wystąpienia, skontaktuj się ze specjalistą,
  • żeby zapobiegać zaburzeniom lękowym m.in. często się relaksuj, rób to co lubisz chociaż przez pół godziny dziennie.

Dowiedz się więcej:

Gdy strach ma wielkie oczy… Fobie specyficzne

http://psouu.gda.pl/sites/default/files/users/admin/fobie.pdf

Negatywne oddziaływanie elektryczności na psychikę człowieka - lęki i fobie

https://www.researchgate.net/profile/Krzysztof_Billewicz/publication/323279871_Negatywne_oddzialywanie_elektrycznosci_na_psychike_czlowieka-leki_i_fobie/links/5a8be179458515b8af96a8b3/Negatywne-oddzialywanie-elektrycznosci-na-psychike-czlowieka-leki-i-fobie.pdf

Fobia wiatru (ankraofobia) - jako szczególna postać fobii specyficznej. Opis przypadku.

https://www.researchgate.net/profile/Joanna_Pawlak/publication/41847343_Wind_phobia_ancraophobia_-_As_an_example_of_simple_phobia_The_case_report/links/575b08f308aed884620d98d5.pdf

autor dr n. med. Barbara Wiśniewska, specjalistą psychologii klinicznej
Data dodania 08.08.2018